Kaiola gorri

Wikipedia, Entziklopedia askea
Kaiola gorri
Clathrus ruber spacepleb.jpg
Sailkapen zientifikoa
ErreinuaFungi
KlaseaAgaricomycetes
OrdenaPhallales
FamiliaPhallaceae
GeneroaClathrus
Espeziea Clathrus ruber
Pers., 1801

Kaiola gorria edo kaiola perretxikoa (Clathrus ruber; sinonimoa: Clathrus cancellatus) Phallaceae familiako onddo espezie bat da.[1]

Ez du sukaldaritzako baliorik, usain gogor eta desatseginagatik. Duela urte gutxi arte urria zen Euskal Herrian, baina Pinus insignis-eko gure basoetan hedatuz doa. Naturako espezierik ikusgarrienetako bat da. Onddo honek ez du nahasketako arrisku handirik, arrautza fasean izan ezik, baina ebakiz gero ondo bereiziko dugu.

Deskribapena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Peridioa: Arrautza itxurakoa, globo itxura apur batekin; oinarrian kordoi adarkatu bat du, zuria edo zuri-okrea, matea, biguna, batzuetan zimurra lehortzeagatik, goiko aldetik hainbat norabidetan abiatzen diren ildoekin, heltzera iristean bilgarria apurtzeko eta karpoforoa kanporatzeko.

Karpoforoa: Sesila, oboidea, 3 - 6 x 5 - 8 cm-koa, gangan elkartuta dauden besoez osatuta dago, gorri bizia edo gorri-koral kolorekoa, oinarria bolba zuri batean itxita gelditzen da, hau da, jatorrizko peridioaren hondarretan.

Gleba: Besoen barruan sakabanatuta dago eta muzilagoduna da, berde-oliba kolorekoa; bere usain kirasdunak euliak erakartzen ditu.[2]

Etimologia: Cancellatus epitetoa latinetik dator, "cancellatus" hitzetik, eta sareta esan nahi du. Bere itxuragatik.

Jangarritasuna[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Arrautzan dagoenean, errefrauaren usaina eta zaporea ditu. Adin honetan jangarria izan daiteke, baina normalean ez da jaten.[3]

Nahasketa arriskua[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Arrautzaren itxuran dagoenean, Phallus impudicus eta Anthurus archeri espeziekin nahas daiteke, baina behin garatuta, ez da posible nahastea.[4]

Sasoia eta lekua[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bakarrik edo talde txikitan ateratzen da, bide bazterretan, pinudi eta hostoerorkorren soilguneetan, lorategietan. Udaberritik ia negura arte.[5]

Banaketa eremua[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Europa, Afrikako iparraldea, Asiako hego-mendebaldea; Kalifornian eta Mexikon bertakotatuta.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Zuzendaria Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza
    Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, 2012ko Abendua, A.D.E.V.E, Argazkiak:Fernando Pedro Pérez, Maite Legarra, Xabier Leizaola, Jon Urkijo, Nerea Aurtenetxe.
  2. (Gaztelaniaz) Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo.. (1987). Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color. Iberduero, 678 or. ISBN 84-404-0530-8..
  3. (Gaztelaniaz) Kutxa Fundazioa Sozial eta Kulturala. (1992). Euskal Herriko perretxikoak. Litografía Danona s. coop.ltda., 5 or. ISBN 84-7173-211-4..
  4. (Gaztelaniaz) Palacios Quintano Daniel. (2014). Disfrutando con las setas. Leitzaran, Grafikak S.L. Andoain, Gipuzkoa, 516 or. ISBN 978-84-617-0196-4..
  5. (Gaztelaniaz) Palazon Lozano Fernando. (2006,). Setas para todos. JoseLuis Añanos Echo Editorial Pirineo, 623 or. ISBN 84-87997-86-4..

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]