Kolesterol

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Kolesterol
Structural formula of cholesterol.svg
Sample of Cholesterol.jpg
Formula kimikoa C₂₇H₄₆O
SMILES kanonikoa 2D eredua
SMILES isomerikoa
C[C@H](CCCC(C)C)[C@H]1CC[C@@H]2[C@@]1(CC[C@H]3[C@H]2CC=C4[C@@]3(CC[C@@H](C4)O)C)C
InChl 3D eredua
Osatuta karbono, oxigeno eta hidrogeno
Mota Esterol
Ezaugarriak
Fusio-puntua 149 °C
148 °C
Masa molekularra 386,355 u
Erabilera
Tratatzen du nutrition disorder (en) Itzuli
Elkarrekintza RAR related orphan receptor A (en) Itzuli
Rola precursor (en) Itzuli
Identifikatzaileak
InChlKey HVYWMOMLDIMFJA-DPAQBDIFSA-N
CAS zenbakia 57-88-5
ChemSpider 5775
PubChem 5997
Reaxys 2060565
Gmelin 16113
ChEBI 550297
ChEMBL CHEMBL112570
RTECS zenbakia FZ8400000
ZVG 36750
DSSTox zenbakia FZ8400000
EC zenbakia 200-353-2
ECHA 100.000.321
CosIng 74991
MeSH D002784
RxNorm 2438
Human Metabolome Database HMDB0000067
KNApSAcK C00003648
UNII 97C5T2UQ7J
NDF-RT N0000146961 eta N0000007064
KEGG D00040
PDB Ligand CLR

Kolesterola gorputz-ehunetan eta odol-plasman dagoen esterola (lipidoa) da. Batez ere, gibel, bizkarrezur-muin, are eta garunean dago. Giza-gorputzaren funtzionamendurako ezinbestekoa, hainbat egitura eta organoetan hainbat funtzio betetzen ditu. Horien artean nerbio-zuntzen mielinazko bandena eta hormonak ekoizteko oinarrizkoa da.

Ezaugarri kimikoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Alkohol sekundarioa da kolesterola, esterolen familiakoa, C27 H45 OH formula kimikoa duena. Lipidoen sailekoa da. Mutur batean daukan hidroxilo taldeari esker molekula anfipatikoa da. Animali jatorriko ehunek ekoizten dute soilik, batez ere gibelak eta giltzurrun gaineko guruinek.

Kolesterol iturriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ugaztunek kolesterola bi bide hauetatik lor dezakete:

  • Kolesterol endogenoa: kolesterolik gabeko gantzen bidez gorputzetan sortzen dena (norberaren ehunek sortua). Gibela da kolesterol endogenoa sortzen duen organoa. Kolesterol endogenoaren zati bat behazun-azido bihurtzen du gibelak. Azido horiek ahalbidetzen dute hesteetako xurgapena eta koipeen digestioa. Kolesterol horrek badu esku-hartzerik D bitaminaren sintesian, eta gorputzaren hormona esteroideen bultzatzailea da. Kortisona eta aldosteronaren sintesian esku hartzen du, baita giltzurrun gaineko guruinetako androgenoenetan ere, testosteronaren sintesian barrabiletan, estrogeno eta progesteronarenean obulutegietan. Esterifikatua badago, ez da uretan disolbatzen (hidrofoboa da), aitzitik, oliotan bakarrik disolbatzen da. Bestalde, kolesterol esterifikatua ezin da organo batetik bestera ibili molekula konplexuagoetan, lipoproteinetan, izan ezik. Era askotako lipoproteinak daude: VLDL eta LDL (dentsitate txikikoak eta tamaina handikoak) eta HDL (tamaina txikikoak eta dentsitate handikoak).
  • Kolesterol exogenoa: jakiek berez duten kolesterola da. Hesteetatik odolera pasatzen da. Animali jatorriko elikagaietan dago gehienbat; arrautzaren gorringo, gibel, esneki (gurina, gazta), garun, hestebete eta haragi gorrian.

Funtzioak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kolesterola bizitzarako ezinbestekoa da, funtzio ugari betetzen dituelako:

Kolesterol tasa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kolesterol kontzentrazio normala odolean 1,7 eta 2,2 g/l da, eta adinean aurrera egin ahala 2,5 g/l-raino igo ohi da. Giltzurrun edo guruinetako zenbait gaitzek eragin ohi dute kolesterolaren gehitzerik, baina oro har ez da horrelakorik gertatzen baldin eta ez bada herentzia genetikoaren edo lipidoen hazkundearen eraginez. Odoleko kolesterol tasak (batez ere VLDL eta LDL motakoak) gora egiten badu, koipe plakak (ateromak) ager daitezke zenbait zainetan (arterosklerosia), batez ere arteria koronarioetan, eta bularreko angina edo infartoak eragin ditzakete. Aitzitik, HDL motako kolesterolaren gehitzeak eragin babeslea du arteria koronarioetan.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]


Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]