Krakovia

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Krakovia
Kraków
 Polonia
Collage of views of Cracow.PNG
Flag of Krakow.svg POL Kraków COA.svg
Administrazioa
Herrialdea  Polonia
Voivoderria  Polonia Txikiko voivoderria
Alkatea Jacek Majchrowski
Izen ofiziala Kraków
Kraków
Jatorrizko izena Kraków
Postakodea 30-001
Geografia
Koordenatuak 50° 04′ 00″ N, 19° 57′ 00″ E / 50.066666666667°N,19.95°E / 50.066666666667; 19.95Koordenatuak: 50° 04′ 00″ N, 19° 57′ 00″ E / 50.066666666667°N,19.95°E / 50.066666666667; 19.95
Krakovia hemen kokatua: Polonia
Krakovia
Krakovia
Krakovia (Polonia)
Kraków dzielnice.svg
Azalera 327 km²
Altuera 219 m
Demografia
Biztanleria 761.900 bizt. (2014ko abenduak 31)
Dentsitatea 2.329,97 bizt/km²
Informazio gehigarria
Sorrera 1257ko ekainak 5
Telefono aurrizkia 12
Ordu eremua UTC+01:00
Hiri senidetuak Solothurn, Frankfurt am Main, Vilnius, Bordele, Bratislava, Budapest, Cambridge, Curitiba, Cusco, Edinburgh, Fez, Florentzia, Göteborg udalerria, Grozny, Guadalajara, Innsbruck, Kiev, La Serena, Leipzig, Lovaina, Lviv, Milan, Niš, Nurenberg, Orléans, Pécs, Quito, Rochester, Erroma, San Petersburgo, San Frantzisko, Sevilla, Split, Tbilisi, Veliko Tarnovo, Zagreb, Mosku eta Vibo Valentia
http://www.krakow.pl/

Krakovia[1] (polonieraz Kraków) hegoaldeko Poloniako hiria da, Polonia Txikiko voivoderriko hiriburua. Vistula ibaiaren ertzean dago eta industria gune garrantzitsua da. 2010ean 756.183 biztanle zituen[2], eta herrialdeko bigarren hiririk handiena zen..

Administrazio eta merkataritza hiri garrantzitsua da eta Nowa-Huta izeneko hirira bildu da bertako industria (burdingintza). Arte, kultura eta unibertsitate gune guztiz garrantzitsua da Erdi Aroko garaietatik. Gune historikoa Gizateriaren ondare izendaturik dago.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Klima[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Datu klimatikoak (Krakovia, 1981-2010)
Hila Urt Ots Mar Api Mai Eka Uzt Abu Ira Urr Aza Abe Urtekoa
Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) 16.6 19.6 23.4 28.4 32.6 33.7 35.5 36.7 31.5 27.1 20.5 19.3 36.7
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 3.2 4.2 6.6 12.2 17.1 19.1 21.6 22.0 16.3 12.4 6.9 2.4 9.9
Batez besteko tenperatura (ºC) -2.1 -0.8 3.1 8.7 14.0 16.8 18.8 18.1 13.5 8.7 3.1 -0.9 8.5
Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) -29.9 -27.0 -17.6 -6.3 -3.2 2.6 5.6 2.7 0.0 -7.4 -17.2 -25.3 -29.9
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) -10.6 -8.3 -2.4 5.2 10.6 13.9 15.6 15.5 10.4 5.3 -1.2 -5.9 6.8
Pilatutako prezipitazioa (mm) 37 29 40 46 81 86 87 75 62 43 42 39 671
Iturria: Institute of Meteorology and Water Management[3]

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Poloniako lehen hiri kristaua izan zen Krakovia eta XI. mendean sortu zen apezpikutegia. Hainbat alditan bipildu zuten mongoliarrek 1241. urtetik aurrera eta Poloniako hiriburua eta erregeen egoitza hiria izan zen 1320-1595. urteetan. Kasimiro III.ak sortu zuen 1364an unibertsitatea. Arte eta kultura hiri handia izan zen XVII. mendea arte, baina gainbehera jo zuen Varsovia Poloniako hiriburu egin ondoan (1596).

Suediarren inbasioek (1656 eta 1702-1709) larriagotu zuten egoera eta jendez hustu zen hiria XVIII. mendearen hasieran. Krakovian mamitu zen Tadeusz Koscuiszkok gidaturiko matxinada (1794) eta Austriako Inperioaren barnean geratu zen hiria 1795ean, Poloniaren hirugarren banaketaren ondoren. Varsoviako dukerriko hiri 1809-1815. urteetan eta errepublika erdi-autonomoa izan zen 1815-1846 bitartean. Ondoren, Austriako inperioaren barnean egon zen Galitziarekin batera 1919 arte. Naziek hartu zuten hiria 1939an eta bertan egon zen alemaniarren Poloniako agintaritza nagusia. Sobietar gudarosteak askatu zuen hiria 1945ean.

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Biztanleriaren garapena 1791 urtetik

Ondarea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Krakoviako Gune Historikoa1
UNESCOren gizateriaren ondarea
Krakau Wawel Wisla.jpg
Mota Kulturala
Irizpideak iv
Erreferentzia 29
Kokalekua  Polonia
Eskualdea2 Europa eta Ipar Amerika
Izen ematea 1978 (II. bilkura)
1 UNESCOk jarritako izen ofiziala (euskaratua)
2 UNESCOren sailkapena

Aipagarri dira Wawel gaztelua, XV. mendeko gotorlekua, harresiak, Rynek Clowny plaza eta bertako eraikinak: Ama Birjinaren eliza (XIII-XIV. m.), Udaletxe zaharra (XVI. m.) eta Bandera aretoa, Pizkundearen garaikoa.

Krakoviar ezagunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hiri senidetuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Krakovia ondorengo hiriekin senidetuta dago:[4][5][6]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1.   Euskaltzaindia, 157. araua: Europako hiriak, http://www.euskaltzaindia.net/dok/arauak/Araua_0157.pdf .
  2. 2010eko biztanleri datuak, Główny Urząd Statystyczny, stat.gov.pl
  3.   Polska, Dane klimatyczne, http://pogodynka.pl, http://pogodynka.pl/polska/daneklimatyczne/. Noiz kontsultatua: 2012ko uztailak 19 .
  4. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t (Polonieraz)  «Kraków – Miasta Partnerskie», Miejska Platforma Internetowa Magiczny Kraków, jatorrizkotik artxibatutakoa 2 July 2013(e)an, http://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/2531,kat,0,5,miasta_partnerskie.html. Noiz kontsultatua: 10 August 2013 .
  5. a b c (Polonieraz)  «Kraków – Miasta Bliźniacze», Miejska Platforma Internetowa Magiczny Kraków, jatorrizkotik artxibatutakoa 2 July 2013(e)an, http://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/2531,kat,0,6,miasta_partnerskie.html. Noiz kontsultatua: 10 August 2013 .
  6. a b c d (Polonieraz)  «Kraków – Honorowe Miasta Bliźniacze», Miejska Platforma Internetowa Magiczny Kraków, jatorrizkotik artxibatutakoa 2 July 2013(e)an, http://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/2531,kat,0,7,miasta_partnerskie.html. Noiz kontsultatua: 10 August 2013 .
  7.   , http://www.edinburgh.gov.uk/info/695/council_information_performance_and_statistics/685/european_international_and_parliamentary_relations/3 .
  8.   , http://www.guadalajara.gob.mx/dependencias/relacionespublicas/versioningles/sistercities.html .Txantiloi:Dead link
  9.   , http://www.ni.rs/index.php?section=pages&id=250 .
  10.   «Rochester's Sister Cities», City of Rochester, jatorrizkotik artxibatutakoa 27 May 2010(e)an, http://www.cityofrochester.gov/article.aspx?id=8589938076. Noiz kontsultatua: 6 December 2010 .

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Krakovia Aldatu lotura Wikidatan