Jirafa

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Opisthokonta

Jirafa
Iraute egoera
Sailkapen zientifikoa e
Erreinua: Animalia
Filuma: Chordata
Klasea: Mammalia
Ordena: Artiodactyla
Familia: Giraffidae
Generoa: Giraffa
Espeziea: Giraffa camelopardalis
Linnaeus, 1758[2]
Hedapen mapa
Hedadura mapa[3]

Jirafa (Giraffa camelopardalis) jatorriz Afrikakoa den ugaztun ungulatua da. Jirafa oreinen eta behien ahaidea da, baina beste familia batean dago sailkaturik, Giraffidae familian alegia. Familia honetan jirafa bera eta bere ahaide hurbila den okapia soilik daude.

Ezaugarriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lurrean bizi den animaliarik altuena eta hausnarkaririk handiena da. Azalean orban handi irregularrak ditu, horixkatik hasi eta beltz kolorerainokoak, marra zuri, horixka edo beltzez banatuak. Jirafa ar helduen batez besteko pisua 1.192 (azpiespezie guztien arteko batezbestekoa eginez) kilokoa da, eta eme helduena 828 kilokoa. Beren altuera 4,3 eta 5,2 metro artekoa da batez beste, eta inoiz aurkitutako alerik altuena 6 metrokoa izan zen eta 2.000 kilo ingurukoa. Dena den, azpiespezien artean desberdintasunak badaude tamainari dagokionez, horrela, azpiespezie txikienean arren batezbesteko pisua 1.000 kilotik behera dagoen bitartean, azpiespezie handieneko (Masai jirafa) pisua sarritan 1.600 kilotara heltzen da, 2.000 kg-ko arrak ere aurkitu direlarik.

Beraz, tamaina kalkulatzeko azpiespezieka aztertzea komenigarria litzateke, oro har, azpiespezien batezbesteko pisuari dagokionez, esan genezake 750-1600 kilo bitarteko pisua daukatela, pisu hori batzuetan (batez ere Masai jirafa) gaindi dezaketelarik.

Lepo eta hanka luzeak izan arren, bere gorputza nahiko motza da, isatsa belaunetaraino iristen delarik. Mihi luzea du eta luzagarria zein bilgarria da gihar berezi batzuei esker. Begiak oso handiak ditu eta kolorez ikusteko gai da, ikusmenarekin batera entzumena eta usaimena ere oso garatuak ditu. Are-ekaitzetatik eta inurrietatik babesteko, bere sudurzuloak erabat ixteko gai da, horrekin batera, akazia arantxatsuak segurtasun osoz jateko, espainak, aho barnekaldea eta mihia papila bereziez babestuta dauzkate.

Buruan bi adarren itxurako buruadarrak ditu, berez ez dira adarrak, buruezurraren bi mutur iletsu baizik.

Girafa Afrikako lurreko eta mundu lehorreko laugarren animalirik handiena da, soilik elefantea, errinozeroa eta hipopotamoaren atzetik.

Hedapena eta habitat[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jirafak Txadetik Hegoafrikaraino hedaturik daude. Sabanetan, belardietan edo baso irekietan bizi daitezke. Janaria urria denean baso itxiagoetan sar daitezke. Akaziadun basoak atsegin dituzte. Ur-kantitate handiak edaten dituzte eskura dutenean, eta horri esker, denbora luzez bizi daitezke eskualde lehorretan.

Elikadura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jirafak belarjaleak dira baina, esan beharra dago, animalien sarraskiak eta hezurrak miazkatzen ikusi zaiela ere.

AcaciaCommiphora eta  Terminalia generoko zuhaitzen adaxkak eta hostoak jaten ditu, proteina eta kaltzioz beteriko zuhaitzak direlako, ezinbesteko bi osagai beraien hazkuntzarako.

Harrapari naturalak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jirafa helduak lehoi taldeen hatzaparretan jausi daitezke, egia esan, jirafen ehizan trebatzen diren lehoi taldeak daude, beraien elikaduraren zati garrantzitsu bat animali hauetan oinarrituta dagoelarik.

Lehoiak dira jirafa helduak ehizatu ditzaketen harrapari bakarrak, eta hala eta guztiz ere, ez da lan samurra; ehizaren saiakeran hil diren lehoien grabazioak badaude.

Jirafa kumeak eta gaztetxoak berriz, hienek, lehoinabarrek eta afrikar basatxakurrek ere ehiza ditzakete.

Agian, ura edatera hurbiltzen direnean, krokodiloen erasoengatik ere jausi daitezke.

Azpiespezieak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

9 azpiespezie ezagutzen dira, aspiezpezieak azal eta ilearen morfologia eta kolore patroi ezberdinei esker sailkatzen dira:

- Giraffa camelopardalis camelopardalis

- Giraffa camelopardalis reticulata

- Giraffa camelopardalis angolensis

- Giraffa camelopardalis antiquorum

- Giraffa camelopardalis tippelskirchi

- Giraffa camelopardalis rothschildi

- Giraffa camelopardalis giraffa

- Giraffa camelopardalis thornicrofti

- Giraffa camelopardalis peralta

Ugalketa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ugalketa poligamoa da, arrak eme emankorrekin ugaltzen dira. Arrek eme heldu gazteak nahiago dute ugaltzeko, eta normalean gaztetxoegiak eta heldu zaharrak baztertzen dituzte. Emankorrak diren al ez jakiteko, euren txiza usaintzentzen dute eta ugaltzea erabaki dutenean, ar menderatzailea da aurrera pausoa ematen duena, mendeko aurrak emearengandik urrun mantenduta.

Ernaldia 400-460 egunez luzatzen da eta emeak kume bat izan ohi du, gutxitan bikiak erditu ditzakelarik.

Aipagarria da jaio berri den jirafa kume batek 1,8 metroko garaiera izatea, baita jaio eta ordu gutxitara korrika egiteko prest egotea ere; beraz, oso azkar hazten diren animaliak dira, ustez, harrapariak errazago saiesteko.

"Necking"-a eta arren borroka[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Arrak, mendekoak eta menderatzaileak diren aleak erabakitzeko, lepoak eta buruak bata bestearen kontra astinduz borrokatzen dira, lepoa albo batetik bestera mugituz indarra ematen diote azkeneko lepokadari, mugimendu ikusgarri eta arriskutsu horri "necking" izenarekin ezagutzen zaio.

Normalean borroka hauek zauritu larririk gabe suertatzen dira, baina larri eta hilik atera diren arrak ezagutzen dira, bai buruezurra, bai barailezurra eta bai bizkarezurra apurtuta.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Jirafa Aldatu lotura Wikidatan
  1. The IUCN red list of endangered species
  2.   Linnaeus (1758), 1, Syst. Nat., 66. orrialdeak .
  3. (Ingelesez)Mammals - full taxonomy and Red List status Ugaztun guztien egoera 2008an