Laguntza:Wikipediari buruz

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Wikipedia.org

Wikipedia entziklopedia eleanitza, web-oinarriduna eta eduki askekoa da. Wikipedia mundu osoko boluntarioek idazten dute. Bertako artikuluak Internetera konektatutako edozeinek idatzi ditzake, aldatu lotura sakatuz.

Wikipedia 2001ko urtarrilaren 15ean sortu zen eta bizkor hasi da sarean txoko bat egiten. Munduko hizkuntza guztietan eta mundu guztiak idatzitako eduki askeko entziklopedia bat egiteko proiektua da. Hiru urte eta erdi geroago, 2004ko irailean, 10.000 argitarazle baino gehiago ari ziren lanean Wikipedia proiektuak orduan zituen 50 hizkuntza baino gehiagoetan. 2014ko apirilan, ingelesezko bertsioa da sarrera gehien dituena, 2.000.000 baino gehiago.

Wikipediako informazioa askea da[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Artikulu nagusia: Wikipedia:Egile eskubideak

Wikipediaren testu edo irudien egileek ez dituzte galtzen beren ekarpenen egile eskubideak (copyright), baina ekarpen horiek GNU Lizentziapean erabiltzeko baimena ematen dute nahitaez.

Wikipedian, ez da inoiz onartuko beste webguneetatik kopiatutako testu edo irudirik, baldin horien egileak horretarako baimena eman ez badu. Arau hori ez betetzeak kalte larria eragin diezaioke Wikipediari, bai eta gure lan guztia deuseztatu ere.

Helburua[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikipediaren helburua doako entziklopedia fidagarria sortzea da. Gainera, proiektua internazionala den heinean, ahalik eta hizkuntza gehienetan idatzia egotea ere. Proiektuaren sortzailea den Jimmy Walesek, honako deskribapenaz azaltzen du Wikipedia: “Kalitate oneneko entziklopedia askea sortzeko ahalegina da, munduko edozein erabiltzaileri bere hizkuntzan zuzendua.” [1]

Ezaugarriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Giza jakituriaren bilduma baino, entziklopedia bat izan nahi du Wikipediak.

Eduki askea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikipediak Creative Commons Aitortu-Partekatu 3.0 lizentzia darabil.

Testu oro CC-BY-SA lizentziapean erabilgarria izan arren, Wikipediako irudi eta soinu batzuk ez dira erabilpen librekoak. Enpresa logotipo, kantu eta copyrightdun argazki batzuk erabilpen zuzenerako besterik ez daude. Badago Wikipediari espresuki emandako material banaezina ere, hau da, Wikipediarentzako soilik baldintzapean emandako materiala. [2]

Hizkuntza ezberdinetako edizioak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ingelesezkoa, alemanezkoa, frantsesezkoa, japonierazkoa eta polonierazkoa dira bost edizio garatuenak. 253 hizkuntzatako edizioak ditu Wikipediak, baina, edizio bakoitza besteekiko independentea da. Edizio ezberdinak ez daude elkarloturik, baina “ikuspuntu neutroa” bezalako arauak dituzte komunean.

Ondorengo zerrenda 2007ko abenduan artikulu gehien izan zituzten edizioek osatzen dute:

  1. Ingelesezko Wikipedia (2.119.000 artikulu)
  2. Alemanezko Wikipedia (674.586 artikulu)
  3. Frantsesezko Wikipedia (591.546 artikulu)
  4. Polonierazko Wikipedia (448.084 artikulu)
  5. Japonierazko Wikipedia (443.904 artikulu)
  6. Nederlanderazko Wikipedia (384.856 artikulu)
  7. Italierazko Wikipedia (381.299 artikulu)
  8. Portugesezko Wikipedia (343.767 artikulu)
  9. Gaztelaniazko Wikipedia (306.633 artikulu)
  10. Suedierazko Wikipedia (264.200 artikulu)

Ezinbesteko ezaugarriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikipediaren proiektuaren definiziotzat har ditzakegu ondorengo hiru ezaugarriak:

  • Entziklopedia bat izatea du helburu.
  • Wiki bat denez, salbuespen txikiez aparte, edonork argitaratu dezake.
  • Eduki irekia dauka eta CC-BY-SA lizentzia erabiltzen du.

Edizioa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bisitatzaile orok editatu dezake artikuluren bat Wikipedian. Artikulu baten autorea izateko ez da gaian aditua izan beharrik, wikia den heinean, edonork publika baitezake. Erabiltzaileen kolaborazioari esker, artikuluak sortu zein hobetu egingo direla uste baitu Wikipediak.

Arauak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Artikulu bat idazterako orduan, kolaboratzaile orok idazterakoan “ikuspuntu neutroa” beharrezkoa duela eskatzen du. Izatez, “ikuspuntu neutroa” negoziaezina den araua da, 16 hemen baitago entziklopedia izatearen funtsa. Lankide kopuru handia dela eta, dibertsitate eta ideologia ezberdin askoko jendeak hartzen du parte. Beraz, Wikipediak, ikuspuntu neutroarekin ez du ikuspuntu bakarreko entziklopedia izatera iritsi nahi, ikuspuntu aniztasuna lortzea baizik. Bestalde, artikulu bati buruz hainbat iritzi egonez gero, eztabaida orrialdeak daude gai hauetaz hitz egiteko, honela artikuluan bertan eztabaidak ekidinez.

Ezinbestekoa da aurretiaz idatzitako testu baten copyright-a errespetatzea. Ez ekarri Wikipediara beste autore batzuen testurik, arazoak sor baititzake legez kanpoko jarrera den heinean. Era berean, debekatuta dago Wikipediako edukiren bat beste inon copyright-pean argitaratzea.

Azkenik, badira Wikipediatik kanpo dauden gai batzuk, ez direlako entziklopedia batetako artikulutzat hartzen. Hala nola, Wikipedian ez daude hiztegi batetan agertzen diren definizioak (aditza zein adjektiboei buruz, adibidez), horretarako Wikiztegia dago.

Bandalismoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: Wikipedia:Bandalismoa

Bandalismoa, entziklopediaren artikuluak zentzurik gabe edo iraintzeko asmoz aldatzea da. Wikipediak behin eta berriz nozitzen duen arazoa dugu.

Nahiz eta hasieran arazo larria dirudien, oro har bandalismoak ez du aurrerabiderik izaten Wikipedian. Izan ere, Wikipediaren erabiltzaile gehienek asmo onez jarduten dute, eta eguneroko edizioen artean bandalismo ekintzak minoritarioak izaten dira; beraz, luzaro gabe beste erabiltzaileren batek ekintza horiek ezabatzen edota lehengoratzen ditu.

Bandaloak anonimoak izan ohi dira, erregistratu gabeko jendeak ere Wikipedian artikuluak sortu eta aldatzeko aukera baitu .

Bestalde, oso-oso gutxitan, erregistratua dagoen lankide batek bandalismo ekintzak egiten ditu behin eta berriz. Ekintza horien eragile ideologia izaten da (kulturakoa, erlijiokoa...), eta lankidearen asmoa izaten da bere ideiak Wikipedian argitaratu eta inposatzea.

Argitalpenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikipediak oraintxe 177.463 artikulu ditu euskaraz. 2005eko urtarrilean gutxienez hiru artikulu editatu zituzten 13.000 erabiltzaile zituen Wikipediak; horietatik 9.000 inguruk ingelesez, alemanez edo japonieraz idatzi zuten. Aktiboagoak ziren 3.000 erabiltzaile inguruko talde batek 100 artikulu inguru editatu zituen hil hartan bertan; haien erdiak, hiru hizkuntza aipatuetan. Bestalde, artikuluetako edizioen laurdenak erregistratu gabeko erabiltzaileek egin zituzten, hau da, segur aski ohiko wikilariak ez zirenek.[3]

Wikipediaren mantentze lanetaz bolondres talde bat arduratzen da. Talde horren barruan administratzaileak daude. Administratzaileek zenbait artikulu editatzea saihesteko, artikuluak ezabatzeko eta erabiltzaile bat denboraldi batez edo betiko blokeatzeko ahalmena dute (erabiltzaile horrek komunitateko arauak bete ez dituelako).

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Jimmy Wales, "Wikipedia is an encyclopedia", 2005eko martxoaren 8an.
  2. Ikus bitez Ingelesezko edizioko estatistikak: "Wikipedia:Image copyright tags", Wikipedian, 2005eko martxoaren 9an.
  3. "Active wikipedians" orritik harturiko estatistikak, 2005eko martxoaren 21a.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]