Língua geral
| Língua geral | |
|---|---|
| Datu orokorrak | |
| Lurralde eremua | Brasil |
| Hiztunak | 0 |
| Rankinga | Ez 100 mintzatuenen artean |
| Eskualdea | Hego Amerika |
| Araugilea | ez du |
| Hizkuntza sailkapena | |
| giza hizkuntza hizkuntza autoktono Ameriketako jatorrizko hizkuntzak Tupi hizkuntzak Tupi–Guarani (en)  Tupi (en) | |
| Hizkuntza kodeak | |
Língua geral (euskaraz: «hizkuntza orokorra»)[1] Brasilen sortu zen lingua franca da, tupi hizkuntza eta portugesaren nahasketatik sortua eta XVII. mendetik XX. mendearen hasierara arte erabilia. Bi aldaera nagusi zituen: iparraldekoa (Amazoniako hizkuntza orokorra ere deitua) eta hegoaldekoa (São Pauloko hizkuntza orokorra ere deitua). XIX. mendean, iparraldeko aldaerak nheengatu hizkuntzaren oinarri gisa balio izan zuen. Nheengatu gaur egunera arte mintzatzen da Rio Negro ibaiaren goialdean, Brasil, Venezuela eta Kolonbiaren arteko mugan, eta língua geral desagertutzat jotzen da.[2]
Gaur egungo Brasilgo toponimo asko língua geral hizkuntzatik datoz, hala nola: Aricanduva, Baquirivu-Guaçu, Batovi, Batuquara, Aracu, Paraná, Bicuíba, Biriricas, Amapá, Aracuí, etab.[3]
Lexikoa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Lexikoaren konparaketa (Rodrigues 1986):[4]
| Euskara | Portugesa | Antzinako tupia (XVII. mendea) | São Pauloko língua geral (XVIII. mendea) | Amazoniako língua geral (XVIII. mendea) | Amazoniako língua geral (XX. mendea) |
|---|---|---|---|---|---|
| haurra | criança | pitánga | mitánga | taína | taína |
| aita | pai | túba | ru | páia | páia |
| ama | mãe | sy | sú | máia | mãia |
| arropa | roupa | aóba | aóva | óba | xirúra |
| kapela | chapéu | akángaóba | xapéw | akangaóba | xapéwa |
| jostorratza | agulha | itámirĩ | abí | awí | |
| lapikoa | panela | ia’ẽpepó | já’ẽpepó | panéra | |
| bat | um | oiepé | ñepeĩ | ojepé | iepé |
| amaitu da | acabou-se | opáb | opá | opáw | upáw |
| erortzen naiz | eu caio | a’ár | a’á | a’ár | xa’ári |
| altxatzen dut | eu ergo | asupír | amojupí | amopu’áme | xamupu’áma |
| itzaltzen dut | eu apago | aimowéb | amowé | amowéw | xamuéw |
| jaiotzen da | nasce | oár | osẽ | osémo | usémo |
| ez duzu entzuten | você não ouve | neresenúbi | neresenúi | nitíw resenú | intí resenú |
| beltzez tindatu | tingir de preto | moún | úna japó | mopixúne | mupixúna |
| bataiatu | batizar | moiasúk | seróka | serók | muserúka |
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ Ormazabal, Estebe. «João Azpilcueta-Navarro (1522-1557), lehenengo euskalduna Brasilen» Euskonews 2006-03-03 (kontsulta data: 2025-08-10).
- ↑ (Portugesez) .
- ↑ (Portugesez) Navarro, Eduardo de. (2013). Dicionário de Tupi Antigo: a língua indígena clássica do Brasil. São Paulo: Global, 620 or. ISBN 9788526019331..
- ↑ (Portugesez) Rodrigues, Aryon Dall'Igna. (1986). Línguas brasileiras: Para o conhecimento das línguas indígenas. São Paulo: Loyola.
Kanpo estekak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| Autoritate kontrola |
|
|---|
Datuak: Q5395662