Artikulu hau "Kalitatezko 1.000 artikulu 12-16 urteko ikasleentzat" proiektuaren parte da

Kutsadura

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu

Kutsadura edo poluzioa edozein substantziak edo energia motak ingurumenean sor dezakeen desoreka edo kaltea da. Beti ondorio negatiboak izango ditu izadian, eta ondorioz giza existentzia kaltetuko du.

Kutsadura egon ahal izateko kutsatzen duen substantzia kantitate nahikoan egon behar du, naturan desoreka minimo bat egoteko. Kantitate hau kutsatzen duenarekiko erlatiboa izango da, masa edo bolumenaren arabera, honi kontzentrazioa deitzen zaio.

Motak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Uraren kutsadura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Uraren kutsadura»

Mota hau uretan gertatzen da. Uretan material kimiko edo nuklearrak sartzen ditugunean ematen da, eta uretan alterazio txar bat sortzen du. Kasu ezagunenak, lantegietan ematen dira, zakarra uretara botatzen dutenean.

Airearen kutsadura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Airearen kutsadura»

Mota hau airean gertatzen da. Airean energia, gas edo material kutsakor bat botatzen dugunean gertatzen da. Material horiek atmosferarekiko arazo edo gaitz bat suposatu behar du, kutsadura atmosferikoa dela esateko.

Lurraren kutsadura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Lurraren kutsadura»

Kutsadura mota hau lurrean gertatzen da. Lurrean, batez ere naturan gizakiak botatzen dituen gauzaki artifizialek eragiten dute kutsadura; naturak ere lurraren kutsadura sor dezake, baina gehienetan gizakiak sortzen du.

Kutsadura erradioaktiboa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Kutsadura erradioaktibo»

Mota hau edozein tokitan ematen da. Edozein tokitan material erradiaktibo bat dagoenean gertatzen da, naturala edo artifiziala izan daiteke.

Argiak sortutako kutsadura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Argi kutsadura»

Argi pilaketa handiak sortzen duen kutsadura da, kutsadura hau hiri handietan ematen da.

Soinuak sortutako kutsadura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Soinu kutsadura»

Toki espezifiko batean behar baino gehiago soinu dagoenean ematen da, gizakiei izugarrizko mina sortu diezaieke.

Kutsatzaileen sailkapena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Kutsatzaile ez degradagarriak: Kutsatzaile hauek, ez dira deskonposatzen naturaren bidez. Adib: merkurioa eta beruna. Kutsatzaile hauek naturan arazorik sortu ez dezaten,bi modu daude: materialak naturarekin kontaktuan ez jartzea edo materialak birziklatzea eta berriro erabiltzea. Behin ura ,lurra edo airearekin kontaktuan jartzen direnean oso zaila eta garestia da deuseztatzea, eta batzuetan ezinezkoa.
  • Degradazio geldoko kutsatzaileak: Substantzia hauek naturarekin kontaktuan daudenean hamarkadak edo batzuetan gehiago behar dute desagertzeko. Gehienak plastikoak dira.
  • Kutsatzaile degradagarriak: Kutsatzaile hauek denbora laburrean degradatzen dira, modu naturalean, fisikoan, kimikoetan edo biologikoan.
  • Kutsatzaile biodegradagarriak: Kutsatzaile hauek modu kimiko sinple batean, beraiek baino sinpleagoak diren forma kimiko batean bihurtzen dira. Adibide onena erreketara doazen giza gorotz eta gernuak dira; hondakin horien kopurua gehiegizkoa ez bada, bakterien jarduerak desagerrarazten ditu.

Eraginak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hego Kaliforniako Unibertsitateko adituek frogatu dutenez, hiri handietako kutsadurak osasun kardiobaskularra kaltetu dezake. Frogatu zuten hiri handietako aireak arterien paretak loditzen dituela, eta arteriosklerosia sortzen.

Frogatu berri da, bestalde, urte askoan aire kutsatua arnasteak kaltea dakarrela. Denborarekin, bihotza biziki kaltetzen du, bihotzekoak sortzeraino. Arnasten baditugu 2,5 mikrometro baino txikiagoak diren aire partikulak, gaitz handiak sor ditzakete biriketan eta arterietan. Biriketan, metro karratu bakoitzeko 10 mikrogramo izateak arterien pareta % 5,9 gehiago lodituko du. Keak dira gai kaltegarrienak; eta ke moten artean, tabakoarena eta autoena.

Babes neurriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bigarren Mundu Gerra garaiko fabrika bat.

Hainbat dira har ahal diren babes neurriak kutsadura saihesteko.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]


Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Kutsadura