Labetze-Bizkai

Labetze-Bizkai
Nafarroa Beherea, Euskal Herria
Bandera Armarria
Kokapena
Herrialdea	Euskal Herria
Lurraldea	Nafarroa Beherea
Administrazioa
Estatua	Frantzia
Eskualdea	Akitania Berria
Departamendua	Pirinio Atlantikoak
Elkargoa	Euskal Hirigune Elkargoa
Barrutia	Baiona
Kantonamendua	Bidaxunerria, Amikuze eta Oztibarre
Izen ofiziala	Labets-Biscay
Auzapeza	Jean-François Anglade (2008-2014)
Posta kodea	64120
INSEE kodea	64294
Herritarra	labeztar-bizkaitar
Kokapena
Koordenatuak	43°23′03″N 1°03′27″W
Azalera	8,79 km2
Garaiera	20 – 122 metro
Distantzia	38 km (Donibane Garazitik)
Demografia
Biztanleria	159 (2018:  0)
60 (%42,9)   (%57,1) 80
Dentsitatea	16,38 biztanle/km²
Euskara
Euskaldunak	% 12,05 (2010)
Erabilera	% 0,83 (2011)
Datu gehigarriak
Sorrera	1841
Webgunea	http://www.conseil-general.com/mairie/mairie-labets-biscay-64120.htm

Labetze-Bizkai ([laβets̻e bis̻kai]) Nafarroa Behereko udalerria da eta Amikuze eskualdean dago kokaturik.

Geografia

Ingurune naturala

Amiküze eskualdea historikoki zatituta zegoen hiru eremuetatik Ahetze izenekoan kokatuta dago. Amikuze muino apal eta ugariren lurraldea da eta halakoa da Labetze-Bizkai ere: punturik altuena (122 m) Labetzen dago, Altzümartarekiko mugan eta baxuena (22 m) Bizkain, Biduze ibaiaren ertzean. Herriko Etxea 60 metrotan dago.

Aipatu Biduze ibaiak udalerri hau eta Ilharreren arteko muga marrazten du ekialdean. Urak ibai honetara isurtzen dituzten Minhurrieta eta Sallarteko errekak ere udalerri batzuen mugak markatzen dute: lehenak iparraldetik Burguerekin eta mendebaldetik Martxuetarekin, bigarrenak ekialdetik Gabadirekin.

Udalerri mugakideak

• Burgue-Erreiti iparraldean
• Gabadi eta Ilharre ekialdean
• Martxueta mendebaldean
• Behauze hego-mendebaldean
• Amendüze-Unaso eta Lüküze-Altzümarta hegoaldean

Agaramonten dagoen lehena izan ezik, denak dira herri amikuztarrak.

Herriak eta auzoak

Udalerria osatzen duten bi herrietako kaskoetan jende gutxi bizi da eta hainbeste auzo sakabanatu daude:

• Bizkain Larraldia, Bidegain, Garatia, Sala, Malgoria...
• Labetzen Etxebarnea, Lagart, Latsaga, Bidartia...

Errepideak

• D 11 (Donapaleu-Bidaxune) departamendu mailako errepidean Altzümarta pasatuta D 646 izenekoa ateratzen da, Labetzeraino heltzen dena.
• D 11tik beretik, Martxuetan D 246 abiatzen da; Bizkairako gurutzean (D 321 errepidea ezkerrerantz jotzen duena) hegoaldera joan eta Labetzetik pasa ostean, Biduze zeharkatu eta berriro iparralderako norabidea hartuta Ilharrera eramaten gaitu.
• D 321: hegoaldetik abiatuta Labetzetik Bizkaira eramaten gaitu eta hortik iparralderantz segituta Agaramont eskualdera, hau da Bidaxune aldera.

Klima

CNRSk 2010ean egindako Joly ikerketaren arabera, udalerriak klima erdikontinental eta mendi-ertzetako klima du. Köppen-Geiger sailkapenaren arabera, Cfb motakoa da: klima epela, uda freskoa, sasoi lehorrik gabe. Météo-Franceren 2020ko tipologiaren arabera, udalerria mendiko klima du, eta Pirinio Atlantikoetako klima-eskualdean kokatuta dago (ezaugarri nagusiak: prezipitazio handiak (>1200 mm/urte) urte osoan; negu oso epela (7,5 °C lautadan), haize ahulak). RE2020 araudiaren arabera, eraikuntza berrietarako, udalerria H2c zonan dago.

1971-2000 aldiko batez besteko urteko tenperatura 14 °C-koa da, 13,6 °C-ko anplitude termikoarekin. Urteko batez besteko prezipitazio-metaketa 1360 mm-koa da, urtarrilean 12,6 euri-egun eta uztailean 8,3 egun izanik. 1991-2020 aldirako, hurbilen dagoen Météo-France estazioa Aiziritze-Gamue-Zohazti udalerrian dago, 6,2 km-ra, eta bertan neurtutako batez besteko urteko tenperatura 14,3 °C-koa da eta prezipitazio-metaketa 1219,1 mm-koa delarik. Estazio horretan erregistratutako tenperatura maximoa 42 °C-koa da, 2022ko ekainaren 18an lortua; tenperatura minimoa, berriz, -10,1 °C-koa da, 2001ko abenduaren 25an lortua.

Izenez

Labetze

Dokumentazio historikoan lekuizen hau forma desberdinetan agertzen da: Labedz (1120an Okzitaniako Sòrdako kartularioan, 1134an), Sanctus Martinus de Lavez (1160an), Lavetz (1268an), Lavez (1304 eta 1309an), Lavetç (1350ean), Labetz (1316, 1413 eta 1472an Bastidaxarreko notarioen idazkietan) eta Labez (1513ko Iruñeko dokumentazioan). Arlo hori landu dutenek , Jean-Baptiste Orpustanek bereziki, dio erroa "labe" eta zehatzago "galtzina-labe" zentzuarekin izan daitekeela, bestela "arragoa" esanahia duen hitza ere izan daitekeela.

Bizkai

Etimologikoki Euskal Herri osoan dauden "bizkai" eta "bizkar" guztiak bezala, "muino, mendi xume" itzulpena eman ohi zaio.

Historia

1841eko maiatzaren 12an Labetze eta Bizkai herriak batu egin ziren udalerri bakarra osatzeko.

Demografia

Datu hauek Wikimedia Commonsetik eskuratu dira. Aldaketarik behar izanez gero, han egin dezakezu. 1962 eta 1999 artean kontatze bikoitz gabeko biztanleria; hortik aurrera, udalerriko biztanleria. Iturriak: Ldh/EHESS/Cassini 1999ra arte. 2006tik aurrera INSEEren datuak.

Biztanleria-piramidea 2022 Guztira: 80 gizon, 60 emakume
% Gizonak Adina Emakumeak % 0.00   95+   0.00 0.00   90-94   0.00 0.00   85-89   0.00 6.25   80-84   0.00 6.25   75-79   8.33 0.00   70-74   8.33 0.00   65-69   0.00 0.00   60-64   0.00 12.50   55-59   8.33 18.75   50-54   25.00 0.00   45-49   8.33 6.25   40-44   16.67 6.25   35-39   8.33 0.00   30-34   0.00 0.00   25-29   0.00 6.25   20-24   0.00 0.00   15-19   8.33 18.75   10-14   0.00 6.25   5-9   0.00 12.50   0-4   8.33
Iturria: INSEEren datuetatik eratorritako grafikoa. Biztanleria txikia duten herrietako biztanleria borobildu da bertan eskainitako zenbakietan oinarrituta.

Hazkunde begetatiboa

Urtea	2008	2009	2010	2011	2012	2013	2014	2015	2016	2017	2018	2019	2020	2021	2022	2023	2024	2025
Hazkunde begetatiboa	−1	−2	−4	1	−3	−2	0	1	−1	−2	0	0	−2	−1	−2	0	−2	1
Jaiotzak	0	0	0	1	1	1	0	1	1	0	2	1	0	0	1	0	0	1
Heriotzak	1	2	4	0	4	3	0	0	2	2	2	1	2	1	3	0	2	0

Honakoa hazkunde begetatiboa erakusten duen grafiko bat da, hau da, urte batean jaiotakoei hildakoak kentzearen emaitza. Datuak INSEE erakundeak eskaintzen ditu eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.

Familiak eta etxeguneak

2023 erroldaren arabera, Labets-Biscay udalerrian 144 biztanle zeuden eta 57 elkarbizitza unitate, hau da, 2,53 lagun elkarbizitza unitate bakoitzeko (Metropolitar Frantzian 2,13). Horietatik 10 kide bakarrekoak ziren, 15 etxean seme-alabarik ez zuten bikoteek osatuak eta 21 seme-alabekin bizi ziren bikoteek. Datuok erroldaren laginketan oinarritzen direnez, udalerri honetako kopuruak biribilduta daude eta zehaztasun mugatukoak dira.

144biztanle

57elkarbizitza-unitate

2,53lagun elkarbizitza-unitateko

41familia

21Bikotea seme-alabekin

15Bikotea seme-alabarik gabe etxean

5Guraso bakarrekoak

10Kide bakarrekoa

5Bestelakoak

Laginketan oinarritutako datuak, biribilduta; ez dira ehunekotan adierazten.

Udalerrian 41 familia zeuden, eta horien artean seme-alabak etxean zituzten bikoteak ziren ugarienak (21). Guraso bakarreko 5 familietatik 5etan ama zen guraso bakarra. 15 familiek ez zuten 25 urtetik beherako seme-alabarik etxean.

15

21

5

Bikotea seme-alabarik gabeBikotea seme-alabekinGuraso bakarra

Taula osoa: elkarbizitza-unitateak eta familiak, 2023

	Kopurua
Elkarbizitza-unitateak
Seme-alabekin bizi ziren bikoteak	21
Etxean seme-alabarik ez zuten bikoteak	15
Guraso bakarrekoak	5
Kide bakarrekoak	10
Bestelakoak	5
Familiak
Seme-alabarik gabeko bikoteak	15
Seme-alabadun bikoteak	21
Guraso bakarrekoak	5
25 urtez azpiko seme-alabarik ez etxean	15
Seme-alaba bat	5
Bi seme-alaba	21
Hiru seme-alaba	0
Lau seme-alaba edo gehiago	0
Egoera zibila (15 urte edo gehiago)
Ezkonduta	53
Izatezko bikotean	6
PACS bidez lotuta	2
Ezkongabea	43
Alarguna	18
Dibortziatuta	5
Erreferentziazko pertsonaren lanbidea
Nekazariak	15
Artisau, merkatari eta enpresa-buruak	0
Goi-mailako langileak	5
Erdi-mailako lanbideak	15
Enplegatuak	5
Eskulangileak	5
Erretiratuak	10
Bestelakoak	0
Iturria: INSEE, RP2023. Laginketan oinarritutako datuak, biribilduta; ehunekorik ez da ematen udalerriaren tamaina dela eta.

Etxebizitza

2023 erroldaren arabera, udalerrian 74 etxebizitza zeuden. Horietatik 58 egoitza nagusi ziren, 5 bigarren egoitza edo noizbehinkakoak eta 11 hutsik zeuden. Etxebizitza gehienak etxeak ziren (71), eta apartamentuak gutxi ziren (3). Egoitza nagusietatik 48 beren jabearen bizilekuak ziren, 7 alokairuan zeuden, 0 errenta moderatuko etxebizitza gisa alokatuta eta 3 doan lagata.

74etxebizitza

58egoitza nagusi

71etxe

3apartamentu

Etxebizitza multzoa

58

11

Egoitza nagusia (58)Bigarren egoitza edo noizbehinkakoa (5)Hutsik (11)

Etxe mota

71

Etxea (71)Apartamentua (3)

Jabetza egoera

48

7

Jabeak (48)Alokairuan (7)Doan lagata (3)

Eraikuntza garaia

1919 aurretik27

1919-19456

1946-19703

1971-19902

1991-20056

2006-202012

Egoitza nagusien artean gehienek 5 gela edo gehiago zituzten (45). 28 etxebizitzatan berogailu mota "bestelakoa" erabiltzen zen, INSEEk gehiago zehazten ez duena. 49 egoitza nagusik beren aparkalekua zuten: 20 etxebizitzatan auto bakarra zegoen eta 36tan bi edo gehiago.

Gela kopurua

1 gela0

2 gela0

3 gela3

4 gela10

5 gela edo gehiago45

Berogailu mota

14

13

28

Gas sarea (1)Fuel-olioa (14)Elektrizitatea (13)Gas botila (2)Bestelakoak (28)

Aparkalekua eta ibilgailuak

49aparkalekua

20ibilgailu 1

36ibilgailu 2+

Taula osoa: etxebizitzak, 2023

	Kopurua
Etxebizitza multzoa
Egoitza nagusia	58
Bigarren egoitza edo noizbehinkakoa	5
Hutsik	11
Etxe mota
Etxeak	71
Apartamentuak	3
Gela kopurua (egoitza nagusiak)
1 gela	0
2 gela	0
3 gela	3
4 gela	10
5 gela edo gehiago	45
Eraikuntza garaia (egoitza nagusiak)
1919 aurretik	27
1919-1945	6
1946-1970	3
1971-1990	2
1991-2005	6
2006-2020	12
Jabetza egoera (egoitza nagusiak)
Jabeak	48
Alokairuan	7
HLM	0
Doan lagata	3
Berogailu mota (egoitza nagusiak)
Gas sarea	1
Fuel-olioa	14
Elektrizitatea	13
Gas botila	2
Bestelakoak	28
Aparkalekua eta ibilgailuak (egoitza nagusiak)
Aparkalekua	49
Ibilgailu bat	20
Bi ibilgailu edo gehiago	36
Iturria: INSEE, RP2023. Laginketan oinarritutako datuak, biribilduta; ehunekorik ez da ematen udalerriaren tamaina dela eta.

Ekonomia

Enplegua

2023 urtean 15-64 urteko 84 biztanleetatik 67 aktibo ziren (% 79,8), horietako 63 lanean (% 75,0) eta 4 langabezian (aktiboen % 6,0).

8415-64 urteko biztanle

% 79,8aktibo

% 75,0lanean

% 6,0langabezia-tasa

17 ez-aktibotik 7 ikasle edo ordaindu gabeko praktiketan ari ziren (% 41,2), 2 erretiraturik zeuden (% 11,8) eta 8 bestelako ez-aktibo ziren (% 47,1).

Ez-aktiboak

% 41

% 12

% 47

Ikasle edo praktikanErretiratuakBestelakoak

Udalerrian 30 enplegu zeuden 2023 urtean. Udalerriko biztanle landunak 63 ziren; beraz, udalerria langile-erakarlea da.

30enplegu udalerrian

% 40,0soldatapeko

% 60,0ez-soldatapeko

Diru sarrerak

2023 urtean, diru-sarreren mediana 24.760 eurokoa zen.

24.760 €diru-sarreren mediana▼ Dep.: 26.300 €

Departamenduarekiko konparaketa xehea

Pobrezia-tasa adinaren arabera (departamendua)

18 urtez azpiko% 17,6

18-29 urte% 17,6

30-39 urte% 12,5

40-49 urte% 13,4

50-64 urte% 12,4

65-74 urte% 9,0

75 urte eta gehiago% 9,3

Pobrezia-tasa etxebizitza-erregimenaren arabera (departamendua)

Jabeak% 6,5

Errentariak% 25,8

Eskuragarri dagoen errentaren osaera (departamendua)

INSEEk «eskuragarri dagoen errenta» horrela eraikitzen du: jarduera-errenta + pentsioak + ondarea + gizarte-prestazioak (batuz % 100 baino gehiago ematen dute) ken zuzeneko zergak (batez ere errentaren gaineko zerga).

Jarduera-errenta% 65,1

Pentsio/erretiroak% 32,3

Ondarea, bestelakoak% 13,8

Gizarte-prestazioak% 4,4

Zuzeneko zergak−% 15,7

Jarduera-errenta zatitzen bada: soldatak % 57,3, ez-soldatapekoen errenta % 5,5, langabezia-sariak % 2,3.

Herri elkargoak

• Amikuzeko Herri Elkargoan dago.
• Hezkuntza arloan Amendüze-Unaso, Gabadi eta Ilharrerekin batera RPI (regroupement pédagogique intercommunal, "udalerri arteko bateratze pedagogikoa") delako bat sortu zuen; udalerria eskolarik gabe geratu zen.

Labeztar-bizkaitar ezagunak

• Martin Minvielle (1886-1948) medikua, Labetzen jaio eta hila.
• Pierre Narbaitz Jauregi (1910 - 1966) apaiz eta misiolari labeztarra.
• Bernardin Narbaitz Jauregi aurrekoaren anaia.

Kartografia

• IGNko 1:25.000 eskalako 1444 O (Salies-de-Béarn) eta 1445 O (Saint-Palais) mapak.

Ikus, gainera

• Labetze
• Bizkai

Kanpo estekak

• (Frantsesez) Labetze-Bizkai annuaire-mairie.fr.n.

• Datuak: Q188701
• Multimedia: Labets-Biscay / Q188701
• Liburuak: Euskal Herriko bidaia-gida/Herriz herri/Labetze-Bizkai

Artikulu hau Nafarroa Behereko geografiari buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.