Kurt Vonnegut

Wikipedia, Entziklopedia askea
Kurt Vonnegut
Kurt Vonnegut 1972.jpg
Bizitza
JaiotzaIndianapolis1922ko azaroaren 11
Herrialdea Ameriketako Estatu Batuak
BizilekuaNew York
Barnstable (Massachusetts)
Indianapolis
Lehen hizkuntzaestatubatuar ingelesa
HeriotzaNew York2007ko apirilaren 11 (84 urte)
Heriotza moduaistripua: erorikoa
Familia
AitaKurt Vonnegut, Sr.
Ezkontidea(k)Jill Krementz (en) Itzuli  (1979ko azaroaren 24a -  2007ko apirilaren 11)
Seme-alabak
Anai-arrebak
Hezkuntza
HeziketaChicagoko Unibertsitatea
Tennesseeko Unibertsitatea
Carnegie Mellon Unibertsitatea
Cornell Unibertsitatea
Shortridge High School (en) Itzuli
Hizkuntzakestatubatuar ingelesa
ingelesa
Jarduerak
Jarduerakidazlea, antzerkigilea, gidoilaria, eleberrigilea, saiakeragilea, zientzia-fikzio idazlea, kazetaria, bakearen aldeko aktibista, autorea eta filosofoa
Enplegatzailea(k)Harvard Unibertsitatea
Chicagoko Unibertsitatea
University of Iowa (en) Itzuli
Lan nabarmenakCat's Cradle (en) Itzuli
Slaughterhouse-Five (en) Itzuli
Breakfast of Champions (en) Itzuli
Jasotako sariak
InfluentziakGeorge Orwell
KidetzaAmeriketako Estatu Batuetako Arte eta Letren Akademia
Arteen eta Zientzien Ameriketako Estatu Batuetako Akademia
Mugimenduaateismoa
humanismoa
Genero artistikoasatira
Zerbitzu militarra
Adar militarraAmeriketako Estatu Batuetako Armada
Parte hartutako gatazkakBigarren Mundu Gerra
Sinesmenak eta ideologia
ErlijioaUnitarian Universalism (en) Itzuli
ateismoa

vonnegut.com
IMDB: nm0903361 Allocine: 51873 Allmovie: p73931 TV.com: people/kurt-vonnegut IBDB: 7111
Twitter: Kurt_Vonnegut Last fm: Kurt+Vonnegut Musicbrainz: 87bfe9a1-a090-483c-b535-29657b704862 Discogs: 478184 Allmusic: mn0001252903 Find a Grave: 18882600 Edit the value on Wikidata
Kurt Vonnegut Junior.svg

Kurt Vonnegut (Indianapolis, Indiana, 1922ko azaroaren 11 - New York, 2007ko apirilaren 11) estatubatuar eleberrigilea izan zen. Ezaguna da bere eleberri satirikoengatik eta umore beltzekoengatik, non zientzia-fikzioa, satira eta marrazkiak uztartzen dituen.[1]. 50 urtetik gorako karrera batean, 14 eleberri, 3 ipuin-bilduma, 5 antzerki-lan eta 5 ez-fikziozko lan argitaratu zituen. Orokorrean, bere estilo arduragabeak eta idazgai berriek irakurle askoren arreta bereganatu zuen.

Bizitza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kurt Vonnegut Jr. Indianapolisen jaio zen 1922ko azaroaren 11n, eta Kurt Vonnegut jaunaren eta bere emazte Edithen (ezkongabea, Lieber) hiru semeetatik gazteena izan zen. XIX. mendearen erdialdean Estatu Batuetan finkatu ziren alemaniar jatorrizko etorkinen ondorengoak ziren; bere aitaren birraitona Clemens Vonnegut Indianapolisen finkatu zen eta 'Vonnegut Hardware Company' sortu zuen. Aita eta aitona Bernard arkitektoak ziren. Bere ama Indianapoliseko goi mailako gizarte taldean jaio zen, bere familia, Lieberrak, hiriko aberatsenetakoa baitzen eta bere ondasunak garagardotegi arrakastatsu baten jabetzan zuten jatorria. Gurasoek arin hitz egiten zuten alemanez, baina Lehen Mundu Gerraren garaian eta ondoren Alemaniarekiko izandako ezinegonak kultura alemaniarra uztea eragin zien, beren abertzaletasun estatubatuarra erakusteko. Hala, seme-alabei ez zieten alemanez hitz egiten irakatsi, eta ez zuten Alemaniako literaturan eta tradizioetan sartu. Hori dela eta, "ezjakina eta deserrotua" sentitu zen. Ondoren, Vonnegutek Ida Young sukaldari eta bere familiako giltzen etxekoandre afroamerikarrari bere bizitzako lehen hamarkadan rol garrantzitsua aitortu zion bere hazkuntzan. Vonnegutarrek gozatu zituzten finantza-segurtasuna eta gizarte-oparotasuna Depresio Handia iritsi zenean suntsitu ziren.

Idazle gisa The Shortridge Echo eskola-egunkarian hasi zen, ikasle zen ikastetxean. 1940an Shortridgen graduatu ondoren, New Yorkeko Ithacako Cornell Unibertsitatean matrikulatu zen. Humanitateak ikasi nahi zituen edo arkitektoa izan bere aita bezala, baina orientazio praktikoago batengatik biokimika ikasten hasi zen baina ez zitzaion ondo joan. Plaza bat lortu zuen unibertsitateko egunkari independentean, The Cornell Daily Sun, lehenik erredaktore gisa eta gero editore gisa. Nota txarrek eta Cornellen egunkarian idatzitako artikulu satiriko batek unibertsitateko plaza kostatu zioten, eta 1943ko urtarrilean utzi zuen ikasturtea. Armadan sartu zen eta 1943ko martxoan entrenamendua jaso zuen. 1944ko maiatzaren 14an bere amak bere buruaz beste egin zuen.[2]. Hiru hilabete geroago Europara bidali zuten, non 1944ko abenduan Ardenetako guduan borrokatu zuen, gerraren azken alemaniar erasoaldian.

Bigarren Mundu Gerran, Estatu Batuetako Aire armadan borrokatu zen, eta Dresdenen bonbardaketan atxilo hartu zuten alemanek. Gertaera horri buruz idatzi zuen Slaughterhouse-Five, or The Children's Crusade (1969) eleberrian.[3]. Oxfordeko Unibertsitateko irakasle izan zen.

Lanak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bere eleberri nagusiak hauek dira: Player Piano (1952), automatizazio modernoari buruzko satira bat; Cat's Cradle (1963), munduaren amaierari buruzko fantasia bat; God Bless You, Mr. Rosewater edo Pearls Before Swine (1965), diruzalekeriak jotzen duen fundazio filantropiko bati buruzko satira; Breakfast of Champions edo Good Bye, Blue Monday (1973); Slapstick edo Lonesome No More (1976), Estatu Batuetako etorkizuneko lehendakari bati buruzko fantasia. Kontakizun laburren artean aipagarriak ditu Jailbird (1979), Galapagos (1985), Bluebeard (1987) eta Hocus Pocus (1990).

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Sarriaugarte, Danele (2012) Autoreak plazara: Kurt Vonnegut(Kontsulta data 2022-08-05)
  2. (Ingelesez)Farrell, Susan E. (2009). Critical Companion to Kurt Vonnegut: A Literary Reference to His Life and Work. Infobase Publishing. ISBN 978-1-4381-0023-4.orr.6
  3. (Gaztelaniaz)Vonnegut, Kurt ; McConnell, Suzanne.-Compadezcan al lector : para escribir con estilo. Bartzelona : Catedral, 2021. orr. 107-113. ISBN 978-84-18059-42-1.

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Kurt Vonnegut Aldatu lotura Wikidatan