Artikulu hau "Kalitatezko 1.000 artikulu 12-16 urteko ikasleentzat" proiektuaren parte da

Jules Verne

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search

Jules Verne
Félix Nadar 1820-1910 portraits Jules Verne.jpg
Bizitza
Izen osoa Jules Gabriel Verne
Jaiotza Nantes1828ko otsailaren  8a
Herrialdea  Frantzia
Bizilekua Nantes
Paris
Amiens
Maison de Jules Verne Itzuli
Talde etnikoa Frantziarra
Lehen hizkuntza frantsesa
Heriotza Amiens1905eko martxoaren  24a (77 urte)
Hobiratze lekua Cimetière de La Madeleine d'Amiens Itzuli
Heriotza modua berezko heriotza: diabetes mellitusa
Familia
Ezkontidea(k) Honorine du Fraysne de Viane  (1857-01-10 -
Seme-alabak
Hezkuntza
Heziketa lycée Georges-Clemenceau Itzuli
(1844 - 1846) : Erretorika, filosofia
Hizkuntzak frantsesa
esperantoa
Jarduerak
Jarduerak eleberrigilea, antzerkigilea, poeta, libretista, haur literaturaren idazlea, geografoa, idazlea, zientzia-fikzio idazlea eta esperantista
Lan nabarmenak Hogei mila legoako bidaia itsaspetik
Lurraren bihotzeraino
Lurretik ilargira
Munduari bira 80 egunetan
Irla misteriotsua
Bost aste globoan
Mikel Strogoff
Jasotako sariak
Influentziak James Fenimore Cooper, Edgar Allan Poe, George Sand, Daniel Defoe, Victor Hugo eta Walter Scott
Kidetza Académie des sciences, des lettres et des arts d'Amiens Itzuli
Société de Géographie Itzuli
Genero artistikoa zientzia-fikzioa
antzerkia
adventure novela Itzuli
speculative fictiona Itzuli
olerkigintza
popular science literaturea Itzuli
Sinesmenak eta ideologia
Erlijioa katolizismoa
IMDb nm0894523
Firma de Julio Verne.svg

Jules Verne (Nantes, Bretainia, Frantzia, 1828ko otsailaren 8aAmiens, Pikardia, Frantzia, 1905eko martxoaren 24a) frantsesezko idazlea izan zen. Zientzia-fikziozko nobelaren aitzindaritzat jotzen da[1] eta XIX. mende erditik aurera, abenturazko nobelaren ordezkaririk garrantzitsuena[2]. Frantziako idazlerik itzuliena izateaz gain, bere lanek egokitzapen ugari izan dituzte, eta zine eta antzerkirako ere sarri moldatu dira[3]. Vernek garaiko jakintza eta teoria zientifikoetan oinarrituta sortzen zituen bere fizkioak, eta, horri esker, berak deskribatutako asmakizun asko errealitate bihurtu dira.[1]

Bizitza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hasierako urteak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1828ko otsailaren 8an, Nantes hirian jaio zen familia burges batean[4]. Aita abokatua zen eta ama armadoreen familia bateko alaba. Bost anai-arreben artean zaharrena zen Jules[5]. Biografia askotan jasotzen da hamaika urterekin Indiara zihoan itsasontzi batean ihes egin zuela, baina ez da egia. Gertaera hori Marguerite Allotte de la Fuÿe biografoak jaso zuen[6], baina ondorengo beste biografo batek, Charles-Noël Martinek[7], agerian utzi zuen pasadizo hori ez zela inoiz gertatu, Allote de la Fuÿeren liburuan agertzen diren beste hainbat gertakari bezala.

Aitak, gizon autoritarioa eta zorrotza, semea jaio bezain pronto abokatua izango zela eta bere abokatu-langela jarauntsiko zuela erabaki zuen, eta bere horretan mantendu zen, nahiz eta Julesek, nerabezaroan, itsas-bidaiekiko grina azaldu zuen.[5]  

Ikasketak Parisen eta ezkontza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1847an, Parisera joan zen, zuzenbide-ikasketetako lehenengo azterketa egitera; dena den, ziur aski, Julesek beste asmo bat ere bazuen bidaia hartan, hain zuzen, bere lehengusina Carlolinengandik aldentzea. Izan ere, Verne maiteminduta zegoen neskarekin, baina azken hori, urte horretan bertan, gizon aberats batekin ezkondu zen, idazle gaztearen etsipena sorraraziz. Aditu batzuen ustez, misoginia antzematen da Verneren lanetan, eta Carolinerekin izan zuen desengainua arrazoietako bat izan daiteke [8]. Parisen, bestalde, literaturaren inguruan zeukan interesa ahal izan zuen asetu, liburudendetara eta antzokietara maiz joanez. Horretaz gain, giro literarioetan murgildu zen, eta Alexandre Dumas, aita eta semea, ezagutzeko aukera izan zuen. Harreman horiek bere antzezlanak estrenatzea ahalbideratu zuen, Dumas aitak antzoki bat zuzentzen zuelako. [9]

1850ean, zuzenbideko ikasketak amaituta, aitak Nantesera itzul zedin eskatu zion, baina semeak aurre egin zion, literaturan lan egin nahi zuela esanez. Aita-semearen arteko eztabaidak hainbat gutunetan irakur daitezke. [9]

Vernek zientziaren aroaren literatura idatziko zuela erabaki zuen, eta liburutegian pasatzen zuen denbora kimika, botanika, geologia, geografia, astronomia, etab. ikasten. Walter Scott edo Edgar Allan Poe idazleen fikzioa eta zientzia uztartu nahi zituen, eta nobela-genero berri bat sortu. Dirua irabazteko, antzerkiak eta operetak idatzi zituen arrakasta eta kalitate gutxikoak asko. [1]

1856an, Honorine du Fraysne de Viane, bi alaba zeuzkan alarguna, ezagutu zuen; hurrengo urtean ezkondu ziren eta Parisen finkatu zuten beraien bizitokia. Garai hartan, burtsako aferetan hasi zen. Horretarako, aitari dirua eskatu zion, eta azken horrek, semearen asmoen kontra egon arren, amore eman zuen eta 500.000 libera eman zizkion. 1961ean, Jules Verneren seme bakarra jaio zen: Michel.[7]

Jules Hetzelekin elkartzea eta bidaiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1862an, Pierre-Jules Hetzel editorea ezagutu zuen. Idazleak Cinq semaines en ballon (Bost aste globoan) eskuizkribua aurkeztu zion, baita azkeneko hamar urteetan garatzen ari izan zen proiektua ere: "XIX. mendeko gizakiaren kosmosaren inguruko ibilaldi osoa". Hetzelek liburua argitaratu zuen hurrengo urtean, egundoko arrakastaz, eta idazlea eta editorearen arteko harreman oparoari hasiera emanez. Elkarrekin sei kontratu sinatu zituzten 1862 eta 1875 urte bitartean, eta akordio horien ondorioz, Vernek konpromisoa hartu zuen liburu ugari idazteko, bi edo hiru urtean, eta Magazine d'éducation et de récréation aldizkarian kolaboratzeko. Bere lanek ospe handia eman zioten[10]. 1972an, Amiensen finkatzen du bere behin betiko bizitokia, bere emaztearen nahia betez.

Hurrengo urteetan lan eskerga egin zuen idazten, baina aukera izan zuen bidaiatzeko ere, umetako ametsa betez. Horrela, 1867an, Amerikara joan zen anaiarekin «Greant Eastern» itsasontzian; 1880an, itsas bidaia egin zuen Mediterraneon zehar, Saint Michel III bere ontziaz (lehenago beste bi izan zituen: Saint Michel eta Saint Michel II); 1881ean, Ipar itsasoan eta Baltikoan barrena ibili zen; eta 1884an, Mediterraneon berriz ere.[11]

Oinazeak eta politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Helduaroan, zorigaitzak jasan behar izan zituen. Bere semea Michelek buruhauste ugariak eman zizkion, eta, beste neurrien artean, zentzategi batean sartu zuen denbora batez. 1886an, beste gazte batek ere, hain zuzen, bere iloba Gastonek, oinaze handia eragin zion: burutik nahastuta, pistola batez tiro egin zion, eta herren utzi zuen bizitza guztirako. Urte horietan, bereziki mingarriak izan ziren galerak jasan zituen, gertuko pertsona hauek hil baitzitzaizkion: Parisen bisitatzen zuen emakume bat (1885), Jules Hetzel (1886) eta ama, Sophie (1887). Horregatik guztiagatik, tristuran murgildu zen, eta hortik aurrerako lanetan sentimendu hori isladatu zen.[5]

Askoren harridurarako, 1888an, Amiens udaleko kontseilurako aurkeztu zuen bere burua, eta hautatua izan zen 1888, 1892, 1896 eta 1900 urteetan. Urte horietan, bere lanean nabarmendu zen, eta jardun horrek lagundu zion azkeneko urteetako malenkonia uxatzeko. Izan ere, gogorra zen Vernerentzat ikustea kritikak ez zuela bere lana aintzat hartzen. [5]

Azken urteak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1897an, Paul, anairik maiteena hil zitzaion. Horretaz gainera, bere osasuna nabarmen okertu zen. Bizitzan eramandako lan erritmoak, ziur aski, bere gaitzetan eragina izan zuen: urdailetako minez, zorabioez eta aurpegiko paralisiaz kexatu zen bere lan-bizitzan zehar. Zahartzaroan, diabetesak, apurka-apurka, ikusmena eta entzumena galarazi zizkion, eta, horren ondorioz, irakurtzeari —haren zaletasun nagusiari— utzi behar izan zion. Verne gero eta bakarrago sentitu zen eta, idatzi arren, ez zuen aurreko erregulartasuna mantendu.

1905eko martxoaren 24an hil zen eta Amienseko La Madeleine hilerrian lurperatu zuten.

Lana[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Verneren lana, hain zuzen ere, gehien moldatuen artean bide dago literaturaren barruan eta Les Tribulations d'un chinois en Chine-tik Le Tour du monde en quatre-vingts jours-era (euskaraz: Munduari bira 80 egunetan), haren lanak moldatzeko moduak ugariak izan dira, abenturazkoak, frantsestuak, etab. Abenturazkoetan zinemara ere iristsi dira. Baina beste izenburuak izan dira Jules Verneren bizitza literario markatu dutenak, hala nola, Vingt mille lieues sous les mers, Voyage au centre de la Terre edo De la Terre à la Lune (George Méliesen eskutik moldatua) obra hauen ondorioz esan daiteke, zuzendari amerikarren lehen zientzia-fikziozko filmak sortzea ekinarazi ziotela, askoren inspirazioa edota oinarri izanda. Lehena 1950ean izan zen, Destination: Moon izenburua zuen. Film horien guztien gaia martetarren inbasioak eta triskantzak izan ziren. Behin film haien moda pasatuta, AEBetan komiki klasikoen moldaketak egiten hasi ziren, hala nola, Flash Gordon, Marvel Kapitaina, Buck Rogers edo Brick Bradford.

Oso aditua da zientzia-fikziorako eta abentura sinple eta xahurako ere. (Les Enfants du capitaine Grant, Michel Strogoff), Vernek bi alderdi literario batean elkartu zituen. Vingt mille lieues sous les mersean aurkezten digu berak sortutako pertsonaia lortuenetako bat: Nemo Kapitaina. Haren ezaugarri nagusiak barregarria eta oso pertsona bihozbera izatea dira. Istorio horretan kontatzen da nola Nemo herbeheretar itxuraz zorigaiztokoa den, eta nola bidaiatzen duen munduko gailur batetik bestera, inolako norabiderik gabe.

Hala eta guztiz ere, ez zuen bizitza erraza izan. Alde batetik, lanaz zuen ardura zela kausa, osasuna hondatu zitzaion, eta bere bizitzako momentu askotan paralisi-krisiak izan zituen. Gainera, diabetikoa zenez, entzumena eta ikusmena zeharo galdu zituen. Seme Michelek hark aitari emandako arazo berak sortu zizkion, eta hori gutxi balitz, ilobaren erasoa pairatu behar izan zuen halaber: tiro egin zion ber-bertatik, eta horren ondorioz, maingu geratu zen. Ezkontzei erreparatuz ere, ez zuen bizitza ona izan, bizitza osoan leporatuta zitzaion maitale bat zeukala, baina harekin zituen harremanak amaitu ziren bera hil zenean.

Verne bizitza politikoaz ere kezkatu zen, eta alderdi erradikaleko zinegotzi aukeratu zuten Amiense hirian 1888an, 1892an, 1896an eta 1900ean. Ideia progresisten alde zegoen hezkuntzari eta teknikari zegokienez, baina izaera kontserbadorea ere bazuen eta batzuetan erreakzionarioa zen, politikoan.

Jules Verne 1905eko martxoaren 24an hil zen, idazten ari zen nobela (L'Invasion de la mer) amaitu gabe utzirik.

Eleberriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ipuinak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ipuin fantastikoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskarazko itzulpenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. a b c   «Jules Verne, zientzia-fikzioaren aita - Zientzia.eus» zientzia.eus . Noiz kontsultatua: 2019-07-16 .
  2.   Aldekoa, Iñaki, Literatura Unibertsala : Batxilergoa 1 ISBN 9788491090571 PMC 1080944474 . Noiz kontsultatua: 2019-07-16 .
  3. [1]  González, Luis Daniel, 1955- (2006) Bienvenidos a la fiesta : diccionario-guía de autores y obras de literatura infantil y juvenil (2. ed. argitaraldia) CiE Dossat ISBN 8496437418 PMC 70768330 . Noiz kontsultatua: 2019-07-18 .
  4.   «Jules Verne - Bizitza. Beste fikzio bat» julesverne.gipuzkoakultura.net . Noiz kontsultatua: 2019-07-16 .
  5. a b c d   Salabert, Miguel (1995) [www.cervantesvirtual.com/obra/clij.../2dad55f4-aa7a-11e1-b1fb-00163ebf5e63.pdf Verne en familia] CLIJ 8-22. orrialdeak ISBN 0214-4123 .
  6.   H., R. T.; Fuye, M. Allotte De La (1929) «Jules Verne, sa Vie, son Oeuvre» Books Abroad (3): 240 doi:10.2307/40068903 ISSN 0006-7431 . Noiz kontsultatua: 2019-07-16 .
  7. a b   Martin, Charles-Noël (1978) La Vie et l'œuvre de Jules Verne M. de L'Ormeraie .
  8.   Carrero, Natalia (2017) Jules Verne. Tomo I. Breve viaje al centro de la misoginia Graphiclassic 132-137. orrialdeak ISBN 978-84-697-6832-7 .
  9. a b   Castillo, Montserrat (1995) Cronología de Jules Verne CLIJ 32-37. orrialdeak ISBN 0214-4123 .
  10.   «Viaje al centro del Verne desconocido - La bibliografía completa de Jules Verne - Los contratos Verne-Hetzel» jgverne.cmact.com . Noiz kontsultatua: 2019-07-17 .
  11.   «Jules Verne - Mikel Strogoff» www.armiarma.eus . Noiz kontsultatua: 2019-07-18 .
  12.   «Iruzkinak Jules Verne» Behinola aldizkaria ISSN 1575-8168. 34.zkia (2016ko abendua) 57 orr. .

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Jules Verne Aldatu lotura Wikidatan