Artikulu hau "Kalitatezko 1.000 artikulu 12-16 urteko ikasleentzat" proiektuaren parte da

Komunismo

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search

Komunismoa sistema politiko, ekonomiko eta soziala da, non ondasunen eta, bereziki, ekoizpen-bideen jabetza (lurra, lantegiak,...) komuna eta langileena den (hertsikiago, estatuarena, komunismoa praktikan jartzen saiatu den herrialde batzuetan). Berdintasunean oinarritutako gizarte klaserik eta zapalkuntzarik gabeko gizarte bat du helburutzat. Kapitalismoaren eta liberalismo ekonomikoaren aurkako ideologia eta mugimendu politiko moduan ere azaldu da komunismoa, bereziki langileen esplotazioaren aurka, eta hainbat herrialdetan diharduten alderdi komunistek sustatzen dute. Modu nominalean batzuetan, neurri handiagoan edo txikiagoan besteetan, komunismoa herrialde batzuetako sistema izan da XX. mendean zehar. Eragin handieneko herrialde komunista Sobietar Batasuna izan zen, 1922-1991 urte bitartean. Bigarren Mundu Gerra eta gero Europako hainbat herrialdek sozialismoari ekin zioten, besteak beste Alemaniako Errepublika Demokratikoa, Polonia, Hungaria, Txekoslobakia, Yugoslavia, Albania, Bulgaria eta Errumaniak. Herrialde hauen garai sozialista Sobiet Batasunarekin batera desagertu ziren. Egun ere badira euren burua komunistatzat jotzen duten erregimen politikoak, hala nola Txinako Herri Errepublika, Ipar Korea, Vietnam, Laos eta Kuba.

Ideia komunistak antzinakoak badira ere, komunismoaren aldaera nagusiaren abiapuntua Karl Marxek eta Friedrich Engelsek 1848an argitaratu eta ideologia komunistaren aintzindaritzat jotzen den Agiri Komunista izenburuko manifestuan dago. Hain zuzen, komunismoa, adiera zabalduenean, marxismoan txertatzen da: horren arabera, gizarte aldaketa sistema ekonomikoak eragiten du funtsean, hain zuzen sistema ekonomikoa kontrolatzen dutenen eta kontrolatzen ez dutenen arteko klase-borrokan; horrela, kapitalismoan ekoizpen-bideen jabe den burgesia eta burgesiak esplotatzen duen proletargo edo langileen klasea daude aurkari; proletargoak bere egoeraren kontzientzia eskuratu, bere burua Alderdi Komunistan antolatu, iraultza egin eta boterea eskuratzerakoan, proletargoaren diktadura jarriko luke indarrean; kapitalismoak gizakien artean sortutako gatazkak gaindituta, proletargoaren diktadura eta bere tresna guztiak desegin eta gizarte komunista sortuko litzateke.

Komunismoaren printzipioak gauzatzeko lehen iraultza irabazlea Errusiakoa izan zen, 1917an. Iraultza honen liderra Vladimir Ilich Ulianov, "Lenin" izan zen eta berak Errusiaren iraultzaren emaitzak "kapitalismoaren kate-mailarik" ahulena zelako gertatu zela zion. Berez, garai hartan Errusiak atzerapen teknologiko eta industriala nabarmena zuen, bere ekonomiaren oinarri nagusia nekzazaritza sasifeudala zelarik.

Errusiako Iraultzak industriaren jabetza pribatua ezabatu, nekazal kooperatibak sortu eta ekoizpen baliabideen biderkatzeraren alde egin zuen nabarmen. Leninen helburu nagusienetarikoa Errusian indar elektrikoa zabaltzea izan zen; berak zion bezala, sozialismoa sobietak gehi indar elektrikoa zen.

Stalinen garaia industrializazioaren erritmoa azkartu egin zen eta are gehiago Bigarren Mundu Gerra hurbildu zenean, industria astuna eta elikagaien ekoizpenari lehentasuna eman baitzitzaion. Ekonomian Bost Urtetako Planak ezarri ziren eta Stalinek Sobietar Batasuneko Alderdi Komunistaren barruan egondako disidentziari aurre egin behar izan zion.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Komunismo Aldatu lotura Wikidatan