Komentsalismo
Komentsalismoa bi espezieren arteko harreman ekologiko estua da: bertatik, komentsal deitutakoak onura (elikagaiak, bizitokia...) ateratzen du, baina beste kideak ez du onurarik edo kalterik jasotzen [1] [2] .
Etimologia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Hitza "komentsal" hitzetik dator, hau da, "mahaikide", "jankide" gizakien interakzio sozialari erreferentzia egiten dionean. Hitz hori latinetik eratorria da, commensalis hitzetik, com- aurrizkiarekin ("elkarrekin") eta mensa ("mahai")[3]. Hasiera batean, terminoa animaliei ematen zitzaizkien janarien soberakinei egiten zien erreferentzia, edo animalia bat dagoeneko beste batek jandakoaren soberakinetik bizi zenean.
Hitzaren esanahi biologikoa Pierre-Joseph van Benedenek sortu zuen, 1876an[4].
Adibideak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Komentsalismoaren hiru adibide dira hauek:
- Hiena bezalako animalia sarraskijaleek animalia ehiztariekin finkatzen duten harremana. Ehiztariek harrapakina hil eta jaten dute, eta hienek harrapakinaren hondarrak aprobetxatzen dituzte [1].
- Bakterio askok gizakiaren zein animalien hestean eratzen duten harremana. Bakterio horiek saprofito moduan bizi dira, digeritu gabeko janariez elikatuz. Ez dute inongo kalterik sortzen, eta gizakiaren heste-flora bakteriarra osatzen dute. Beste bakterio batzuk (Staphylococcus aureus, esaterako) larruazalean edo sudurreko mukosetan bizi dira, kalterik sortu gabe [5].
- Orkideek eta goroldioak jankide-harremana mantentzen dute zuhaitzekin, adarretan edo enborrean hazten direlako, bertan argia eskura dutelako fotosintesia egin ahal izateko.
Komentsalismo motak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Foresia: bi espezieren arteko harreman mota horretan, batek bestea garraiatzen du. Adibide ugari daude: esaterako, intsektu batzuek (euliek, kakalardoek, erleek...) akaroak eramaten dituzte [6], edo txori batzuek, milazangoak [7]
- Inkilinismoa: espezie batek beste baten gorputza erabiltzen du bizileku gisa, inongo kalterik sortu gabe. Adibidez, orratz-arraina itsas luzokerren barrunbe klokalean bizi da, eta bertan aterpe eta babesa aurkitzen du [8]
- Metabiosia: Beste espezie baten gorpuzkiak, gorotzak, eskeletoak edo gorpuak aprobetxatzean datza, babesteko edo tresna gisa erabiltzeko. Adibidez, karramarro ermitauak (Pagurus), beren sabelalde biguna babesten dutenak barraskilo baten maskor hutsean sartuz.
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ a b Dualde, V.: Biología, Curso de orientación Universitaria Ed. Ecir (1987) 602-603 orr. ISBN: 84-7065-128-5
- ↑ Komentsalismo ZT Hiztegi Berria, Elhuyar
- ↑ (Gaztelaniaz) ASALE, RAE-; RAE. «comensal | Diccionario de la lengua española» «Diccionario de la lengua española» - Edición del Tricentenario (kontsulta data: 2021-12-16).
- ↑ (Ingelesez) «Details - Animal parasites and messmates / - Biodiversity Heritage Library» www.biodiversitylibrary.org (kontsulta data: 2018-05-30).
- ↑ Kluytmans J, van Belkum A, Verbrugh H (1997ko Uztaila) Nasal carriage of Staphylococcus aureus: epidemiology, underlying mechanisms, and associated risks. Clinical Microbiology Reviews. 10 (3): 505–20
- ↑ Phiresy, phoresis, phoretic Bugguide
- ↑ Tajovy, Karel, et al. (2001) "Millipedes (Diplopoda) in Dog's' nests". European Journal of Soil Biology, vol. 37, 321–323 orr.
- ↑ Dualde, V.: Biología COU, Ed. ECIR (1987), 603 orr. ISBN: 84-7065-128-5
Ikus, gainera
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Kanpo estekak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| Autoritate kontrola |
|
|---|
Datuak: Q191934
Multimedia: Commensalism / Q191934