Jeztaze

Biztanleria-piramidea 2022; Guztira: 35 gizon, 40 emakume
	Iturria: INSEEren datuetatik eratorritako grafikoa. Biztanleria txikia duten herrietako biztanleria borobildu da bertan eskainitako zenbakietan oinarrituta.

Jeztaze
	Zuberoa, Euskal Herria
	Jeztazeko eliza
Kokapena
Herrialdea	Euskal Herria
Lurraldea	Zuberoa
Administrazioa
Estatua	Frantzia
Eskualdea	Akitania Berria
Departamendua	Pirinio Atlantikoak
Elkargoa	Uhaitzeko Bearnoko herri elkargoa
Barrutia	Oloroe-Donamaria
Kantonamendua	Biarnoko Erdialdea
Izen ofiziala	Gestas
Auzapeza	Maryvonne Lagaronne; (2020-2016)
Posta kodea	64190
INSEE kodea	64242
Herritarra	jeztaztar
Kokapena
Koordenatuak	43°21′03″N 0°52′57″W / 43.3508°N 0.8825°W
Azalera	2.19
Garaiera	77 - 194
Demografia
Biztanleria	73 (2018: −1)
Dentsitatea	33,79 biztanle/km²
Zahartzea	% 20,65
Ugalkortasuna	‰ 62,44
Ekonomia
Jarduera	% 66,67 (2011)
Desberdintasuna	% 7,79 (2011)
Langabezia	% 0 (2013)
Euskara
Euskaldunak	% 67,14 (2010)
Erabilera	% 36,48 (2011)

Jeztaze (okzitaneraz Gestars, frantsesez Gestas) Zuberoako iparraldeko udalerri bat da, Pettarra eskualdekoa. Bearnoko lurrez inguratutako barrendegia denez, Petillarekin batera, Euskal Herriko enklabe bakarra da.

Izena

Euskarazko ahoskera [jes̻tas̻e] da.

Jeztazek gaskoiz Gestars eta frantsesez Gestas ditu izenak. Toponimoak itxura hauek izan ditu, historian:

Giestars (XII. mendea);^[2], Duchesne bilduma CXIV. liburukia^[3]
Gestazium eta Gestaas (1384 eta 1385, hurrenez hurren);^[2], Nabarrengoseko notarioak^[4]
Gestaas (1385);^[5]
Giestaas (1385)^[2], Bearnoko errolda^[6]) eta
Sanctus Joannes de Gestas (1655).^[2], Oloroeko elizbarrutiaren paperak^[7]

Geografia

Ingurune naturala

Uhaitzandi ibaiak udalerria zeharkatzen du.^[8] Haren ibaiadar Usquain eta Sabalot errekak ere handik igarotzen dira.

Sarbideak

Udalerria RD244, RD265 eta RD723 eskualdeko errepideek zeharkatzen dute.

Udalerri mugakideak

Bearnoko lurrez inguraturik dago Jeztaze. Udalerri hauek ditu mugakide:

Mapa — Jeztaze eta ondoko udalerrien arteko muga administratiboak.

Klima

CNRSk 2010ean egindako Joly ikerketaren arabera, udalerriak klima erdikontinental eta mendi-ertzetako klima du^[9]. Köppen-Geiger sailkapenaren arabera, Cfb motakoa da: klima epela, uda freskoa, sasoi lehorrik gabe^[10]. Météo-Franceren 2020ko tipologiaren arabera, udalerria mendiko klima du, eta Pirinio Atlantikoetako klima-eskualdean kokatuta dago (ezaugarri nagusiak: prezipitazio handiak (>1200 mm/urte) urte osoan; negu oso epela (7,5 °C lautadan), haize ahulak)^[11]. RE2020 araudiaren arabera, eraikuntza berrietarako, udalerria H2c zonan dago^[12].

1971-2000 aldiko batez besteko urteko tenperatura 13,7 °C-koa da, 13,8 °C-ko anplitude termikoarekin. Urteko batez besteko prezipitazio-metaketa 1341 mm-koa da, urtarrilean 11,8 euri-egun eta uztailean 8,7 egun izanik^[9]. 1991-2020 aldirako, hurbilen dagoen Météo-France estazioa Sengladia-Arriba-Muneiñe udalerrian dago, 5,3 km-ra, eta bertan neurtutako batez besteko urteko tenperatura 14,3 °C-koa da eta prezipitazio-metaketa 1323,1 mm-koa delarik^[13]. Estazio horretan erregistratutako tenperatura maximoa 42 °C-koa da, 2004ko abuztuaren 1an lortua; tenperatura minimoa, berriz, -11 °C-koa da, 2012ko otsailaren 12an lortua^{[oh 1]}^[13].

Auzoak

Jeztaze udalerriak bi auzoek osatzen dute:

Gañeko kartierra (Quartier du Haut)
Peko kartierra (Quartier du bas)

Demografia

Datu hauek Wikimedia Commonsetik eskuratu dira. Aldaketarik behar izanez gero, han egin dezakezu. 1962 eta 1999 artean kontatze bikoitz gabeko biztanleria; hortik aurrera, udalerriko biztanleria. Iturriak: Ldh/EHESS/Cassini 1999ra arte. 2006tik aurrera INSEEren datuak.

Hazkunde begetatiboa

Urtea	2008	2010	2011	2012	2013	2014	2015	2017	2018	2019	2020	2021	2022
Hazkunde begetatiboa	−1	−2	0	1	−1	1	0	0	−1	−1	−2	1	−1
Jaiotzak	0	0	1	1	0	1	1	2	1	0	0	1	1
Heriotzak	1	2	1	0	1	0	1	2	2	1	2	0	2

Honakoa hazkunde begetatiboa erakusten duen grafiko bat da, hau da, urte batean jaiotakoei hildakoak kentzearen emaitza. Datuak INSEE erakundeak eskaintzen ditu^[15] eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.

Familiak eta etxeguneak

2023 erroldaren arabera, Gestas udalerrian 74 biztanle zeuden eta 35 elkarbizitza unitate^{[oh 2]}, hau da, 2,11 lagun elkarbizitza unitate bakoitzeko (Metropolitar Frantzian 2,13). Horietatik 10 kide bakarrekoak ziren, 15 etxean seme-alabarik ez zuten bikoteek osatuak eta 10 seme-alabekin bizi ziren bikoteek. Datuok erroldaren laginketan oinarritzen direnez, udalerri honetako kopuruak biribilduta daude eta zehaztasun mugatukoak dira.^[16]

74biztanle

35elkarbizitza-unitate

2,11lagun elkarbizitza-unitateko

25familia

10Bikotea seme-alabekin

15Bikotea seme-alabarik gabe etxean

10Kide bakarrekoa

Laginketan oinarritutako datuak, biribilduta; ez dira ehunekotan adierazten.

Udalerrian 25 familia zeuden, eta horien artean etxean seme-alabarik ez zuten bikoteak ziren ugarienak (15). 20 familiek ez zuten 25 urtetik beherako seme-alabarik etxean.^[16]

15

10

Bikotea seme-alabarik gabeBikotea seme-alabekin

Taula osoa: elkarbizitza-unitateak eta familiak, 2023

	Kopurua
Elkarbizitza-unitateak
Seme-alabekin bizi ziren bikoteak	10
Etxean seme-alabarik ez zuten bikoteak	15
Guraso bakarrekoak	0
Kide bakarrekoak	10
Bestelakoak	0
Familiak
Seme-alabarik gabeko bikoteak	15
Seme-alabadun bikoteak	10
Guraso bakarrekoak	0
25 urtez azpiko seme-alabarik ez etxean	20
Seme-alaba bat	0
Bi seme-alaba	5
Hiru seme-alaba	0
Lau seme-alaba edo gehiago	0
Egoera zibila (15 urte edo gehiago)
Ezkonduta	34
Izatezko bikotean	8
PACS bidez lotuta	0
Ezkongabea	12
Alarguna	5
Dibortziatuta	5
Erreferentziazko pertsonaren lanbidea
Nekazariak	0
Artisau, merkatari eta enpresa-buruak	5
Goi-mailako langileak	0
Erdi-mailako lanbideak	0
Enplegatuak	10
Eskulangileak	0
Erretiratuak	20
Bestelakoak	0
Iturria: INSEE, RP2023. Laginketan oinarritutako datuak, biribilduta; ehunekorik ez da ematen udalerriaren tamaina dela eta.

Etxebizitza

2023 erroldaren arabera, udalerrian 46 etxebizitza zeuden. Horietatik 33 egoitza nagusi ziren, 8 bigarren egoitza edo noizbehinkakoak eta 5 hutsik zeuden. Etxebizitza gehienak etxeak ziren (42), eta apartamentuak gutxi ziren (3). Egoitza nagusietatik 25 beren jabearen bizilekuak ziren, 6 alokairuan zeuden, 0 errenta moderatuko etxebizitza gisa alokatuta eta 2 doan lagata.^[17]

46etxebizitza

33egoitza nagusi

42etxe

3apartamentu

Etxebizitza multzoa

33

8

5

Egoitza nagusia (33)Bigarren egoitza edo noizbehinkakoa (8)Hutsik (5)

Etxe mota

42

Etxea (42)Apartamentua (3)

Jabetza egoera

25

6

Jabeak (25)Alokairuan (6)Doan lagata (2)

Eraikuntza garaia

1919 aurretik14

1919-19456

1946-19702

1971-19902

1991-20055

2006-20203

Egoitza nagusien artean gehienek 5 gela edo gehiago zituzten (24). Elektrizitatea zen berogailu mota nagusia (13 etxebizitzatan). 31 egoitza nagusik beren aparkalekua zuten: 12 etxebizitzatan auto bakarra zegoen eta 20tan bi edo gehiago.^[17]

Gela kopurua

1 gela0

2 gela0

3 gela2

4 gela7

5 gela edo gehiago24

Berogailu mota

4

13

4

11

Gas sarea (1)Fuel-olioa (4)Elektrizitatea (13)Gas botila (4)Bestelakoak (11)

Aparkalekua eta ibilgailuak

31aparkalekua

12ibilgailu 1

20ibilgailu 2+

Taula osoa: etxebizitzak, 2023

	Kopurua
Etxebizitza multzoa
Egoitza nagusia	33
Bigarren egoitza edo noizbehinkakoa	8
Hutsik	5
Etxe mota
Etxeak	42
Apartamentuak	3
Gela kopurua (egoitza nagusiak)
1 gela	0
2 gela	0
3 gela	2
4 gela	7
5 gela edo gehiago	24
Eraikuntza garaia (egoitza nagusiak)
1919 aurretik	14
1919-1945	6
1946-1970	2
1971-1990	2
1991-2005	5
2006-2020	3
Jabetza egoera (egoitza nagusiak)
Jabeak	25
Alokairuan	6
HLM	0
Doan lagata	2
Berogailu mota (egoitza nagusiak)
Gas sarea	1
Fuel-olioa	4
Elektrizitatea	13
Gas botila	4
Bestelakoak	11
Aparkalekua eta ibilgailuak (egoitza nagusiak)
Aparkalekua	31
Ibilgailu bat	12
Bi ibilgailu edo gehiago	20
Iturria: INSEE, RP2023. Laginketan oinarritutako datuak, biribilduta; ehunekorik ez da ematen udalerriaren tamaina dela eta.

Ekonomia

Enplegua

2023 urtean 15-64 urteko 35 biztanleetatik 28 aktibo ziren (% 80,0), horietako 26 lanean (% 74,3) eta 2 langabezian (aktiboen % 7,1).

3515-64 urteko biztanle

% 80,0aktibo

% 74,3lanean

% 7,1langabezia-tasa

7 ez-aktibotik 1 ikasle edo ordaindu gabeko praktiketan ari ziren (% 14,3), 6 erretiraturik zeuden (% 85,7) eta 0 bestelako ez-aktibo ziren (% 0,0).

Ez-aktiboak

% 14

% 86

Ikasle edo praktikanErretiratuakBestelakoak

Udalerrian 10 enplegu zeuden 2023 urtean. Udalerrian bertan bizi eta lan egiten zutenak 26 ziren, beraz udalerria langile-erakarlea da.^{[oh 3]}

10enplegu udalerrian

% 60,0soldatapeko

% 40,0ez-soldatapeko

Alkateak

Alkatea	Agintaldia	Alderdia
Maité Idiart	1995-2008
Jean-Melchior De Fabrègues	2008-2014

Kultura

Jeztazen, Gaskoiniako beste herrietan bezala, xaribari izeneko errituala ospatzen da, inauteriaren modukoa. Gaueko serenata horrek galarrotza edo tzintzarrotza du izena, eta herriaren haserrea adierazten du pertsona publiko baten kontra. 1793an, hogeita bost jeztaztarrek alkatea (Etxebarne jauna) hartu eta jakaren gainean banda ofiziala zuela, asto baten gainean paseatu zuten.^[18]

Jeztaztar ospetsuak

Jan Gaztelu-Etxegorri "Jan deu Sabalòt" (1896-1981), okzitanierazko idazlea.

Irudiak

Uhaitzandi ibaia eta Jeztazeko zubia
Uhaitzandi ibaia eta Jeztazeko zubia
Jeztazeko XI. mendeko eliza.

Oharrak

↑ Estazioko erregistroak 1986ko urtarrilaren 1an eta 2025ko urriaren 2an artekoak dira.
↑ INSEEren "ménage" kontzeptua (elkarbizitza-unitatea / etxegunea) etxebizitza berean bizi diren pertsonak dira, ahaidetuta egon ala ez. "Famille" kontzeptua (familia), aldiz, elkarbizitza-unitate BATEN BARRUAN dagoen bikote bat (seme-alabekin edo gabe) edo guraso bakar bat da. Kide bakarreko etxegune batek ez du familiarik: hortik dator udalerri bakoitzean elkarbizitza-unitate kopurua familia kopurua baino handiagoa izatea beti.
↑ Atal hau lantokiaren arabera neurtzen da, ez bizilekuaren arabera: udalerriko enplegu kopuruak eta bertako biztanle langileen kopuruak ez datoz bat.

Erreferentziak

1 2 3 4 5 Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.
1 2 3 4 Paul Raymond, Dictionnaire topographique Béarn-Pays basque
↑ Duchesne bilduma, 99-114 liburukiak, Frantziako Liburutegi Nazionala
↑ Nabarrengoseko notarioak - Archives départementales des Pyrénées-Atlantiques
↑ Orpustan, Jean-Baptiste. Nouvelle toponymie basque. Presses universitaires de Bordeaux ISBN 2 86781 396 4..
↑ XIV. mendeko eskuizkribua - Archives départementales des Pyrénées-Atlantiques
↑ XVII. mendeko eskuizkribua - Archives départementales des Pyrénées-Atlantiques
↑ Sandre datu-basea^{[Betiko hautsitako esteka]}
1 2 (Frantsesez) Joly, Daniel; Brossard, Thierry; Cardot, Hervé; Cavailhes, Jean; Hilal, Mohamed; Wavresky, Pierre. (2010-06-18). «Les types de climats en France, une construction spatiale» Cybergéo : revue européenne de géographie 501 doi:10.4000/cybergeo.23155..
↑ (Frantsesez) Dubreuil, Vincent. (2022-02). «Le changement climatique en France illustré par la classification de Köppen» La Météorologie 116 doi:10.37053/lameteorologie-2022-0012..
↑ (Frantsesez) Le climat en France hexagonale et Corse. .
↑ (Frantsesez) Réglementation environnementale RE2020. 2020-11-18.
1 2 (Frantsesez) Station Météo-France « Saint-Gladie », fiche climatologique. .
↑ «Population selon le sexe et l'âge quinquennal de 1968 à 2022 (1990 à 2022 pour les DOM) | Insee» www.insee.fr (kontsulta data: 2026-07-27).
↑ (Frantsesez) «Naissances de 2008 à 2025» Insee (kontsulta data: Txantiloi:Gaurko data).
1 2 (Frantsesez) «Couples-Familles-Ménages en 2023» Recensement de la population (INSEE).
1 2 (Frantsesez) «Logement en 2023» Recensement de la population (INSEE).
↑ Veyrin, Philippe. (1975). Les Basques. Arthaud, 265 or. ISBN 2 7003 0038 6..

Kanpo estekak

gestasvillage.net

Datuak: Q196945
Multimedia: Gestas (Pyrénées-Atlantiques) / Q196945
Liburuak: Euskal Herriko bidaia-gida/Herriz herri/Jeztaze

Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Zuberoa

[14] Estazioko erregistroak 1986ko urtarrilaren 1an eta 2025ko urriaren 2an artekoak dira.

[17] INSEEren "ménage" kontzeptua (elkarbizitza-unitatea / etxegunea) etxebizitza berean bizi diren pertsonak dira, ahaidetuta egon ala ez. "Famille" kontzeptua (familia), aldiz, elkarbizitza-unitate BATEN BARRUAN dagoen bikote bat (seme-alabekin edo gabe) edo guraso bakar bat da. Kide bakarreko etxegune batek ez du familiarik: hortik dator udalerri bakoitzean elkarbizitza-unitate kopurua familia kopurua baino handiagoa izatea beti.

[20] Atal hau lantokiaren arabera neurtzen da, ez bizilekuaren arabera: udalerriko enplegu kopuruak eta bertako biztanle langileen kopuruak ez datoz bat.

[Udalbiltza-1] 1 2 3 4 5 Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.

[Raymond-2] 1 2 3 4 Paul Raymond, Dictionnaire topographique Béarn-Pays basque

[Duchesne-3] Duchesne bilduma, 99-114 liburukiak, Frantziako Liburutegi Nazionala

[4] Nabarrengoseko notarioak - Archives départementales des Pyrénées-Atlantiques

[Orpustan-5] Orpustan, Jean-Baptiste. Nouvelle toponymie basque. Presses universitaires de Bordeaux ISBN 2 86781 396 4..

[6] XIV. mendeko eskuizkribua - Archives départementales des Pyrénées-Atlantiques

[7] XVII. mendeko eskuizkribua - Archives départementales des Pyrénées-Atlantiques

[8] Sandre datu-basea^{[Betiko hautsitako esteka]}

[Joly-9] 1 2 (Frantsesez) Joly, Daniel; Brossard, Thierry; Cardot, Hervé; Cavailhes, Jean; Hilal, Mohamed; Wavresky, Pierre. (2010-06-18). «Les types de climats en France, une construction spatiale» Cybergéo : revue européenne de géographie 501 doi:10.4000/cybergeo.23155..

[Dubreuil2022-10] (Frantsesez) Dubreuil, Vincent. (2022-02). «Le changement climatique en France illustré par la classification de Köppen» La Météorologie 116 doi:10.37053/lameteorologie-2022-0012..

[MFTipologia-11] (Frantsesez) Le climat en France hexagonale et Corse. .

[RE2020-12] (Frantsesez) Réglementation environnementale RE2020. 2020-11-18.

[FICHECLIM64480001-13] 1 2 (Frantsesez) Station Météo-France « Saint-Gladie », fiche climatologique. .

[15] «Population selon le sexe et l'âge quinquennal de 1968 à 2022 (1990 à 2022 pour les DOM) | Insee» www.insee.fr (kontsulta data: 2026-07-27).

[16] (Frantsesez) «Naissances de 2008 à 2025» Insee (kontsulta data: Txantiloi:Gaurko data).

[menages-18] 1 2 (Frantsesez) «Couples-Familles-Ménages en 2023» Recensement de la population (INSEE).

[etxebizitzak-19] 1 2 (Frantsesez) «Logement en 2023» Recensement de la population (INSEE).

[21] Veyrin, Philippe. (1975). Les Basques. Arthaud, 265 or. ISBN 2 7003 0038 6..

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[oh 1]

[14]

[15]

[oh 2]

[16]

[17]

[oh 3]

[18]