Karl Weierstrass

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Karl Weierstrass
Karl Weierstrass.jpg
Bizitza
Izen osoa Karl Theodor Wilhelm Weierstrass
Jaiotza Ostenfelde1815eko urriaren 31
Herrialdea Germaniar Konfederazioa
 Alemaniar Inperioa
Talde etnikoa alemaniarra
Heriotza Berlin1897ko otsailaren 19a (81 urte)
Heriotza modua berezko heriotza: pneumonia
Hezkuntza
Heziketa Königsbergeko Unibertsitatea
Bonngo Unibertsitatea
(1834 - 1838) : jurisprudentzia
Münsterreko Unibertsitatea
(1838 - 1840) : matematika, fisika
Tesi zuzendaria Christoph Gudermann Itzuli
Doktorego ikaslea(k) Heinrich Bruns Itzuli
Leo Königsberger Itzuli
Nikolai Bugaev Itzuli
Ferdinand Rudio Itzuli
Carl David Tolmé Runge Itzuli
Hermann Schwarz Itzuli
Friedrich Schottky Itzuli
Lazarus Fuchs Itzuli
Józef Puzyna Itzuli
Hizkuntzak alemana
Ikaslea(k) Wilhelm Killing Itzuli
Adolf Hurwitz Itzuli
Georg Cantor
Sofia Kovalevskaia
Dmitry Selivanov Itzuli
Nikolai Bugaev Itzuli
Ferdinand Georg Frobenius
Mathias Lerch Itzuli
Hermann Schwarz Itzuli
Carl David Tolmé Runge Itzuli
Arthur Moritz Schoenflies Itzuli
Edmund Husserl
Jarduerak
Jarduerak matematikaria, irakaslea eta unibertsitateko irakaslea
Enplegatzailea(k) Technical University of Berlin Itzuli
Berlingo Humboldt Unibertsitatea
Frederiko Gilen Unibertsitatea  (1856 -
Jasotako sariak
Kidetza Royal Society
Corps Saxonia Bonn Itzuli
Alemaniako Natur Zientzien Leopoldina Akademia
San Petersburgoko Zientzien Akademia
Suediako Zientzien Errege Akademia
Arteen eta Zientzien Ameriketako Estatu Batuetako Akademia
Zientzien Errusiar Akademia
Prusiako Zientzien Akademia
XL izeneko Zientzien Akademia Nazionala
Zientzien Bavariar Akademia
Accademia delle Scienze di Torino
Ameriketako Estatu Batuetako Zientzien Akademia Nazionala

Karl Theodor Wilhem Weierstrass (Oestenfelde, 1815ko Urriaren 31 - Berlin, 1897ko Otsailaren 19) matematikari alemaniarra izan zen, eta "analisi modernoaren aita"-tzat daukate[1]. Bere lorpen handienen hartean funtzio baten jarraitasunaren definizioa, bataz besteko balioaren teorema frogatzea, eta Bolzano-Weierstrass teorema enuntziatzea daude.

Biografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Weierstrass Oestenfelden sortu zen, Prusiako Westfalia probintzian (gaur egun Alemanian dena). Gobernuko funtzionario zuen aita. Gaztetatik izan zuen matematikekiko interesa. Hala ere, Bonngo unibertsitatera bidali zuten gurasoek funtzionario bihurtzeko presta zedin. Weierstrassek arreta gutxi eskaini zien funtzionario bihurtzeko ekonomia, finantza eta zuzenbide arloko ikasgaiei, eta bere kabuz matematikak ikasten aritu zen. Graduatu gabe utzi zituen ikasketak, eta Münsterreko Akademian hasi eta bukatu zituen matematika ikasketak. Ondoren, aitak irakasle postu bat lortu zion Münsterreko eskola batean.

1850ean gaixoaldi luze bat pairatu zuen, baina lanak argitaratzen jarraitu zuen, arrakasta handiz. 1856an Gewerbeinstitut delakoan irakasle postua eskuratu zuen (geroago Berlingo Unibertsitate Tekniko bihurtuko zenean). 1864an Berlingo Friedrich-Wilhelms Unibertsitateko irakasle izan zen (geroago Humboldt Unibertsitatea deituko zena). Bere ikasleen artean Ferdinand Georg Frobenius bera izan zuen.

Bere bizitzako azken hiru urteak mugiezinik pasa zituen eta Pneumonia batek hil zuen 1897n.

Ekarpen nagusiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Matematika arloan, eta bereziki kalkuluan zenbait teoremaren aurkitzaile eta beste hainbat legeren frogatzaile dugu Weierstrass.

Funtzio baten limitea, jarraitasuna eta deribatuaren definizioak zehazki taxutu zituen, gaur egun ere erabiltzen direnak. Definizio horietan oinarrituz frogatu ahal izan zituen ordurarte frogapen zorrotzik ez zuten zenbait teorema. Teorema berriak aurkitu eta frogatu ere egin zituen. Hona hemen bere ekarpen nagusien zerrenda:

  • Weiestrass teorema
  • Bolzano-Weiestrass teorema
  • Weiestrass-en hurbilpen teorema (Stone-Weiestrass teoreman orokortua)
  • Weiestrass-Casorati teorema
  • Weiestrassen funtzio eliptikoa
  • Weiestrassen funtzioa

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. (Ingelesez) Karl Weierstrass, Britannica entziklopedian, . Noiz kontsultatua: 2019-08-21.
Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Karl Weierstrass Aldatu lotura Wikidatan
Biografia
Alemania
Artikulu hau Alemaniako biografia baten zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.