Konposatu organoiodatu
| Konposatu organoiodatu | |
|---|---|
| Konposizioa | iodo eta karbono |
| Mota | organohalogen compound (en)  |
| Identifikatzaileak | |
| Gmelin | 37142 |
Kimikan konposatu organoiodatuak dira karbono-iodo lotura kobalenteak dituzten konposatuak. Kimika organikoko erreakzioetan ohikoak dira baina naturan ez. Tiroxina eta triiodotironina hormonak diraa organoiodatu naturalen artean ezagunenak, izan ere guruin tiroideoak ezinbestekoa ditu egoki funtzionatzeko.
 |
 |
 |
|---|---|---|
| Metil ioduroa | Iobersola | Triiodotironina |
Ezaugarri orokorrak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Karbono-iodo lotura da karborno-halogeno loturen artean ahulena. Loturaren sendotasuna halogenoen elektronegatibotasunarekin lotuta dago; beheranzko orden F > Cl > Br > I. Ordena horrek atomoaren erradioari ere segitzen dio. Haluroen artean ioduroak dira normalean talde ateratzaile egokienak[1].
Sintesia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Iodoz
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Konposatu asegabeak iodo hutsa usatuz ioda daitezke.
- RHC=CH2 + I2 → RHIC-CIH2
Erreakzio hau iodo-indizea neurtzeko erabiltzen da zeinek adierazten duen koipe, gantz eta antzekoen asegabetasun-maila[2].
Ioduroz
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Ioduro anioia nukleozale egokia da eta kloruroak, tosilatoak, bromuroak eta beste talde batzuk desplaza ditzake, Finkelsteinen erreakzioan adibidez.
![{\displaystyle {\mathrm {C} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{6}}\mathrm {H} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{5}}\mathrm {N} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{2}}^{+}{}+{}\mathrm {KI} {}\mathrel {\longrightarrow } {}{,}{\mkern {3mu}}\mathrm {C} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{6}}\mathrm {H} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{5}}\mathrm {I} {}+{}\mathrm {K} {\vphantom {A}}^{+}{}+{}\mathrm {N} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{2}}}}](https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/705e5c2cfcba6e79110202cf9c92020bd0aae3e8)
Alkoholak ioduro bihur daitezeke fosforo triioduroa baliatuz[3].
![{\displaystyle {\mathrm {PI} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{3}}{}+{}3\,\mathrm {CH} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{3}}\mathrm {OH} {}\mathrel {\longrightarrow } {}3\,\mathrm {CH} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{3}}\mathrm {I} {}+{}\mathrm {H} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{3}}\mathrm {PO} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{3}}}}](https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/7bdc8c32ac166cedfb953657fbd88ed461689e65)
Erabilera
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Konposatu organoiodatuek ez dute erabilera zabalik industrian, nitxo-erabilera batzuk aparte. Laborategiko sintesi organikoan ohiko bitarteko produktuak dira karbono-iodo loturaren ahuldadea medio.
Metil ioduroa bitarteko produktu inportantea da azido azetikoaren eta anhidrido azetikoaren ekoizpen industrialean. Iobersola kontraste gisa usatzen da X izpiko erradiografietan. Eritrosina elikagaigintzan erabiltzen den koloratzailea da[4].
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ (Ingelesez) Blanksby, Stephen J.; Ellison, G. Barney. (2003-04-01). «Bond Dissociation Energies of Organic Molecules» Accounts of Chemical Research 36 (4): 255–263. doi:. ISSN 0001-4842. (kontsulta data: 2024-11-03).
- ↑ «ZT Hiztegi Berria» zthiztegia.elhuyar.eus (kontsulta data: 2024-11-03).
- ↑ (Ingelesez) «Organic Syntheses Procedure» orgsyn.org (kontsulta data: 2024-11-03).
- ↑ (Ingelesez) Wiley-VCH, ed. (2003-03-11). Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry. (1. argitaraldia) Wiley doi:. ISBN 978-3-527-30385-4. (kontsulta data: 2024-11-03).
Kanpo estekak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| Autoritate kontrola |
|
|---|
Datuak: Q2600234
Multimedia: Organoiodides / Q2600234