Krimena eta zigorra

Krimena eta zigorra
Irudi gehiago
Jatorria
Egilea(k)	Fiodor Dostoievski
Sorrera-urtea	1865
Argitaratze-data	1866
Izenburua	Преступленіе и наказаніе
Jatorrizko herrialdea	Errusiar Inperioa
Ezaugarriak
Genero artistikoa	fikzio filosofikoa, folletoia, polizia generoa eta fikzio psikologikoa
Hizkuntza	errusiera
Zatiak	6 atal eta 41 atal
Egile-eskubideak	jabari publiko eta jabari publiko
Fikzioa
Kontakizunaren tokia	San Petersburgo
ikusi Rodion Romanovitx Raskolnikov, Sofya Semyonovna Marmeladova (en) , Pyotr Petrovich Luzhin (en) , Arkady Ivanovich Svidrigaïlov (en) , Semjon Marmeladov (en) , Авдотья Романовна Раскольникова, Andrey Semyonovich Lebezyatnikov (en) , Pulkheria Alexandrovna Raskolnikova (en) , Dmitry Prokofyich Razumíkhin (en) , Katerina Ivanovna Marmeladova (en) eta Porfiry Petrovich (en)
Argumentu nagusia	erailketa eta larritasuna
kronologia
←Oharrak lurpetik Krimena eta zigorra

Krimena eta zigorra (errusieraz: Преступление и наказание, Prestuplenie i nakazanie) Fiodor Dostoievskiren eleberri ospetsuenetariko bat da. 1866an argitaratu zen, Errusiar mezularia aldizkarian, 12 ataletan; eta, hurrengo urtean, liburu gisa plazaratu zen. Egilearen etapa helduko lehen eleberri ona dela kontsideratzen da.

Argumentua

Krimena eta zigorra eleberriak Raskolnikov gazte pobrearen istorioa kontatzen du. Egoera mingarria eta desesperatuan dago, eta, bere inguruko munduak eragindako tentsioen ondorioz, krimen bat egitea erabaki du. Raskolnikoven ustez, pertsona "gero eta handiagoa" batek, adibidez, Napoleonek, giza ingurunea aldatzeko eskubidea du, eta horregatik pentsatzen du atso bat hiltzeak munduari mesede egingo diola. Krimena egiteko zio horren bidez, errua eta justifikazioa aurkitu ditu, baina azkenik, bere ekintzak aztertu eta bere burua poliziaren eskuetan jartzea erabaki du.

Nobelan, Dostoievskik behin eta berriro aztertu zituen egintza moralen eta emozionalen arteko borrokak. Raskolnikovek, bere krimenaren ondorioz, barneko sufrimendua eta dilema moralak jasan ditu, eta horrek, azkenean, bere salbazioa dakar.

Pertsonaiak

Nobelak hainbat pertsonaia nagusi ditu, eta bakoitzak giza psikologiaren alderdi desberdinak erakusten ditu. Hona hemen zenbait pertsonaiaren deskribapen labur bat:

• Rodion Romanovitx Raskolnikov: nobelako protagonista, gazte pobre eta ahaztuta dagoen ikasle bat. Haren ekintzek eta barneko borrokek liburuaren ardatza osatzen dute.
• Sofia Marmeladova: Raskolnikoven adiskidea eta salbazioa bilatzen duen emakumea, bere penitentzian eta fedean sendo mantentzen dena.
• Dmitri Razumikhin: Raskolnikoven adiskide hurbilena, eta egia eta justizia bilatzen dituena.
• Pulkheria Aleksandrovna: Raskolnikoven ama, bere semearekin harreman estua duen emakume bat.
• Porfiri Petrovitx: polizia ikerlaria, Raskolnikoven buruan zalantzak sortzen dituen pertsonaia misteriotsua.

Pertsonaien izenak

Alfabeto zirilikoan eta gurera transliteratuta
Izena, Ezizena	Patronimikoa	Abizena
Родиóн Rodion	Ромáнович Romanovitx	Раскóльников Raskolnikov
Авдо́тья, Ду́ня Avdotia, Dunia	Рома́новна Romanovna	Раско́льникова Raskolnikova
Пульхе́рия Pulkheria	Алексáндровна Aleksandrovna
Семён Semion	Заха́рович Zakharovitx	Мармела́дов Marmeladov
Со́фья, Со́ня, Со́нечка Sofia, Sonia, Sonetxka	Семёновна Semionovna	Мармела́дова Marmeladova
Катери́на Katerina	Ива́новна Ivanovna
Дми́трий Dmitri	Проко́фьич Prokofitx	Разуми́хин Razumikhin
Праско́вья Praskovia	Па́вловна Pavlovna	Зарницына Zarnitsyna
Арка́дий Arkadi	Ива́нович Ivanovitx	Свидрига́йлов Svidrigailov
Ма́рфа Marfa	Петро́вна Petrovna	Свидрига́йлова Svidrigailova
Пётр Piotr	Петро́вич Petrovitx	Лу́жин Luzhin
Андре́й Andrei	Семёнович Semionovitx	Лебезя́тников Lebeziatnikov
Порфирий Porfiri	Петрович Petrovitx
Лизаве́та Lizaveta	Ива́новна Ivanovna
Алёна Aliona
Azentuak silaba tonikoa markatzen du.

Analisia

Dostoievskik Krimena eta zigorra nobelan giza psikologia sakon aztertzen du. Raskolnikoven jarrera, egindako krimena eta ondoren jasaten dituen dilema moralak uneko mentalitate eta gizartearen kontraesanei buruzko hausnarketa egiten du. Ekintza horien bidez, Dostoievskik pertsonaia baten barneko bizitza eta sinesmenak aztertu zituen, eta giza pentsamenduaren sakontasuna bistaratu.

Krimena eta zigorra psikologiaren ikuspuntutik ere funtsezkoa da. Dostoievskik bere pertsonaiaren barneko kezkak, bizitzako galdera handiak eta justizia, errua eta salbazioa bezalako gaiak sakon landu zituen.

Zinema

• Krimena eta zigorra (1910eko filma): 1910ean Vasili Gontxarovek zuzendu eta Vladimir Krivtsov, Aleksandra Gontxarova eta Andrei Gromov aktoreek antzeztua.
• Crime et châtiment (1935eko filma): 1935ean Pierre Chenalek zuzendu eta Harry Baur, Pierre Blanchar eta Madeleine Ozeray aktoreek antzeztua.
• Crime and Punishment (1935eko filma): 1935ean Josef von Sternbergek zuzendu eta Peter Lorre, Edward Arnold eta Marian Marsh aktoreek antzeztua.
• Krimena eta zigorra (1969ko filma): 1969an Lev Kulidzhanovek zuzendu eta Georgi Taratorkin, Innokenti Smoktunovski eta Tatiana Bedova aktoreek antzeztua.
• Krimena eta zigorra (2007ko filma): 2007an Dmitri Svetozarovek zuzendu eta Vladimir Koxevoi, Polina Filonenko eta Andrei Panin aktoreek antzeztua.

Eragina eta ondarea

Krimena eta zigorra literaturaren historiako obra ezinbesteko bihurtu da. Dostoievskik argi utzi zuen giza pentsamenduaren eta barneko borroken sakontasuna, eta gaur egun ere ikertzen eta lantzen da hainbat ikuspuntutatik, hala nola filosofia, psikoanalisi eta literatura. Obrak, halaber, existentzian, askatasunean eta egintza moraletan buruzko galdera garrantzitsuenak plazaratzen ditu, eta horren inguruan liburu ugari, ikerlan eta azterlan sortu dira.

Aipu interesgarriak

• "Pobrezia ez da bizi, baina pobrezia muturrekoa denean, gizakia desesperazioan erabakiak hartzera behartuta dago."
• "Inork ez du eskubiderik munduaren epaile izateko."
• "Bizitzako garrantzitsuena, ez dagoela ondo edo gaizki egiterik. Garrantzitsua da zertarako egiten duzun."

Kanpo estekak

• Datuak: Q165318
• Multimedia: Crime and Punishment / Q165318