Edukira joan

Johannes Aavik

Wikipedia, Entziklopedia askea
Johannes Aavik

Bizitza
JaiotzaRandvere (en) Itzuli, 1880ko abenduaren 8a
Herrialdea Estonia
 Suedia
HeriotzaStockholm, 1973ko martxoaren 18a (92 urte)
Hobiratze lekuaSkogskyrkogården
Familia
Familia
Hezkuntza
HeziketaImperial University of Dorpat (en) Itzuli
Hizkuntzakestoniera
suediera
Jarduerak
Jarduerakfilologoa, itzultzailea, hizkuntzalaria, olerkaria, unibertsitateko irakaslea, biolin-jotzailea eta idazlea
Enplegatzailea(k)Tartuko Unibertsitatea
Stockholmgo Unibertsitatea
Jasotako sariak
Musika instrumentuabiolina

Johannes Aavik (Randvere, Kreis Ösel, Livoniako gobernazioa, Errusiako Inperioa, 1880ko abenduaren 8agreg./azaroaren 26ajul. – Stockholm, Suedia, 1973ko martxoaren 18a) estoniar hizkuntzalaria eta estonieraren berritzailea izan zen.[1]

Bizitza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Johannes Aavik (atzeko ilararen erdian) Estoniako Ikasleen Elkarteko beste kide gazte batzuekin (Tartu, 1903).
Aaviken karikatura (Gori, 1930).
Aavik eta Veski estoniera prestatzen (Gori, 1936).
Johannes eta Joosep Aaviken etxe-museoa (Kuressaare).

Aavik Randveren jaio zen, Saaremaan, Errusiako Inperioko Livoniako gobernazioan. 1905ean historia ikasi zuen Tartuko Unibertsitatean eta Nizhyngo Unibertsitatean. Estonia Gaztea mugimenduko kide izan zen eta 1910ean hizkuntza erromanikoetan doktoretza lortu zuen Helsinkiko Unibertsitatean. 1926tik 1933ra estoniera eta frantsesa irakatsi zituen Tartuko Unibertsitatean. 1934an, Estoniako Hezkuntza Ministerioak Bigarren Hezkuntzako Eskoletako Ikuskatzaile Nagusi izendatu zuen, eta kargu horretan egon zen 1940ra arte.[2] 1944ko sobietar inbasioa zela eta, Estoniatik ihes egin zuen, Suediara joan zen errefuxiatu gisa eta harrezkero Stockholmen bizi izan zen.[3]

Estonieraren berrikuntza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1912an, literatura aldizkarietarako artikuluak idazten hasi zen, estoniera modernizatzeko moduak proposatuz. Aaviken ustez, estonierak berrikuntza behar izan zuen, nazio moderno baten sorrerarekin batera bere erabilera-eremua azkar zabaldu baitzen. Gramatika eta ortografia estandarizatzeko beharraz gain, Aavikek uste zuen estoniera hizkuntza polifazetikoa eta eufonikoa izan behar zela.

Finlandieratik mailegu ugari hartzea iradoki zuen, eta bere iradokizun batzuk azkar onartu ziren eta estonierazko hiztegi estandarraren parte bihurtu ziren. 1914az geroztik, hitz berriak artifizialki sortzen hasi zen, «deserosoak» ziren hitz elkartuak ordezkatzeko. Horrela, relv ("arma") proposatu zuen sõjariist-en ordez, roim ("krimena") kuritöö-ren ordez eta veenma ("konbentzitu") uskuma panema esamoldearen ordez. Oro har, t eta s soinuak saihesten saiatzen zen eta hitz laburragoak nahiago zituen luzeagoak baino. Hego Estoniako dialektoetan ohikoa den bezala, o soinua nahiago zuen u baino. Aavikek bere neologismo asko ezerezetik sortutakoak zirela uste zuen. Hala ere, bere neologismo asko atzerriko hizkuntzen eta lexikoen eraginpean sortu ziren (Aavikek hezkuntza klasiko zabala zuen eta antzinako grezieraa, latina eta frantsesa menperatzen zituen).[4] Adibidez, roim ("krimena") neologismoa ingelesezko crime hitzak eraginda egon liteke, relv ("arma") ingelesezko revolver hitzak, eta taunima ("gaitzetsi") finlandierazko tuomita hitzak.[4]

Gramatika modernizatzen ere saiatu zen. Saiakera eta itzulpen ugari argitaratu zituen bere ideiak zabaltzeko, eta aldeko zein aurkari sutsuak izan zituen. 1919an, 2000 hitz berri jasotzen zituen hiztegi bat argitaratu zuen. Berak sortutako 30 hitz inguru gaur egun ere erabiltzen dira, esaterako laip ("gorpua") eta mõrv ("hilketa").[5]

Heriotza eta ondarea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Aavik Stockholmen hil zen, Suedian, 1973ko martxoaren 18an. 1992ko irailaren 26an, Johannes Aavik Elkartea sortu zen Tallinnen. Estonieraren ikerketan jartzen du arreta, eta batez ere Johannes Aavikekin lotutako gaietan. Keeleuuenduse Kirjastik aldizkaria argitaratzen du. 2003ko datuen arabera, 107 kide zituen.[6]

Sariak eta aintzatespenak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  • 1938: Izar Zuriaren Ordena (III. klasea)
  • 1940: Estoniako Literatura Elkarteko ohorezko kidea[7]

Lanak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  • Eesti kirjakeele täiendamise abinõudest (1905)
  • Ruth (1909)
  • Keele kaunima kõlavuse poole // Eesti Kirjandus (1912)
  • Eesti rahvusliku suurteose keel (1914)
  • Eesti kirjakeelse stiili arenemise järgud // Noor-Eesti V (1915)
  • Eesti luule viletsused (1915)
  • Keel ja kirjandus // Sõna (1918)
  • Uute sõnade sõnastik (1919)
  • Uute ja vähem tuntud sõnade sõnastik (1921)
  • Puudused uuemas eesti luules (1922)
  • Keeleuuenduse äärmised võimalused (1924)
  • Kuidas suhtuda «Kalevipojale» (1933)
  • Eesti õigekeelsuse õpik ja grammatika (1936)

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ (Ingelesez) Miljan, Toivo. (2004). «Aavik Johannes (1880-1973)» Historical Dictionary of Estonia. Lanham, Md.: Scarecrow Press, 85-86 or. ISBN 9780810849044. (kontsulta data: 2025-04-25).
  2. ↑ (Ingelesez) The International Who's Who 1943-44. (8. argitaraldia) London: George Allen & Unwin (argitaratze data: 1943), 1 or..
  3. ↑ (Ingelesez) «Books» Evening Standard (London): 4. 1951-04-07 (kontsulta data: 2025-04-25).
  4. 1 2 (Ingelesez) Zuckermann, Ghil'ad. (2003). Language Contact and Lexical Enrichment in Israeli Hebrew. Palgrave Macmillan, 149-150 or. ISBN 978-1403917232. (kontsulta data: 2025-04-25).
  5. ↑ (Estonieraz) Vabar, Sven. «Johannes Aavik» sisu-vana.ut.ee (kontsulta data: 2024-05-14).
  6. ↑ (Ingelesez) EE, Eesti entsüklopeedia. A-Ü. Tallinn: Valgus (argitaratze data: 2003), 7 or. ISBN 9985701410..
  7. ↑ (Estonieraz) «Kuus auliiget Eesti Kirjanduse Seltsile» Rahvaleht 100: 8. 1940-04-29.

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Johannes_Aavik&oldid=10718150"(e)tik eskuratuta