Lankide:Mr. Kortabarria/Proba orria

    Wikipedia, Entziklopedia askea

    Frogak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

    Korsikar gatazka[aldatu | aldatu iturburu kodea]

    Korsikako gatazka
    Corsican conflict.jpg
    DataXX. mende bukaera eta XXI. mende hasiera
    LekuaKorsika, Frantzia
    Gudulariak
     Frantzia

    Korsikar talde armatuak:

    Indarra
    2,800+ polizia eta jendarme[1] 1,300 soldadu 300 - 1.000 kide
    Galerak
    140 hildako[2]

    Korsikar gatazka edo Korsikako gatazka Korsikan eta Frantzian XX. mendearen bukaeran eta XXI. mendearen hasieran eman zen gatazka politiko eta armatua izan zen.

    Aurrekariak: ARC eta Aleria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

    1970eko hamarkada: Arreta erakartzea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

    Erakundearen sorrera ofiziala baino egun bat lehenago, 1976ko maiatzaren 4an, Korsika Askatzeko Nazio Fronteak (FLNC) 21 bonba eraso burutu zituen Korsikako irlan zehar. Ekintza horiek eta FLNCren sorrera, legez kanpo utzitako Action Régionaliste Corse erakundearen 10 kide epaitzen ari ziren bitartean izan ziren. Epaituak aurreko udan bi polizia frantses tirokatzeaz eta hiltzeaz akusatu zituzten.[3] Udan zehar FLNCk kanpaina armatua gogortu zuen, eta ekainaren 17an Aghione herriko gendarmeria erasotu zuten suziri eta mortero batekin, M79 granada jaurtitzaile baten bidez.[4] Erakunde armatuak horrelako ekipamendua edukitzeak Libiak FLNC hornitzen zuenaren ustea areagotu zuen, Behin-behineko IRA bezalako beste talde armatuak hornitzen zituen bezala. 1976ko irailean Frantziako Armadako goi-kargudunak jopuntuan jartzen hasi zen FLNC. Corti hirian armadako general batek ozta-ozta lortu zuen eraso batetik bizirik ateratzea, FLNCko kide batzuk bere autoa tirokatu zutenean; eta erakundeak beste goi-kargudun baten etxebizitza lehertu zuen bonba eraso batekin.[5] Horretaz gain, irailaren 7an, erakundeko zazpi kidek Ajaccioko aireportuan gordeta zegoen Boeing 707 hegazkin bat lehertu zuten.[6]

    1977ko hasieran FLNCren eraso gutxiago izan ziren, baina apirilean mugimendu nazionalistarekin lotutako zenbait lokalen aurkako eraso ugari izan ziren. Erasoak FRANCIA (Independentziaren eta Autonomiaren Aurkako Ekintza Fronte Berria) erakunde anti-independentista sortu berriak hartu zituen bere gain.[7] FRANCIA Korsikako talde anti-independentista bakarra ez zen arren, eraso armatuak egiteko azpiegiturak zituen bakarra zela zirudien. Maiatzaren 14an talde armatu horrek Arritti aldizkari nazionalistaren inprenta suntsitu zuen bonba baten bidez. Eraso horiei erantzuteko, maiatzaren 24an FLNCko zortzi kidek Fort-Lacroixeko (Bastia) base militarrean sartu eta zenbait instalazio lehertu zituzten. Ekaina hasieran Bastiako tren geltokiaren zati handi bat lehertu zuten ere, eta uztailean beste 27 frantziar instalazio suntsitu zituzten gau bakar batetan.[8][9] 1978ko urtarrilaren 13ko gauean, erakunde armatuaren bederatzi milizianok NATOren Solenzarako aireko base militarra erasotu zuten 40kg lehergailurekin, "Zara Operazioa" deitutakoan.[9][10][11][12]

    FLNCk kolpe gogorra jaso zuen 1978ko maiatzean, erakundeko 27 ustezko kide atxilotu zituztenean.[13] Cardo-Torgia herrian lapurreta arrunt bat ikertzen ari zirela, poliziak FLNCren arma gordeleku bat aurkitu zuen ustekabean. Guztira 300 lagun galdekatu eta 60 atxiki zituzten. Beste zenbait lagun atxilotu zituzten Parisen, Nizan eta Lyonen. Urte bereko abenduan polizia komisaldegien aurkako erasoak ugaritu ziren, eta FLNCko presoak preso politiko gisa tratatuak izatea galdegiten hasi ziren.

    1980ko hamarkada: Ofentsiba berria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

    1979an FLNCren ekintzak ugaritu egin ziren: urtarriletik martxora, bi hilabeteko tartean, 115 bonba eraso baino gehiago izan ziren irlan zehar.[14] Hala ere, urte bereko uztailean erakundearen hainbat ekintzaile atxilotzea lortu zuten indar frantsesek, eta sarekadak horrek FLNCren ekintzen etenaldia eragin zuen. Erakunde armatuak "askapen borrokaren ofentsiba berri bat" hasiko zuela aldarrikatu zuen, eta Korsikan zeuden polizia eta armada frantseseko kideei irlatik alde egitea gomendatu zien.[15] Martxoaren 10ean, Korsikako hamar banketxe suntsitu zituzten bonba-autoen bidez, eta hilabete ondoren, apirilaren 10ean, Pariseko beste hiru banketxe lehertu zituzten. Parisen ere, beste bonba eraso batek 3 milioi liberako kalte materialak eragin zituen hiriko auzitegietan. 1970eko hamarkadaren bukaeran FLNCren politika aldaketa garrantzitsua izan zen, eta gatazka Frantzia kontinentalera zabaltzea erabaki zuten, "arazo korsikarra frantsesei eramateko" haien esanetan. 1979ko maiatzaren 6an Parisen 20 banketxe erasotzea lortu zuen FLNCk, eta maiatzaren 30ean ere beste hainbat banku lehertu zituzten.[16] Ekainean irlara itzuli ziren ekintza armatuak eta 25 leherketa izan ziren Korsikan, poliziaren egoitza nagusiaren aurkako bonba eraso batekin batera, Parisen. 1980ko maiatzaren 14an Pariseko auzitegiak erasotu zituen berriz ere FLNCk; eta Iranen enbaxada gordetzen ari ziren lau jendarme tirokatu zituen, hiru zaurituz.[17]

    1980. urtetik hasita FLNCren jarraitzaileek ikusgarritasun gehiago bereganatu zuten protestetan eta politika jardueretan. FLNCk preso politiko estatusa galdegiten jarraitzen zuen haren kide atxilotuentzat, eta estatus politiko horren aldeko manifestazio jendetsuak ohikoak ziren Korsikan.[18] 1980ko azaroan, FLNCko 12 kidek gose-greba hasi zuten espetxeetan preso Korsikarrek jasaten zuten tratua salatzeko, eta protesta Ipar Irlandako sei preso errepublikarren gose-grebekin batera gertatu zen.[19] Gose-greba zapuzteko presoak indarrez elikatu zituzten espetxeetan, eta azkenean greba bertan behera geratu zen. 1981eko apirilaren 1ean FLNCk su-etena iragarri zuen Frantziako hauteskunde presidentzialak ziren bitartean, eta François Mitterranden garaipenaren ondoren su-etena luzatu zuten, presidente berriaren jarrera zein zen ikusi ahal izateko.[20]

    Irailaren 18an su-etenaren bukaera jakinarazi zuen erakundeak, eta autonomista korsikarrak gaitzetsi zituzten frantziar sistema politikoaren "betiko alferrikako tresnak" erabili nahi izateagatik. Frantziaren politika eskasak gaitzetsi zituen ere, eta berriz borroka armatuari ekingo ziotela iragarri zuten, baita armak sekula ez zituztela utziko aldarrikatu ere.[21]

    1982ko abuztuaren 19ko gauean FLNCk inoizko ekintzarik zabal eta sonatuena burutu zuen, "violente nuit bleue" (gau urdin bortitza) izenaz ezagutu zena, eta estatu frantziarrak irlan zeuzkan 99 instalazio izan ziren erasotuak gau bakar batetan. Frantziaren aurkako erasoez gain, 1980ko hamarkadaren erdialdean droga trafikatzaileen aurka egiten hasi zen ere, eta 1986an lau trafikatzaile ezagun erail zituen.

    Frantziako gobernuak eta FLNCk su-eten bat adostu zuten 1988an, baina akordioak eztabaida eta desadostasuna eragin zuen erakundeko kideen artean, eta mugimenduaren zatiketa eragin zuen.[22]

    1990eko hamarkada: barne gatazkak eta Claude Érignacen hilketa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

    Yvan Colonnaren askapena eskatzeko Ghjuventù Indipendentista gazte erakundearen pankarta. Pankarta eta tindaketa ugari agertu ziren Korsikako Unibertsitatean eta inguruetan FLNCren eta independentziaren alde.

    Hauteskunde departamentalak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

    • 2021eko Pirinio Atlantikoko hauteskundeak.

    [...]

    Paueko ihesa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

    • Lehenengo azpikapitulurainoko informazioa jasota.

    [...]

    Europako bozak EHn[aldatu | aldatu iturburu kodea]

    28 9 9 11 18
    EAJ PSE-EE PP Elkarrekin Podemos EH Bildu
    • 2019ko hauteskundeak EHn

    [...]


    Alderdi politikoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

    • Jarki-ren orria.

    [...]


    Errektore bozak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

    • 2016ko EHUko errektore hauteskundeen orri osoa.

    [...]


    Baionako herri bozak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

    2014 BAINO LEHEN HAUTESKUNDE SISTEMA EZBERDINERAKO LANGA 2.500 DA 1000 BEHARREAN

    • "Hauteskundeak Baionan" orria.

    [...]


    2007ko udal hauteskundeak HEHn[aldatu | aldatu iturburu kodea]

    • Hegoaldeko udal/foru hauteskundeen orri osoa (2007).

    [...]


    Hauteskunde autonomikoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

    • Emaitzak herrialdeka plantila.
    • Inbestidura bozketa plantila.

    [...]

    2016 Scottish election[aldatu | aldatu iturburu kodea]

    • Eskoziako hauteskundeen orri osoa (2016).

    [...]


    2019ko Europako hauteskundeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

    • 2019ko Europako hauteskundeak (orri osoa)

    [...]


    2015eko UK hauteskundeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

    • 2015eko UK hauteskundeen orria erdieginda.

    [...]


    1. (Frantsesez) La conduite de la politique de sécurité menée par l'Etat en Corse. .
    2. (Italieraz) «Corsica, indipendentisti sul piede di guerra» www.tribunodelpopolo.it.
    3. Aipuaren errorea: Konpondu beharreko erreferentzia kodea dago orri honetan: ez da testurik eman r2 izeneko erreferentziarako
    4. Aipuaren errorea: Konpondu beharreko erreferentzia kodea dago orri honetan: ez da testurik eman r3 izeneko erreferentziarako
    5. Aipuaren errorea: Konpondu beharreko erreferentzia kodea dago orri honetan: ez da testurik eman r4 izeneko erreferentziarako
    6. Aipuaren errorea: Konpondu beharreko erreferentzia kodea dago orri honetan: ez da testurik eman r5 izeneko erreferentziarako
    7. Aipuaren errorea: Konpondu beharreko erreferentzia kodea dago orri honetan: ez da testurik eman r6 izeneko erreferentziarako
    8. Aipuaren errorea: Konpondu beharreko erreferentzia kodea dago orri honetan: ez da testurik eman r7 izeneko erreferentziarako
    9. a b Aipuaren errorea: Konpondu beharreko erreferentzia kodea dago orri honetan: ez da testurik eman r8 izeneko erreferentziarako
    10. Aipuaren errorea: Konpondu beharreko erreferentzia kodea dago orri honetan: ez da testurik eman r9 izeneko erreferentziarako
    11. Aipuaren errorea: Konpondu beharreko erreferentzia kodea dago orri honetan: ez da testurik eman r10 izeneko erreferentziarako
    12. Aipuaren errorea: Konpondu beharreko erreferentzia kodea dago orri honetan: ez da testurik eman r11 izeneko erreferentziarako
    13. Aipuaren errorea: Konpondu beharreko erreferentzia kodea dago orri honetan: ez da testurik eman r12 izeneko erreferentziarako
    14. Aipuaren errorea: Konpondu beharreko erreferentzia kodea dago orri honetan: ez da testurik eman r14 izeneko erreferentziarako
    15. Aipuaren errorea: Konpondu beharreko erreferentzia kodea dago orri honetan: ez da testurik eman r15 izeneko erreferentziarako
    16. Aipuaren errorea: Konpondu beharreko erreferentzia kodea dago orri honetan: ez da testurik eman r16 izeneko erreferentziarako
    17. Aipuaren errorea: Konpondu beharreko erreferentzia kodea dago orri honetan: ez da testurik eman r17 izeneko erreferentziarako
    18. Aipuaren errorea: Konpondu beharreko erreferentzia kodea dago orri honetan: ez da testurik eman r18 izeneko erreferentziarako
    19. Aipuaren errorea: Konpondu beharreko erreferentzia kodea dago orri honetan: ez da testurik eman r19 izeneko erreferentziarako
    20. Aipuaren errorea: Konpondu beharreko erreferentzia kodea dago orri honetan: ez da testurik eman r20 izeneko erreferentziarako
    21. Aipuaren errorea: Konpondu beharreko erreferentzia kodea dago orri honetan: ez da testurik eman r21 izeneko erreferentziarako
    22. Aipuaren errorea: Konpondu beharreko erreferentzia kodea dago orri honetan: ez da testurik eman r22 izeneko erreferentziarako