Edukira joan

Karin Luts

Wikipedia, Entziklopedia askea
Karin Luts

Bizitza
JaiotzaRiidaja (en) Itzuli, 1904ko apirilaren 29a
Herrialdea Estonia
 Suedia
HeriotzaStockholm, 1993ko maiatzaren 14a (89 urte)
Familia
Ezkontidea(k)Peeter Arumaa
Hezkuntza
HeziketaPallas (en) Itzuli
Hizkuntzakestoniera
suediera
Jarduerak
Jarduerakmargolaria, artista grafikoa eta grabatzailea

Karin Luts (Ridaja, Valga konderria, Estonia, 1904ko apirilaren 29a - Stockholm, Suedia, 1993ko maiatzaren 14a) estoniar margolaria eta artista grafikoa izan zen.[1]

Haurtzaroa eta hezkuntza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Karin Luts, Riidajan jaio zen, Valga konderrian, Andres eta Juuli Mari Luts gurasoekin (jaiotzez Gentalen), 1904ko apirilean, non hiru ahizpetako bat izan zen, Lonny, Meta eta Karin, eta neba Elmar. Bere aita irakaslea zen. Ikasketak Pärnu Estonian School Society Progymnasium-en amaitu zituen 1922an. Konstantin Süvalo [et] artistarekin ikasi zuen. Ondoren, Luts Pallasko Art Collegera joan zen, Tartu-ra, Konrad Mägi-rekin ikastera. Mägi hil zenean Ado Vabbe-rekin jarraitu zuen. Luts-ek grabatua eta litografia ikasi zituen Magnus Zelleren-gandik. Luts 1928an graduatu zen. 1928an Luts-ek urtebete eman zuen Académie de la Grande Chaumière-n André Lhote-rekin, Estoniara itzuli aurretik Tallinn-en artista gisa lan egiteko.[2][3][4][5][6]

Bizialdia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jantzien diseinatzaile eta ilustratzaile lanetan aritu zen Luts. Bere lanetako bat Eduard Visnapuu [et] Visnapuuren Loomade talu haurrentzako libururako 1933an egindako ilustrazioak izan ziren. 1935ean hasi zen ehungintzako diseinuekin lanean. Ekonomia Ministerioak tapiz diseinu bat osatzeko enkargua egin zion, 1937an Parisko Mundu Azokako Estoniako pabiloian erakusteko. Lanak urrezko domina bat irabazi zuen. Finlandiara eta Danimarkara bidaiatu zuen Andrus Johani-rekin, bere lehen artikulua argitaratu aurretik. Luts Article 1937an Tallinn-en egindako emakume artista italiarren erakusketa bateko kritikaria izan zen. 1939rako Luts, Pallas bezala ezagutzen ziren artisten taldeko kide zen.[7][8][6]

1939an Luts-ek Erroman zehar bidaiatu zuen Tallinn-eko Emakumeen Klubarekin, eta Mola kondesa artistaren estudioan lan egiteko aprobetxatu zuen. Erromara itzultzea pentsatu zuen, baina Bigarren Mundu Gerrak eragotzi egin zion. 1940an hasi zen lanean Konrad Mägi Arte Eskolan, irakasle gisa. Peter Arumaa irakasle lagunarekin ezkondu zen eta 1944an Estoniako okupazio sobietarretik ihes egin eta Suediara joan ziren. 1950eko hamarkadan hiritar bihurtu ziren biak.[9][3][8][6]

Suedian, Luts-ek diseinu grafikoa hartu zuen eta pinturan eta grafismoan nazioartean ospe handia lortu zuen, nahiz eta nahiko ezezaguna hil zen, Estonia utzi baitzuen bere emakume artista ezagunenetako bat bihurtuz. 1960tik 1968ra Stockholm-en egin zituen grafologia ikasketak, eta Salzburgora joan zen ikastera. Stockholmen hil zen 1993an. Tartuko Arte Museoari utzi zion bere artea, eta Estoniako Literatur Museoari bere idatziak.[9][3][10][6]

Karin Luts, Estonian trebatu zen lehen emakume artistetako bat, sobietarren inbasioaren bezperan Estoniatik txalupa txikietan atera eta Suedian bizitza berriak hasi zituztenen artean egon zen. Kultur ingurune berri batera bizitzera joateak zekartzan neke eta min guztiak bizi behar izan zituen, bere nortasun nazionala galduz sufritu behar izan zuen, eta etxe eta aberri berri bat aurkitu behar izan zuen. Betiko joan zen, inoiz ez itzultzeko, ezta giro politikoak horretarako aukera emango zuenean ere. Estoniarekin zuen harremana korapilatsua eta eztabaidagarria izan zen, baita Suediako kulturarekin eta bere lagun errefuxiatuen kulturarekin zuen harremana ere.[8]

Luts, Peeter Arumaa hizkuntzalariarekin ezkonduta egon zen. Bere ahizpa Meta Luts aktorea zen eta ber[8]e lehengusua Julius Gentalen artista.[6]

Obrak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Karin Luts

K. Luts 1920ko hamarkadaren bigarren erdian hasi zen lanean, Alemaniako Objektibotasun Berriaren estiloaren eragin handiko konposizioekin: sarri profilean ikusitako giza subjektu estilizatuak, kolore-tonu lauak, eta perspektibaren arbuioa (Maketajad [Xakelariak], 1927). Estilo naifak eta groteskoak konstante iraungo zuten bere lanean zehar. 1930eko hamarkadan, bere pintura postinpresionismoaren eraginpean iritsi zen.[3]

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ (Estonieraz) «7 põnevat fakti: müts maha iseseisva naise ees» www.ohtuleht.ee (kontsulta data: 2026-04-04).
  2. ↑ (Estonieraz) «Juured hargnesid Riidajast pärit õdede radadele» Lõuna-Eesti Postimees 2006-06-13.
  3. 1 2 3 4 Txantiloi:Fr en Knight, Anna. (2018). «Karin Luts» AWARE Archives of Women Artists, Research and Exhibitions (Paris: Aware Centre Pompidou).
  4. ↑ «Karin Luts - teosed E-kunstisalongis» www.e-kunstisalong.ee (kontsulta data: 2026-04-04).
  5. ↑ (Ingelesez) Talvistu, Tiiu. (2003). «Karin Luts: an artist and her time» North Street Review: Arts and Visual Culture 8: 17–28. ISSN 2053-2024. (kontsulta data: 2026-04-04).
  6. 1 2 3 4 5 «Luts, Karin - Eesti Entsüklopeedia» entsyklopeedia.ee (kontsulta data: 2026-04-04).
  7. ↑ (Estonieraz) Torn, Vilve. «7 põnevat fakti: müts maha iseseisva naise ees» Naisteleht.
  8. 1 2 3 4 Object, object. Karin Luts: an artist and her time.. (kontsulta data: 2026-04-04).
  9. 1 2 (Estonieraz) «Karin Luts jõudis koju tagasi» Estonian World Review (kontsulta data: 2026-04-04).
  10. ↑ (Estonieraz) «Karin Luts» teosed E-kunstisalongis.

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Karin_Luts&oldid=10591603"(e)tik eskuratuta