Lankide:Urdaibai2024/Proba orria

Hona hemen puntu garrantzitsuenak:

1. Paisajea: Zure paradisua menditsua eta baso heze ingurune batek inguratua dago. Hemen, hostogalkor zuhaitz mota askorekin, hala nola ezpela, haginak eta gorostiak, paisaia beti aldatzen da, mendi hegaletan hainbat koloretako hostoekin. Mendi hauek hainbat milako altuera lortzen dute, eta haien goi puntuetatik basoak eta ingurunea ikus daitezke, guztia naturaren edertasunarekin bat eginda.
2. Klima: Urtaroen aldaketa oso ondo bereizita dago. Neguan elurra jaisteko aukera paregabeak eskaintzen dira, eta udaberrian, udan eta udazkenean, euria nagusitzen da, batez ere gauez. Arratsaldeetan, askotan, ortzadar bikoitzak eta hirukoitzak ikusteko aukera egon daiteke. Udaberrian, loreek eta tximeletek kolore biziz betetzen dute ingurunea, eta udazkenean, orbelak airean dantzan aritzen dira. Basoetan, gaueko euriek ezinbesteko rola betetzen dute, suteak saihesteko.
3. Hizkuntza: Biztanle guztiak eleaniztunak dira modu naturalean, eta denek komunikatzeko aukera izango dute, ikasteko lanik egin gabe. Zure ingurunean, bakoitzak nahi duen hizkuntza aukeratzen du eta besteekin erraz komunikatzen da. Horrez gain, telepatia ere erabil daiteke, igorleak eta hartzaileak adostuz gero, komunikazioa hobetzeko aukera ematen duena.
4. Biztanleen jatorri etnikoa: Biztanle guztiak %100 lurtarrak dira, Homo sapiens sapiens baino inteligenteagoak eta bonoboen jakinduriaren ezagutza dute, gizakion komunitatearen inteligentzia eta naturarekiko errespetua uztartzen dituztenak.
5. Pisu eta neurriak: Sistema metriko hamartarra erabiltzen da, eta zenbakien arazoak gutxitu egiten dira, euren atzamar eta hatzek hamar eta hogei hatz dituztelako. Hau errazteko moduko sistema da, guztientzako praktikoa.
6. Erlijioa: Alaitasuna gurtzen da zure paradisuan, eta musika da gora jotzeko bide nagusia. Musika, komunitatearen arteko harremanak sendotzen ditu eta bizitzaren pozaren islada bihurtzen da. Zure ingurunean, erlijioa ez da bakarrik fedearen kontu bat, baizik eta pozaren eta adiskidetasunaren bidez adierazten den bizitzaren ikuspegia.
7. Hiriburuaren dimentsioak: Zazpi mila biztanle inguruko hiriburu bat dago, non zerbitzu guztiak eskainita dauden, baina tamaina ez da gehiegizkoa. Hiriak zure behar guztiak asetzeko prest daude, baina beti ere ingurunearekin oreka mantenduz.
8. Gobernu-modua: Erabakiak logika eta adostasunaren bidez hartzen dira, taldean. Hemen eztabaidak ez dira lehiakorrak edo haserretzeko, baizik eta jolas bezala ulertzen dira, guztiek parte hartzeko eta iritziak trukatzeko aukera izanez.
9. Energia iturriak: Naturarekiko errespetuz, energia hidrogeno atomoen fusioarekin lortzen da, ingurumenarekin guztiz integratutako eta garbi mantendutako energia iturri bat.
10. Jarduera ekonomikoak: Zure ingurunean ez dago industria edo bankurik. Ekonomia naturala eta ekologikoa oinarritzen da, fruitu-arbolak eta landare jangarriak ugari daudelako, inguruneari egokitutako bizitza bat mantenduz. Gizakion lana fruituak batzea eta jateko modurik anitzetan prestatzea da, guztiek elkarrekin partekatuz.
11. Garraioak: Garraiobide nagusiak oinez eta mendi bizikletetan ibiltzea dira, presarik gabe. Neguan, lerak eta eskiak erabil daitezke. Zaldiak eta behorrak ere izango dira, baina libre eta bakean utziko dira, naturaren parte gisa.
12. Arkitektura: Etxeak solairu bakarrekoak izango dira, eta barneko patioak izango dituzte. Erromatarren garaiko aberatsenen etxeen ereduak dira, estilo minimalistarekin, bereziki Japoniar estiloaren inspirazioarekin.
13. Altzariak eta etxeko tresnak: Hemen, altzari gutxi erabiliko dira, hala nola paperezko bionboak eta tatamiak. Horrela, etxeko espazioa txukun eta minimalista izango da, zenbakizko eta estetikoaren arteko oreka mantenduz.
14. Janzkera formala: Arropa erosoak eta yoga egiteko egokiak jantziko dira. Zeremonietan, janzkera koloretsua erabiliko da, pertsonen aldarteak adierazteko.
15. Hedabideak: Fedibertsoko baliabideak erabiliko dira, baina neurrian. Jendeak komunikatzen da, eta informazioa partekatzen du, denek elkartrukean jarraitzeko.
16. Monumentuak: Zuhaitzik berezienak monumentutzat hartuko dira. Naturaren edertasunaren adierazgarri, hauek denon errespetu eta ikuskizun bihurtuko dira.
17. Dibertsio publikoak: Talde-kirolak praktikatuko dira, puntuazioari garrantzia emateko baino, dibertitzea eta ondo pasatzea izango da helburua. Elurrarekin jolastea neguan eta txangoak egitea oinez edo bizikletaz ohiko jarduerak izango dira.
18. Ura: Edateko ura soberan izango da, denek erabilera arrazionala eginez eta naturarekin bat eginez.

Zure paradisua guztiz orekatu eta errespetuzko bizitza bat eskaintzen du. Naturarekin bat eginez eta komunitatearen artean elkarrekin bizitzeko aukera paregabea izango zenuke, non denek elkar lagunduko duten, eta naturaren edertasunaren eta harmoniaren menpe biziko diren.

Marcel Schwob

Marcel Schwobek beti erakutsi zuen ekialdeko kulturekiko, piraten munduekiko, eta mundu exotikoekiko lilura berezia. 1901ean, bere osasuna oso ahul zegoela, Polinesiara bidaia arriskutsu bat hasi zuen, Robert Louis Stevenson idazlearen oinordekotza moduko batean. Helburua Samoako uharteetara iristea zen, baina gaixotasunak behin eta berriz atzeratu zuen bere bidaia. Azkenean, itzuli behar izan zuen Parisa, suntsituta.

Haren azken urteetan, minak, nekea eta galera pertsonalak (Marguerite Moreno maitalearen urruntzea, osasun mentalaren ahultzea) metatu ziren. Hala ere, azken uneetara arte, Schwobek ez zuen idazteko pasioa galdu.

Literaturaren azpiko ibilgu gisa

Marcel Schwob ez zen inoiz idazle arrakastatsua izan salmentetan, baina bai idazleen artean. Haren estiloak eta ikuspegi poetikoak XX. mendeko hainbat maisu inspiratu zituen:

Jorge Luis Borgesek Schwoben eragina aitortu zuen behin eta berriz. "Vies Imaginaires" liburuan aurkitu zuen Borgesek bere kontakizun laburren ideal bat: existitzen ez den historia kontatzea, asmatutako biografiak eraikitzea, errealitatea eta fikzioa nahastea.

Alfred Jarry eta Surrealistak Schwobekin inspiratu ziren, errealitatearen logika hausteko moduan eta idazketaren bidez beste mundu bat iradokitzeko gaitasunean.

Roberto Bolaño bezalako idazle garaikideek Schwoben izpiritua sumatu zuten: kontakizun labur baina sakonetan, pertsonaia galduen artean, existentzia ahulen artean.

Azken hitzak

Marcel Schwob idazkera biluziaren maisua izan zen: keinuen, isiluneen eta ahots txikienen bidez, mundu osoak margotzen zituen. Bere literatura ez da irakurri behar bakarrik ulertzeko, baizik eta sentitzeko, sumatzeko. Schwob iradokizunaren artista zen, eta irakurleari leku bat uzten zion: bere lanak ez ziren inoiz guztiz ixten, ate bat irekita uzten zuten misterioari.

Marcel Schwob irakurri eta gero, badirudi gauzak, isilpekoak eta ikusezinak, apur bat argiago ageri direla.

Marcel Schwob

Frantses idazle sinbolista eta narrazio laburren maisua

Marcel Schwob (izen osoa: Mayer André Marcel Schwob, Nantes, 1867ko abuztuaren 23a – Paris, 1905eko otsailaren 12a) XIX. mendearen amaierako frantses idazlea izan zen, batez ere narrazio laburrengatik, biografia apokrifikoengatik eta estilo sinbolista eta erudituagatik ezaguna. Haren lanak eragin handia izan zuen XX. mendeko hainbat idazlerengan, hala nola Jorge Luis Borges, Alfred Jarry, Paul Valéry eta Roberto Bolaño. Schwoben prosa zorrotzak, erreferentzia literario ugariek eta tonu misteriotsuak leku berezia ematen diote Mendebaldeko literaturan. Ez da hain ezaguna publiko zabalaren artean, baina kritikariek eta idazleek miresten duten autoreetako bat da, eta askotan "idazleen idazle" gisa aipatzen da. Schwobek literaturaren bidez identitatearen aldakortasuna, fikzioaren izaera konplexua eta iraganaren berreraikuntza irudikatu zituen.

Biografia

Haurtzaroa eta ikasketak Marcel Schwob 1867an jaio zen Nantes hirian, Frantzian. Familia judu liberal batean hazi zen. Aita, George Schwob, kazetaria eta intelektuala zen, eta amak, Mathilde Cahun-ek, kultura handiko giro bat eskaintzen zioten. Bere iloba, Claude Cahun (argazkilari eta idazle surrealista), geroago ospetsua izango zen. Gaztetan erakutsi zuen interesa hizkuntzengan, literaturan eta historian. Parisera joan zen ikastera, eta han Sorbonan eta Collège de France-n parte hartu zuen. Bere ikasketa garaian Paul Valéry, Stéphane Mallarmé eta Anatole France ezagutu zituen. Erromatar klasikoak eta Erdi Aroko kronikak liluratzen zuten.

Kazetaritza eta lehen lanak

Schwobek kazetari modura lan egin zuen hainbat egunkaritan, hala nola Le Phare de la Loire, L'Écho de Paris, eta Le Gaulois. Aldi berean, bere lehen ipuinak argitaratzen hasi zen, Le Livre de Monelle (1894) izeneko bilduma gogoangarria barne. Liburu horrek, tonu alegoriko eta sinbolista duena, bere arrebarekin gertatutako tragedia pertsonal bati erantzuten dio.

Kazetaritza eta literatura uztartuz, Schwobek testu laburretan maisutasuna garatu zuen, estilo konplexu eta kultuzalea garatuz. Haren narrazioek askotan pertsonaia historiko edo fikziozkoak aztertzen zituzten, identitatearen eta egiaren arteko muga lausotuz.

Osasun arazoak eta bidaia luzeak

Bere bizitzako azken urteetan, osasun ahula izan zuen, batez ere tuberkulosiaren ondorioz. Medikuek klima beroagoa gomendatuta, 1901ean Ozeaniara bidaiatu zuen, Samoaraino iritsi zelarik. Haren bidaia Robert Louis Stevenson idazlearen oroimenaren bila ere egin zuen, idazle eskoziarra miresten baitzuen. Hala ere, osasunak ez zuen hobera egin, eta 1905ean hil zen Parisen, 37 urterekin.

Lan nagusiak

Marcel Schwobek ez zuen ekoizpen handirik izan, baina bere lanek oso harrera ona izan zuten literatur munduan eta gaur egun ere erreferentzia dira.

Le Livre de Monelle (1894)

Obra sinbolista eta alegorikoa, Monelle izeneko neskatxa enigmatiko baten inguruan eraikitakoa. Lan hau doluan idatzi zuen, bere arreba Marguerite Schwob hil ondoren. Alegoria moral eta poetikoa da, bizitzaren, galeraren eta itxaropenaren ingurukoa.

Vies Imaginaires (1896)

Bere lanik ezagunena da. 22 "bizitza imaginario" edo biografia labur aurkezten ditu, historikoki benetako pertsonetan inspiratuak baina guztiz fikzionatuak. Lan honek eragin handia izan zuen Jorge Luis Borgesengan, eta aurrekaria da XX. mendeko fikzio metafiktikoentzat.

La Croisade des enfants (1896)

Haurren gurutzada historikoa oinarri hartuta idatzia, Schwobek gertaera hau hainbat ikuspuntutatik kontatzen du, narrazio polifoniko eta poetiko batean. Sinbolismoa eta erlijio-sinesmenaren kritika uztartzen ditu.

Mimes eta Cœur double

Lehen idatzitako ipuin-bildumak dira. Fantasia, krimena, identitate-jokoak eta sinbolismoa dituzte ardatz. Schwobek pertsonaien psikologia eta irudimen literarioa konbinatzen ditu forma laburrean.

Estiloaren ezaugarriak

Marcel Schwobek idazkera berezia landu zuen, bere garaikideen artean nabarmena eta garaiko joera sinbolistak gainditzen zituena. Hona hemen bere estiloaren ezaugarri nagusiak:

Erudizioa eta erreferentzia historikoak

Schwoben lanek maiz dakartzate Antzinako Greziako eta Erromako erreferentziak, baita Erdi Arokoak, ekialdeko mitologiak eta judaismoaren elementuak ere. Bere lanetan ikusten da irakurle kultu baten exijentzia; Schwobek ez zituen azalpen argirik ematen, irakurleak bere kabuz osatu behar zuen testuaren zentzua.

Identitatearen jokoa

Bere narrazioetan maiz pertsonaiak beren izenetik, lanetik edo nortasunetik kanpo jartzen dira. "Vies Imaginaires"-en, adibidez, pertsonaia historikoak guztiz berrasmatzen ditu, fikzioaren eta historiaren arteko muga lausotuz. Fikzioz betetako identitateak aztertzen ditu, batzuetan ironiaren edo minaren bitartez.

Sinbolismo eta alegoria

Le Livre de Monelle liburuan bezala, Schwoben lan askotan sinboloak erabiltzen dira pertsonaien ordezkaritza gisa. Monelle, adibidez, ez da neskatxa soil bat: haurtzaroaren irudi bat da, bizitzaren efimeroaren sinboloa. Sinbolismoa ez da soilik estetikoa: funtsezko eginkizuna du kontakizunaren barruan.

Narratiba fragmentarioa eta polifonikoa

Haren lanetan ez da narrazio lineal edo klasiko bat egoten. Askotan atal laburrak dira, ikuspuntu anitzek osatuak, egitura askekoak, eta testuinguru ez oso argi batean kokatuak. Horrek Schwob literatura modernora hurbiltzen du, XX. mendeko estilo narratiboaren aitzindari bihurtuz.

Teatraltasuna eta efektu poetikoak

Testuen tonua teatrala da sarritan, eta estilo poetikoaz betea. Schwobek erabilitako hizkuntza lan egina, dotorea eta erritmikoa da. Egitura eta formaren arteko oreka bilatzen du, narrazioa formari egokituz.

Eragin literarioa eta ondarea

Jorge Luis Borges

Argentinako idazle ospetsuak Schwob miresten zuen, eta behin baino gehiagotan aitortu zuen "Vies Imaginaires" beregan izandako eragina. Borgesek bere Historia universal de la infamia (1935) Schwoben obraren estiloari jarraituz idatzi zuen, eta Schwob “aurrekari” gisa ikusten zuen.

"Marcel Schwob escribió vidas imaginarias. Yo intenté imitarlas en mis inicios." — Jorge Luis Borges

Roberto Bolaño

Txiletar idazleak Schwob aipatzen du bere testuetan, eta haren eragina nabarmena da La literatura nazi en América edo Los detectives salvajes bezalako obretan. Bolañoren fikzio dokumentalaren estiloak Schwobek irekitako bidea jarraitzen du.

Frantziar sinbolistak eta dekadenteak

Schwob Mallarmé, Verlaine, eta Baudelaire bezalako autoreekin harreman ideologiko eta estetikoa zuen, nahiz eta bere bidea propioa izan. Alfred Jarry eta Paul Valéry bere lagunak izan ziren. Jarryren Père Ubu pertsonaia Schwoben inguruko giroan sortu zen.

XX. mendeko literaturaren aitzindari

Askotan esan da Schwob modernitate literarioaren aitzindaria dela. Ez da soilik sinbolisten azkenetako bat; bere estiloarekin, literatura esperimentalaren eta narratiba metaliterarioaren bidea zabaldu zuen.

Itzulpenak eta hedapena

Marcel Schwoben lanak ez dira oso ezagunak izan publiko zabalaren artean, baina egile kultu moduan hedatu da hainbat hizkuntzatara:

Hizkuntz ezberdinetako itzulpenak

Gaztelaniaz: Vidas Imaginarias, El libro de Monelle, La cruzada de los niños, besteak beste.

Ingelesera: Imaginary Lives, The Book of Monelle, The Children’s Crusade.

Alemanera, italierara, japonierara, eta errusierara ere itzuli dira hainbat lan.

Euskaraz: oraingoz ez dago Schwoben lanik osorik itzulita, baina hainbat testu zati edo aipamen aurki daitezke literatur artikuluetan edo itzulpen literarioetan.

Hedapen akademikoa

Literatura ikasketetan Schwobek toki txikia izan du urte askotan, baina literatura postmodernoaren azterketan gero eta gehiago aipatzen da. XX. mendearen bukaeran eta XXI. mendean berriz aurkitu dute bere lanaren balioa.

Lanen azterketa tematikoa Marcel Schwoben ipuinak eta narrazioak gai oso zehatz eta errepikakorrak dituzte, askotan gizakiaren barneko misterioei eta identitatearen eraikuntzari lotuak. Hona hemen bere lanetan agertzen diren gai nagusietako batzuk:

Heriotza eta iraganaren idealizazioa

Schwobentzat heriotza ez da amaiera hutsa; askotan kontakizunaren abiapuntua da. "Le Livre de Monelle"-n, heriotzak haur baten irudia bihurtzen du mitiko. "La Croisade des enfants" liburuan, haurrek hiltzen duten gurutzada idealizazio baten eta porrot tragiko baten arteko bide dramatiko bat da.

Identitatea eta izatearen krisia

"Vies imaginaires" liburuko pertsonaiek, askotan, bere bizitza "asmatu" behar izaten dute. Schwobek galdetzen du: zer da benetan izatea? Zer da izen bat, historia bat, irudi bat? Identitatea ez da finkoa bere testuetan, baizik eta etengabe aldatzen den kontakizun bat.

Fikzioa eta errealitatearen arteko muga

Bere lan askotan, narrazioa bera da gaia. Testuak kontatzen duen hori benetakoa al da?, edo kontakizun baten efektua? Schwobek maiz erabiltzen ditu narratzaile fidagarri ez direnak, eta irakurleak zalantzan jarri behar izaten du kontatutakoaren egiazkotasuna.

Erlijioa eta sinbolismo morala

Bere lanetan, batez ere “Monelle”-n edo “La Croisade des enfants”-en, moralarekin eta fedearekin jolasten du. Schwob ez da doktrina baten aldekoa; aitzitik, erlijio sinboloen erabilera poetikoa egiten du, maiz kritiko edo kontraesankorra den ikuspegitik.

Ezagutza, erudizioa eta kultura gurutzatuak

Testu asko oinarritzen dira erudizioan: historia zaharreko gertaeretan, tokian tokiko kontakizunetan, folklorean, eta jakintza ez konbentzionalean. Schwobek kultura ezberdinetatik hartzen du materiala, ekialdeko mitologia edo kabbalah judua barne.

Bibliografia osoa (lan nagusiak)

Marcel Schwoben lanak ez dira asko kantitatez, baina kalitatez oso handikoak dira:

Urtea Izenburua (jatorrizkoa) Mota 1891 Cœur double Ipuin-bilduma 1893 Le Roi au masque d’or Ipuin-bilduma 1894 Le Livre de Monelle Alegoria / Ipuin filosofikoa 1895 Mimes Prosa poetikoa 1896 La Croisade des enfants Eleberri laburra 1896 Vies imaginaires Biografia asmatuak, laburrak 1901 Spicilège Saiakera / Artikulu bilduma 1901 Lettres à Stella Gutun-liburua Hilondokoa, hil ostekoa Œuvres complètes (1924, 1996...) Egilearen lan guztiak biltzen ditu.

Schwoben lanaren presentzia beste arteen artean

Antzerkia

Schwob berak ez zuen antzerkirik idatzi, baina bere testu poetiko eta dramatikoek eszenaratze egokitu asko inspiratu dituzte. La Croisade des enfants adibidez, musika-obra bihurtu da hainbat aldiz.

Zineman

Ez dago bere lanetan oinarritutako zinema ospetsurik, baina zinemagile independenteek Schwoben estiloa maileguan hartu dute: adibidez, Peter Greenaway edo Raúl Ruiz bezalako egileek.

Ilustrazioa eta arte bisuala

Schwoben testuak askotan ilustratzaile klasiko eta modernoek lagundu dituzte. Estilo erromantiko eta sinbolistak laguntzen du haren prosa bisual eta atmosferikoa transmititzen.

Kritika literarioaren harrera Marcel Schwoben XX. mendearen hasieran ez zen oso ezaguna bihurtu. Haren obra askok irakurle kultu eta akademikoari begiratzen diote. Hala ere, autore ospetsuek haren lana aldarrikatu izanak (Borges, Valéry, Jarry...) bere posizioa literaturaren historiaren barruan finkatu du.

Garaikideen iritzia:

Paul Valéry: Schwob miresten zuen eta adiskide mina izan zen.

Anatole France: Schwob “filosofo poetikoa” zela zioen.

Alfred Jarry: bere estiloaren aldaera groteskoagoa landu zuen Schwoben eraginarekin.

Gaur egungo kritika:

Schwoben lanak gero eta gehiago erabiltzen dira literatura postmodernoaren aitzindari gisa. Bere lanen egitura, gaien konplexutasuna, eta estiloa XX. mendeko literatura esperimentalaren abiapuntu gisa ikusten dira.

Marcel Schwob euskal testuinguruan Marcel Schwoben lanak ez daude osorik euskarara itzulita, baina badago interesa euskal literaturzaleen artean. Hona hemen zenbait aipamen:

Euskal literaturan eragina?

Idazle modernoek, hala nola Joseba Sarrionandia edo Luisa Etxenike, Schwoben antzeko joerak erakutsi dituzte: identitate aldakorra, historiarekiko fikziozko begirada, eta estilo poetikoa.

Aipamen eta artikuluak

Aldizkari akademiko edo literarioetan (adibidez, Jakin, Argia, Susa) Schwoben lanak aipatu izan dira, batez ere Borges edo Bolañorekin lotura egiten denean.

Itzultzeko beharra

Schwoben lana ezagutzeko oztopo nagusia hizkuntza da. Bere prosaren konplexutasuna dela eta, itzultzaile trebea beharko litzateke euskarazko bertsio oso bat sortzeko. Hala ere, aukera paregabea litzateke euskarazko literatura aberasteko.

Ondorioak

Marcel Schwob "idazleen idazle" horietako bat da, ekoizpen txikia baina eragin handikoa. Bere lanetan batzen dira erudizioa, poesia, eta fikzioaren esplorazio intelektuala. Gaur egun, bere testuak klasiko minoritario gisa hartzen dira: literatura garaikidearen sustrai ezkutuenetako bat.

Euskarazko literaturan, Schwoben presentzia txikia bada ere, haren lanen ezagutza handitu ahala, litekeena da bere pentsamenduak eta estiloak euskal literaturaren bilakaeran ere eragin zuzena izatea etorkizunean.

Iturriak eta oharrak:

• Borges, Jorge Luis. Otras inquisiciones. Buenos Aires: Sur, 1952.

• Schwob, Marcel. Vies imaginaires. París: Stock, 1896.

• Bolaño, Roberto. Entre paréntesis. Anagrama, 2004.

• Philippe, Laurent. Marcel Schwob: une vie en éclats. Fayard, 2010.

Artikulu akademikoak: JSTOR, Gallica, Persée plataformetan.

Septima, Eskaleen Ama

Septima, izenik gabeko haize hotzak bezala, hiriaren zakar artean ibiltzen zen. Bere arropa, adabaki eta hautsez jositako ehun fin batez osatua, ilunabarrean dirdira egiten zuen, kaleetako farolen argipean bezala. Ez zuen etxerik: bere estalkia hodeiak ziren, bere lurra harrizko karrikak, bere ohea udazkeneko hostoak.

Jendeak esaten zuen Septima ikusi zuela azken arnasa ematen ari zen haurtxo baten ondoan; edo bestela, gerlari zahar baten hatz zimurtuak estaltzen, azken keinua lasaitzen. Inork ez zekien nondik zetorren, ezta zer hizkuntza mintzatzen zen haren ezpainetako xuxurlan. Baina denek zekiten: hura agertzen zenean, bizitzaren eta heriotzaren arteko hari ahula bibrazioz betetzen zen.

Eskuz esku, kondairak zabaltzen ziren: batzuek zioten Jainkoaren ahots isil bat entzuten zuela, beste batzuek infernutik ihes egindako arima zela. Baina Septima ez zen santua, ezta deabrua ere: mugaren bertako izaki hutsa zen, batasunik gabea, formarik gabea, haren begiek adierazten baitzuten beti beste zerbait: hauskortasunaren edertasuna.

Goseak, hotzak eta ahanzturak inguruan dantzan egiten zuten, baina bera ez zen kexatzen. Haren eskuetan ukitu leuna zegoen, belarritik pasatzen zen azken hitz bat bezala. Eta orduan, azken arnasa ateratzen zuen haurra, edo azken ametsa galdutako gudari zaharra, irribarre txiki batekin isiltzen ziren.

Gau batean, inork ez zuen ikusi Septima hiriaren bihotzean. Euri goibela ari zen, eta karrikek isiltasun sarkorra zuten. Haren bila joan ziren, baina ez zuten aurkitu. Batzuentzat, amets batean bihurtu zen; besteentzat, hodei batean disolbatu zen; baina denek, oraindik ere, haren ukitu arinaren oroitzapena zeramaten hezurretan.

Eta orduz geroztik, iluntasunaren ertz bakoitzean, heriotzaren hatsa sumatzen den tokian, badago ukitu ezezagun bat, ahanzturaren eta samurtasunaren artean. Eta badira oraindik ere, arratsean, begiak itxi eta haren izena ahopeka esaten dutenak

Isidor, Haizeen Margolaria

Ez zen jaio, diote, ezta hil ere. Haize batek ekarri zuen Isidor mundura, eta haize batek eraman zuen berriro. Bizitza osoan, ez zuen hormarik ez teilaturik izan: zerua izan zen bere sabai bakarra, eta lur harritsua bere oinutsien oinarria.

Isidor margolaria zen, baina ez zuen mihiserik erabiltzen, ezta pintzelik ere. Hark margotzen zuen haizearen ukitua zuhaitzen adarretan, laino meheak udako ilunabarretan, itsasertzeko harean idatzitako izen galduak.

Hirian, haurrek kontatzen zuten Isidor ikusi zutela: ile zuri eta nahasia, begirada haizearen norabidean galduta. Eskuetan, beti zeraman kotoizko hari bat, oso fina, haizeari lotua. Ez zuen hitzik esaten; bere ahotsa, esaten zuten, galdu egin zitzaion ipar-ekialdeko haize batean, duela mende batzuk.

Behin, negu batean, Isidor sartu zen bazter txiki batera, harresi altu eta ilunek inguratua. Han, berriro ere, haizearen marrazkiak egiten saiatu zen, baina hormak ez ziren mugitzen, ez ziren bihurtzen. Gelditasunean, Isidor itzaltzen hasi zen, argi ahula bezala.

Hurrengo egunean, haize bat altxatu zen hirian: errautsak eta hosto lehorrak eraman zituen, eta, bide batez, Isidoren aztarna guztiak desegin zituen. Bere hari fina, gizon bakarti haren azken oihua, zuhaitz baten adarrean zintzilik geratu zen, dardarka, egunsenti batean.

Ordutik, haizea batzuetan arraro dabil hirian: izkinetan zurrunbiloak sortzen dira, eta haurrek, oraindik, hari zurixka bat bilatzen dute kale bazterretan, Isidoren margolan isilak atzeman nahian.

​Fiódor Dostoievski

Dostoievskiren erretratua.

Fiodor Mikhailovitx Dostoievski errusiarezko literaturako idazlerik ospetsuenetariko bat da, baina baita munduko eta garai guztietako literaturgilerik handienetakoa ere. XIX. mendean bizi izan zen. Moskun, hiriburuan jaio zen 1821 eta San Petersburgon hil zen, 1881. urtean, tuberkulosiak jota.

Bizitza

Fiodor Mikhailovitx Dostoievski, Fiodor Dostoievski bezala ezagunago, Mikhail Dostoievski eta Maria Fiodorovnaren zazpi seme-alabetatik bigarrena izan zen. Aita behartsuentzako ospitale bateko medikua zen. Fiodorrek hamaika urte zituenean, familia Darovoie herrixkara, Tulara, joan zen bizitzera. Aitak bertan lur batzuk erosi zituela badakigu, beraz, familia ez zen oso pobrea.

1834an, anaia Mikhailekin batera, Txermakeko barnetegian bigarren mailako ikasketak hasi zituen. Ama oso gaztea zela hil zitzaion, 1837an, tuberkulosiak jota. Aitak behartuta, Fiodorrek ingeniari militarretarako ikasketak egin behar izan zituen San Petersburgoon (1838-1843), baina Fiodor gazteari ingeniaritza baino gehiago gustatzen zitzaio literatura.

1839an, 18 urte zituela, aita hila zela jakin zuen. Antza, etxeko zerbitzariek hil zuten, Darovoie herrixkan, alkoholak eragindako erasoaldi bortitz baten ondoren. Beste historia batek dio aita berez hil zela eta lurjabe bizilagun batek zabaldu zuela hilketaren kontua, lursaila merkeago erosi ahal izateko.

1843. urtean, ingeniari ikasketak bukatu zituen, eta ondorioz, ofizial militar bihurtu zen. San Petersburgoko Ingeniaritza Departamentuan lanean hasi zen.

1844an, oraindik ere San Petersburgoko Ingeniaritza Departamentuan lanean ari zela, Honoré de Balzac idazle ospetsuak hiria bisitatu zuen. Bisita horren eraginez, Fiodor gazteak Eugène Grandet itzultzea erabaki zuen, eta hor, nonbait, piztu zitzaion literaturarako bokazioa. Hurrengo urtean, bertan behera utzi zuen militarrekin hasitako karrera, literaturan buru-belarri jarduteko.

Fiodor Dostoievski gazteak Nikolai Gogol miresten zuen baina, batez ere, Aleksandr Puxkin, azken hori izan baitzuen Dostoievskik idazle ideal eta jarraibide.

1844 eta 1845 artean idatzi zuen Biednie liudi (Jende gizagaixoa) bere lehen eleberria, 1846an argitara emana. Lan horrek ospe handia eman zion, eta "Gogol berri bat" jaio zela idatzi zuten bere garaiko kritikari batzuek, nahiz eta "psikologiarako joera handiagokoa" zela ere ez zitzaien oharkabean pasa.

Hurrengo lanek ez zuten hainbeste arrakastarik izan. Giza arimaren azterketa sobera konplikatu zitzaion Bikoitza idatzi zuenean, horrek nortasuna bitan banatzen den kasuak aurkezten baititu, eta horrek irakurlearen ulermena eta gizakiaren psikologia konplexua oso sakonki aztertzea eskatu zuen. Dostoievskik, lan honetan, egonkor ez diren nortasunak eta gizartearen aurkako presioak aztertzen ditu, eta hori bere estiloan zailtasun eta arrakasta mingarriak sortu zituen.

Ondoren, datoz Eleberri bat bederatzi gutunetan, Polzunov, Bihotz ahula, Lapur zintzoa, Eguberritako zuhaitz bat eta eztei bat, Besteren emaztea eta senarra ohepean, eta Gau zuriak, kontakizunak edo eleberri laburrak denak, batzuk kostunbristak, besteak umorezkoak eta beste zenbait gizarte-kritika egiteko intentzioz idatziak. Dostoievski bere lanetan etengabe aztertzen du gizartearen arazoak, moralaren mugak eta biziaren zailtasunak, eta horregatik, obra hauek kritika sozial sakona eta umore iluna eskaintzen dute, betiere giza existentziaren drama argi eta garbi islatuz.

Preso eta zigorturik

💡

Ba al dakizu?

Dostoievski kartzelan egon zela, kartzelan zegoela "fusilatu" egin zutela eta, gaztetan ofiziala izan bazen ere, geroago kartzelatik atera zutenean betiko soldadu izatera zigortu zutela. Badakizu Dostoievski ludopata izan zela, erruletan-eta dirutza galdu zuela. Eta badakizu Dostoievski hartzekodunengandik iheska ibili zela denbora luzean.

Fiodor Dostoievski Errusiako tsarren garaian bizi izan zen. Agintzeko era horrek ez zituen kritikak batere ondo onartzen eta Fiodor Dostoievski bere garaiko gobernu mota horrekin oso kritikoa zen. Sozialista utopikotzat jo izan dute Dostoievski historiagileek. Kontua da bere ideia politikoengatik espetxera bidali zutela.

Preso egon zen bederatzi hilabetez eta espetxean bertan "Heroi txikia" ipuina idatzi zuen. Halako baten, kartzelan zegoela, bera eta beste 20 preso fusilatzera eraman zituzten plazara (itxurazko fusilamendua zen, izatez). Fusilatzeko prestaketa guztiak burututa zeudenean eta presoak hiltzeko prest zeudenean, soldaduen buruzagia apuntatzeko agindua ematen ari zen unean, barkamena "iritsi" zen. Agian fusilatzeko prest zeuden soldadu batzuek barrez lehertuko ziren... Dostoievskik une estu horiek —hil behar zutelakoan baitzegoen, alegia— ezin izan zituen inoiz burutik ezabatu. Dena den, heriotzaren ordez, beste zigor bat ezarri zioten: Siberian, Omsken, gatibu-lanetan lau urtez penatzea, eta ondoren, soldadutza egin beharra, denbora mugagabeko soldadutza. Bera, ofizial izandakoa, bizitza osoan zigortutako soldadu bezala ibili beharko zuen.

Gatibu bezala Siberian egon zen denbora irakurtzea eta idaztea debekatuta zeukaten presoek. Biblia besterik ezin zen irakurri. Derrigorrezko soldadutza egiten ari zelarik emakume batekin hasi zen harremanetan.

Preso izatetik, berriro idazle

Denborarekin Fiodor Dostoievskik itzal handiko pertsona batzuen babesa jaso zuen eta emakumea alargun geratu zenean, ezkontzeko aukera izan zuen eta gero, ezkonduta, San Petesburgora itzultzeko aukera.

1859an beste bi eleberri berri argitaratu zituen: Osabaren ametsa, eta Stepansikovo auzoa eta hango auzotarrak.

Dostoievski 1863an.

1861ean, Apalduak eta irainduak argitaratu zuen. Hala ere, fama beste lan batekin lortu zuen: Hilen etxeko oroitzapenak, 1860 eta 1862 artean idatzitakoa eta presondegiko oroitzapenak jasotzen zituena. 1861. urte horretan, Mikhail anaia zaharrenarekin, Vremia (Denbora) izenburuko aldizkaria sortu zuen; 1863an, aldizkaria debekatu egin zuten, Polonikao matxinada batez idatzitako artikulu batengatik. Bi anaiek 1864-65 urteetan Epokha aldizkariarekin eman zioten jarraipena proiektuari. Aldizkari horretan ikusten da Fiodorrek ikuspegi politikoa aldatu zuela:

«

Errusiako herriak gorde du bere baitan kristautasunaren espiritua, eta aitoren semeekin eta jende ikasiarekin anaiturik, tsarraren itzalpean, bere burua eta Europa osoa salbatuko du

»

1862an argitaratutako Pasadizo gogaikarri bat izeneko liburuan, moda liberalari buruzko satira idatzi zuen, bera dagoeneko tsarismoaren aldekoa baitzen. 1862 hartantxe egin zuen lehen bidaldia Mendebaldeko Europara (Berlin, Dresden, Paris, Londres, Geneva, Florentzia, Milan, Venezia, eta Viena bisitatu zituen). Hurrengo urtean, Udako irudipenei buruzko neguko oharrak argitaratu zuen: mendebaldeko gizarteari irri eta trufa egiten zion, dirua jainko bakartzat zuelako.

1860ko hamarkadaren hasieran, harreman sutsu eta konplexua bizitu zuen Apollinaria Suslova izeneko lagun batekin (Jokalaria eleberriko Polina). Elkarrekin {{txp|Europan zehar egin zuten bidaian hasi zen Dostoievskiren jokoarekiko mendekotasuna. Bi lagunek uste izan zuen {{txp|erruletan aberasteko modu segurua lortu zutela, artean aberasteko ametsak baitzituzten (diruak askatasuna zekarrela zioen Dostoievskik garai horretan). Handik urte batzuetara, Hanburgo, berriro ere zituen ondasun guztiak galdu ondoren, zin egin zuen ez zuela gehiago jokatuko, eta zin horri eutsi egin zion geratzen zitzaizkion urteetan.

Atzerrira ihesi

Jokoan xahututako, galdutako dirua falta zitzaion eta zorrak zeuzkan. Gainera 1864an, anaia Mikhail (Fiodorren adiskiderik eta laguntzailerik onena) eta emaztea hil zitzaizkion. Zorrez itoan zebilen. Epokha aldizkaria, anaiarekin sortutako aldizkaria, baliabide faltagatik desagertu zen. Aldizkari hartan argitaratu zituen Lurpeko oharrak eleberri laburra eta Krokodiloa izenburuko eleberritxo amaitu gabea. Lan horietan Dostoievskik garai hartako iraultzaileei egiten zien eraso. 1866an hasi zen Krimena eta zigorra izeneko bere eleberri handietan lehenengoa idazten. 1866 hartan bertan idatzi zuen Jokalaria. Arrazoi ekonomikoak zirela medio, 26 egunetan idatzi behar izan zuen eleberria eta horretarako Anna Grigorievna Snitkina takigrafoaren laguntza behar izan zuen. Emakume takigrafo gazte horri diktatu zion eleberri osoa eta handik hilabete gutxira (1867ko otsailean), Fiodor alarguna bera baino 24 urtez gazteago zen emakume honekin ezkondu egin zen.

Hartzekodunetatik ihesi, Dostoievski sernar-emazteak atzerrira joan ziren. Asmoa hiru hilabeterako alde egitea zen, baina lau urte baino gehiago eman zituzten Errusiatik kanpo. Dresdenen bizi izan ziren lehenik, gero Genevan (han jaio zen izango zituzten lau umeetatik lehena, neska bat, hiru hilabete zituela hilko zena), gero Milanen, Florentzian eta Dresdenen berriro (hiri horretako pintura-galeriari miresmen berezia zion Dostoievskik).

Atzerrian eman zuen lau urte horietan idatzi zuen Dostoievskik Ergela, non gizon erabat ona irudikatu nahi izan zuen: Myskin printze onkotea. Izugarrizko buruhausteak eman zizkion idazlan luze bat ere idatzi zuen, Bielinski filosofo eta kritikari buruzkoa (gero galdu egingo zen lan hori betiko). Garai horretan idatzi zuen, baita Betiereko senarra izenburuko eleberria. Esandako horiek ez ezik, Deabruak idazten hasi zen (sozialisten aurkako panfleto bat, egilearen beraren hitzetan). Beste plan asko ere landu zituen. Hain zuzen ere, plan horietatik jaioko ziren gero Nerabea (1875), gizarte kapitalistaren azterketa bikaina eta Karamazov anaiak (1879-1880), Dostoievskiren azken eleberria, haren pentsaeraren eta artearen sintesia. Azken eleberri hori zen, beste guztien artean, onena bere irudiko.

Zein dira haren lanik ospetsuenak?

Egile honen obrarik goraipatuenak, honako hauek dira:

• Bihotz ahula.
• Krimena eta zigorra.
• Jokalaria.
• Karamazov anaiak.
• Ergela.

​Fiódor Dostoievski (1821–1881) errusiar idazle handienetako bat izan zen, eta bere bizitza eta lana askotan aztertu dira. Hala ere, Txikipedia bezalako iturrietan agertzen ez diren hainbat xehetasun interesgarri daude. Hona hemen Dostoievskiren bizitzako eta laneko hainbat alderdi ezezagun, euskaraz azalduak:​

Familia eta haurtzaroa Dostoievskiren aita, Mijaíl, medikua zen, baina izaera autoritarioa eta bortitza zuen. Amaren, María Necháyevaren, heriotzak (1837) eta aitak alkoholismoan murgiltzeak haurtzaro zaila ekarri zioten Fiódorri. 1839an, aitak hil egin zen. Haren heriotzaren inguruan bi bertsio daude: batzuen arabera, morroiek hil zuten, tratu txarrengatik nekatuta; beste batzuen arabera, heriotza naturala izan zen, baina auzoko lurjabe batek hilketa istorioa asmatu zuen lurrak merkeago erosteko asmoz .​ Wikipedia, la enciclopedia libre

Epilepsia eta eragina literaturan Dostoievskik epilepsia zuen, eta gaitz hori bere lanetan islatzen zuen. Adibidez, "El idiota" eta "Los demonios" lanetan, protagonistak epileptikoak dira. Gaitz hau bere bizitzako une garrantzitsuetan agertzen zen, eta Sigmund Freuden arabera, aitakiko erruduntasun sentimenduak epilepsiaren agerpena areagotu zuen .​ Wikipedia, la enciclopedia libre

Literaturaren bidezko terapia Dostoievskik artea eta literatura terapia moduan erabiltzen zituen. "El idiota" lanean, "edertasunak mundua salbatuko du" esaldia agertzen da, eta horrek erakusten du edertasunaren bidezko salbamenaren sinesmena .​ Wikipedia, la enciclopedia libre

Jokoarekiko mendekotasuna Dostoievskik jokoarekiko mendekotasuna zuen, eta horrek arazo ekonomiko larriak ekarri zizkion. "El jugador" eleberria bere esperientzian oinarrituta idatzi zuen, eta bertan, jokoaren menpekotasunak pertsonen bizitzan duen eragina aztertzen da .​ Wikipedia, la enciclopedia libre

Eragin intelektuala Dostoievskiren lanek eragin handia izan zuten beste idazle eta pentsalariengan. Friedrich Nietzschek, adibidez, Dostoievski "psikologo bakarra" zela esan zuen, eta haren lanek existentzialismoaren garapenean eragina izan zuten .​ Wikipedia, la enciclopedia libre

Ondarea eta heriotza Dostoievski 1881ean hil zen San Petersburgen, hemorragia pulmonar baten ondorioz. Haren hileta masiboa izan zen, eta hainbat ideologia desberdinetako pertsonak elkartu ziren azken agurra emateko .​ Wikipedia, la enciclopedia libre

Dostoievskiren bizitza eta lana askotan aztertu dira, baina oraindik ere badaude ezagutzeko eta ulertzeko alderdiak. Haren lanek gaur egun ere eragina dute literaturan eta pentsamoldean.​

​Fiódor Dostoievski

​Fiódor Dostoievski (1821–1881) errusiar literaturaren erraldoietako bat da, eta haren bizitza eta obra askotan aztertu dira. Hala ere, Txikipedia bezalako iturrietan agertzen ez diren hainbat xehetasun interesgarri daude. Hona hemen Dostoievskiren bizitzako eta laneko hainbat alderdi ezezagun, euskaraz azalduak:​

Familia eta haurtzaroa

Dostoievskiren aita, Mijaíl, medikua zen, baina izaera autoritarioa eta bortitza zuen. Amaren, María Necháyevaren, heriotzak (1837) eta aitak alkoholismoan murgiltzeak haurtzaro zaila ekarri zioten Fiódorri. 1839an, aitak hil egin zen. Haren heriotzaren inguruan bi bertsio daude: batzuen arabera, morroiek hil zuten, tratu txarrengatik nekatuta; beste batzuen arabera, heriotza naturala izan zen, baina auzoko lurjabe batek hilketa istorioa asmatu zuen lurrak merkeago erosteko asmoz .​

Epilepsia eta eragina literaturan

Dostoievskik epilepsia zuen, eta gaitz hori bere lanetan islatzen zuen. Adibidez, "El idiota" eta "Los demonios" lanetan, protagonistak epileptikoak dira. Gaitz hau bere bizitzako une garrantzitsuetan agertzen zen, eta Sigmund Freuden arabera, aitakiko erruduntasun sentimenduak epilepsiaren agerpena areagotu zuen .​

Literaturaren bidezko terapia

Dostoievskik artea eta literatura terapia moduan erabiltzen zituen. "El idiota" lanean, "edertasunak mundua salbatuko du" esaldia agertzen da, eta horrek erakusten du edertasunaren bidezko salbamenaren sinesmena .​

Jokoarekiko mendekotasuna

Dostoievskik jokoarekiko mendekotasuna zuen, eta horrek arazo ekonomiko larriak ekarri zizkion. "El jugador" eleberria bere esperientzian oinarrituta idatzi zuen, eta bertan, jokoaren menpekotasunak pertsonen bizitzan duen eragina aztertzen da .​

Eragin intelektuala

Dostoievskiren lanek eragin handia izan zuten beste idazle eta pentsalariengan. Friedrich Nietzschek, adibidez, Dostoievski "psikologo bakarra" zela esan zuen, eta haren lanek existentzialismoaren garapenean eragina izan zuten .​

Ondarea eta heriotza Dostoievski 1881ean hil zen San Petersburgen, hemorragia pulmonar baten ondorioz. Haren hileta masiboa izan zen, eta hainbat ideologia desberdinetako pertsonak elkartu ziren azken agurra emateko .​

Dostoievskiren bizitza eta lana askotan aztertu dira, baina oraindik ere badaude ezagutzeko eta ulertzeko alderdiak. Haren lanek gaur egun ere eragina dute literaturan eta pentsamoldean. ​Fiódor Dostoievski (1821–1881) errusiar literaturaren erraldoietako bat da, eta haren bizitza eta obra askotan aztertu dira. Hala ere, Txikipedia bezalako iturrietan agertzen ez diren hainbat xehetasun interesgarri daude. Hona hemen Dostoievskiren bizitzako eta laneko hainbat alderdi ezezagun, euskaraz azalduak:​

Familia eta haurtzaroa Dostoievskiren aita, Mijaíl, medikua zen, baina izaera autoritarioa eta bortitza zuen. Amaren, María Necháyevaren, heriotzak (1837) eta aitak alkoholismoan murgiltzeak haurtzaro zaila ekarri zioten Fiódorri. 1839an, aitak hil egin zen. Haren heriotzaren inguruan bi bertsio daude: batzuen arabera, morroiek hil zuten, tratu txarrengatik nekatuta; beste batzuen arabera, heriotza naturala izan zen, baina auzoko lurjabe batek hilketa istorioa asmatu zuen lurrak merkeago erosteko asmoz .​

Epilepsia eta eragina literaturan Dostoievskik epilepsia zuen, eta gaitz hori bere lanetan islatzen zuen. Adibidez, "El idiota" eta "Los demonios" lanetan, protagonistak epileptikoak dira. Gaitz hau bere bizitzako une garrantzitsuetan agertzen zen, eta Sigmund Freuden arabera, aitakiko erruduntasun sentimenduak epilepsiaren agerpena areagotu zuen .​

Literaturaren bidezko terapia Dostoievskik artea eta literatura terapia moduan erabiltzen zituen. "El idiota" lanean, "edertasunak mundua salbatuko du" esaldia agertzen da, eta horrek erakusten du edertasunaren bidezko salbamenaren sinesmena .​

Jokoarekiko mendekotasuna Dostoievskik jokoarekiko mendekotasuna zuen, eta horrek arazo ekonomiko larriak ekarri zizkion. "El jugador" eleberria bere esperientzian oinarrituta idatzi zuen, eta bertan, jokoaren menpekotasunak pertsonen bizitzan duen eragina aztertzen da .​

Eragin intelektuala Dostoievskiren lanek eragin handia izan zuten beste idazle eta pentsalariengan. Friedrich Nietzschek, adibidez, Dostoievski "psikologo bakarra" zela esan zuen, eta haren lanek existentzialismoaren garapenean eragina izan zuten .​

Ondarea eta heriotza Dostoievski 1881ean hil zen San Petersburgen, hemorragia pulmonar baten ondorioz. Haren hileta masiboa izan zen, eta hainbat ideologia desberdinetako pertsonak elkartu ziren azken agurra emateko Dostoievskiren bizitza eta lana askotan aztertu dira, baina oraindik ere badaude ezagutzeko eta ulertzeko alderdiak. Haren lanek gaur egun ere eragina dute literaturan eta pentsamoldean.​ ​Fiódor Dostoievskiren lanak literatura unibertsalaren altxorretan daude, eta bere pentsamendu sakona eta pertsonaien psikologia konplexua direla eta, gaur egun ere irakurle askoren interesa pizten dute. Euskaraz, bere lan batzuk itzuli dira, eta horien artean nabarmenenak "Krimena eta zigorra" eta "Lurpeko ezkutuan idatziak" dira.​ Elkar +4 Wikipedia +4 Iberlibro (ES) +4

Krimena eta zigorra (1866)

Dostoievskiren lanik ezagunenetako bat da, eta euskaraz "Krimena eta zigorra" izenburupean ezagutzen da. Nobela honek Rodion Raskolnikov ikaslearen istorioa kontatzen du, zeinak uste duen pertsona batzuek eskubidea dutela legearen gainetik egoteko, gizarteari onura ekartzen badiote. Ideia horren eraginez, emakume zahar bat hiltzen du, baina erruduntasunak eta kontzientziaren zama jasanezina bihurtzen zaizkio.​ Wikipedia

Nobela honek giza kontzientziaren, erruduntasunaren eta barkamenaren inguruko galdera sakonak planteatzen ditu. Gainera, San Petersburgoko giro iluna eta pertsonaien barne borrokak maisuki islatzen ditu.​

Lurpeko ezkutuan idatziak (1864) "Lurpeko ezkutuan idatziak" izenburupean euskaratu den lan hau Dostoievskiren lanik aitzindarienetako bat da. Nobela honek "lurpeko gizona" izeneko pertsonaia anonimo baten gogoetak jasotzen ditu, zeinak gizartearekin eta bere buruarekin etengabeko gatazkan bizi den.​ Elkar +3 Iberlibro (ES) +3 Todos Tus Libros +3

Lan honek giza izaeraren kontraesanak, askatasunaren eta determinismoaren arteko tentsioa, eta norberaren burua ulertzeko ahalegina aztertzen ditu. "Lurpeko gizona" kontzeptua kultura garaikidean errotuta dago, eta pertsonaia hau literaturako arketipo bihurtu da, Hamlet edo Don Juan bezalakoekin parekatuz .​ Popular Libros +2 Iberlibro (ES) +2 Todos Tus Libros +2 🎓 Haurtzaroa eta Gaztaroa (1821–1837) Fiódor 1821eko azaroaren 11n jaio zen Moskun. Bere aita, Mijaíl Dostoievski, militarren ospitaleko medikua zen; ama berriz, María Necháyeva, familia jator eta apal batekoa. Haurtzaroan bere familia txiroa zen, baina heziketa on bat jasotzeko aukera izan zuen. Gurasoek literatura klasikoa irakurtzen zioten txikitatik, batez ere Homeroren, Cervantesen eta Schillerren lanak.

Gaztetan, familia San Petersburgo ingurura aldatu zen, eta 1837an, María ama hil egin zen tuberkulosiaren ondorioz. Urtebete geroago, aita hil zen – batzuen arabera, beraien nekazariek hil zuten tratu txarrez nekatuta; beste batzuek diote heriotza naturala izan zela.

🏗️ Ingeniaritza eta Literaturaren Hasiera (1838–1849) 1838an, Fiódor San Petersburgoko Ingeniaritza Militarreko Eskolan sartu zen. Bere ikasketak amaitu ostean, armadan lan egin zuen, baina idazteko grina zuen barrenean. 1846an, "Pobres gentes" (Txiroak) izeneko eleberria argitaratu zuen, eta garaiko kritikari nagusienetako batek, Belinski-k, goraipatu zuen idazlea. Horrekin batera, literatur munduan sartzen hasi zen.

🪦 Atxiloketa eta Zigorra Siberian (1849–1854) 1849an, Petrashevski-ren zirkulu sozialista batean parte hartzeagatik atxilotu zuten. Tsarismoaren aurkako ideiak zabaltzea leporatu zioten, eta heriotza-zigorra ezarri zioten. Azken momentuan, fusilamendua bertan behera utzi zuten, eta Siberiara bidali zuten lan behartuetara, Omsk-eko espetxe batera.

Zortzi urte igaro zituen Siberian: lau kartzelan, eta beste lau soldadu gisa. Esperientzia horrek bere izaera sakon aldatu zuen eta espiritualtasun handiagoa garatu zuen; ortodoxiaren eta errusiar herriaren aldeko jarrera sendotu zuen.

🖋️ Itzulera eta Obrarik Handienak (1859–1880) Siberiatik itzuli ostean, idazketari berriro heldu zion. 1860 eta 1880 bitartean, bere obra garrantzitsuenak idatzi zituen:

"Krimena eta zigorra" (1866): erruaren eta barkamenaren inguruko maisulan psikologikoa.

"Idiotaren" (1869): Jesukristoren irudia gizarte errusiar korruptuan.

• • "Demoniarrak" edo "Los demonios" (1872): errusiar iraultzaileen barne indarkeria eta nihilismoaren kritika.

"Anai Karamazov" (1880): fedea, errua eta familia gatazkaren inguruko gailurreko lana.

Garai horretan ere, jokoarekiko menpekotasuna garatu zuen: Roulettean jokatzen zuen etengabe, batez ere Alemaniako Baden-Badenen. Bere zorretan murgilduta, kontratu eskandalagarriak sinatzen zituen, eta horrek bere emaztearekin eta lagunekin arazo ugari ekarri zizkion.

❤️ Bizitza pertsonala 1867an, Anna Grigorievna Snitkina izeneko emakume gaztearekin ezkondu zen. Anna bere idazkari eta gero emazte bihurtu zen, eta berarekin batera Europan zehar bidaiatu zuen. Anna izan zen Fiódorren bizitza antolatzen lagundu zuen pertsona garrantzitsuena, bere joko-mendekotasunari aurre egiten lagunduz eta liburuen argitalpenak antolatuz.

🕊️ Heriotza eta Ondarea (1881) 1881eko urtarrilaren 28an hil zen, hemorragia baten ondorioz, San Petersburgen. Milaka lagun joan ziren bere hiletara, bere ideologia kontserbadorearen eta ortodoxoaren aurka zeudenak barne. Bere hilobian, hauxe dago idatzita: "Egian, egian diotsuet: gari ale bat lurrean erortzen ez bada eta hiltzen ez bada, bakarrik gelditzen da; baina hiltzen bada, fruitu asko emango ditu." (Joan 12:24)

🧠 Pentsamendua eta Eragina Dostoievskik giza psikologiaren sakonerak aztertu zituen lehenengo idazleetako bat izan zen. Bere pertsonaiak barne gatazkan daude, errudun, kontraesankor, eta askotan, erlijioaren eta arrazoiaren arteko tirabiran. Haren lanek inspiratu dituzte:

Nietzsche (Dostoievski "psikologo handiena" zela esan zuen)

Freud (psikoanalisian oinarri bezala hartu zuen)

Sartre eta Camus (existentzialismoaren barruan)

📚 Ondarea euskaraz Euskaraz gero eta gehiago ari dira Dostoievskiren lanak itzultzen, esaterako:

"Krimena eta zigorra" (Alberdania, 2000)

"Lurpeko ezkutuan idatziak" (Erein, 2023)

Eta etorkizunean, litekeena da "Anai Karamazov" edo "Idiotaren" itzulpenak ere ikustea, euskal literatur zaleen eskariz.

Dostoievskiren lanek gaur egun ere eragina dute literaturan eta pentsamoldean. Bere lanak euskaraz irakur daitezke, eta horrek aukera ematen die euskal irakurleei bere pentsamendu sakona eta pertsonaien psikologia konplexua ezagutzeko.​

Informazio gehiago eta liburuak eskuratzeko, Elkar liburu-dendaren webgunea bisita daiteke .

Albert Camus

Albert Camus (Mondovi, Argelia, 1913ko azaroaren 7a – Villeblevin, Frantzia, 1960ko urtarrilaren 4a) idazle, filosofo, saiakeragile, kazetari eta antzerkigile frantsesa izan zen, Aljeriako kolonia frantsesean jaiotakoa. XX. mendeko mendebaldeko pentsamenduaren eta literaturaren figura nagusietako bat bihurtu zen, eta absurduaren filosofiaren eta bizitzaren zentzurik ezaren inguruko hausnarketen ikur nagusietakoa da.

1957an Literaturako Nobel Saria jaso zuen, eta horrek bere obraren garrantzia eta eragin unibertsala aitortu zituen. Bere bizitzan zehar, morala, politika, askatasuna eta kontzientzia izan zituen ardatz.

---

🧒 Haurtzaroa eta jatorria

Albert Camus Mondovin jaio zen, orduko Frantziako kolonia zen Argelian. Bere aita, Lucien Camus, I. Mundu Gerran hil zen Marneko guduan, eta Albert 1 urte eskas zuenean geratu zen umezurtz. Ama, Catherine Hélène Sintès, analfabetoa zen eta entzumen eta mintzamen arazoekin bizi zen. Familia oso apalean bizi zen Aljerreko Belcourt auzoan.

Camus haur zela, maiz ibiltzen zen kaletik, eta bere haurtzaroko pobrezia materiala eta eguneroko bizitza latza ondoren bere lanetan presente egon ziren, batez ere Le Premier Homme eleberri autobiografikoan.

---

🎓 Hezkuntza eta gaixotasuna

Eskola publikoko maisu batek, Louis Germainek, Camusen gaitasunak antzeman eta bultzatu zituen. Camusek Aljerreko lizeoan ikasi zuen eta gero Argelgo Unibertsitatean filosofia. Bertan, Platón, Nietzsche eta Kierkegaard bezalako filosofoekin interesatu zen, baina gaztetatik tuberkulosia diagnostikatu zioten, eta horrek ikasbide eta kirol karrera etetea ekarri zion (futbolean atezain izateari utzi behar izan zion, adibidez).

---

📰 Kazetaritza, aktibismoa eta Erresistentzia

1930eko hamarkadan, Camus Frantziarekin kritiko bihurtu zen bere kolonia-politikagatik. "Alger Républicain" egunkarian hasi zen lanean, eta bertan musulman argeliarren zapalkuntza eta eskubide urraketak salatu zituen. Horrek zentsura eta presio politikoak eragin zizkion.

Bigarren Mundu Gerran, Frantziako Erresistentzian parte hartu zuen, eta "Combat" izeneko kazeta klandestinoa zuzendu zuen. Bertan, faxismoaren aurkako artikulu ausartak idatzi zituen, eta askatasunaren, erantzukizunaren eta moraltasunaren alde egin zuen.

---

💭 Pentsamendua eta filosofia

Camusek “absurduaren filosofia” landu zuen. Gizakiak zentzua bilatzen du munduan, baina unibertsoa mutu eta axolagabea da. Tentsio horretan, absurdua sortzen da. Hau ez da etsipenera eramateko zerbait, baizik eta bizitza bere absurdutasunean onartzeko eta bizitzeko aukera da.

Camusek bizitza balioetsiz erantzun zion absurdutasunari. Ez zuen suizidioa soluzio egoki gisa ikusten (horretaz aritu zen Le Mythe de Sisyphe lanean), ezta fanatismo ideologikoa ere. Bere ustez, matxinada morala eta elkartasuna ziren bizitzari aurre egiteko bide etiko eta duin bakarrak.

Ez zuen inoiz bere burua existenzialista gisa definitu, nahiz eta sarritan Sartre, Kierkegaard edo Heidegger bezalako autoreekin lotu izan den.

---

📚 Obra nagusiak eta haien garrantzia

1. L’Étranger (1942) – Arrotza

Meursault izeneko protagonistak bere emoziorik eza erakusten du ama hil denean. Ondoren, ausazko hilketa bat egiten du, baina epaiketan gizartearen arauetatik kanpo dagoelako zigortua izango da. Bere indifferentziak gizartearen morala eta zentzua zalantzan jartzen ditu.

2. Le Mythe de Sisyphe (1942) – Sisyphoren mitoa

Saiakera filosofiko honetan Camusek galdetzen du: “Suizidioa da benetako arazo filosofiko bakarra?” Gizakia Sisifo bezala da: harri bat mendira igotzen du beti, nahiz eta jakin eroriko dela. Eta hala ere, Camusek dio: “Sisifo zoriontsu irudikatu behar dugu.”

3. La Peste (1947) – Izurria

Orango hirian izurri bat zabaltzen da eta pertsonaiak bizitzaren zentzurik eza, heriotza eta elkartasunaren beharra biziko dituzte. Alegoriatzat hartu izan da, nazismoaren eta faxismoaren aurkako borroka irudikatzeko.

4. L’Homme révolté (1951) – Gizon matxinoa

Camus matxinadaren filosofia eraikitzen saiatzen da. Gizakiak, absurdutasuna onartuta, erantzukizun morala hartu behar du, indarkeriaren eta totalitarismoaren aurrean. Liburu hau argitaratu zenean, Sartre eta ezker komunista kritikatu zituen, eta horrek haien adiskidetasunaren amaiera ekarri zuen.

5. La Chute (1956) – Erorketa

Epaile moral bat izandako gizon baten aitorpen luzea da. Camusek hemen hipokrisia, errua eta gizakiaren autojustifikazioa aztertzen ditu.

6. Le Premier Homme (argitaratu gabea, 1994)

Bere heriotzaren ostean argitaratua. Autobiografia literario gisa hartzen da, eta bere haurtzaroko Aljeria, familia-pobrezia, eta jatorriaren bilaketa jorratzen ditu.

---

🏆 Literaturako Nobel Saria (1957)

1957an, Literaturako Nobel Saria jaso zuen, “giza kontzientzia argitasun sutsu batekin islatzeagatik”. 44 urte zituen eta saria jaso duen idazle gazteenetako bat izan zen. Saria jaso ondoren esan zuen:

"Ez dut inoiz Nobel bat espero izan, baina jasotzean, nire konpromisoa areagotu da, batez ere isiltasunean daudenengatik hitz egiteko."

---

⚰️ Heriotza

1960ko urtarrilaren 4an, auto-istripu batean hil zen Villeblevin herrian, Parisetik itzultzean. Bere lagun eta editorea zen Michel Gallimard zegoen autoan, eta bera ere zauritua izan zen. Istripua ustekabekoa eta tragikoa izan zen; Camusek trenaz bidaiatu behar zuen hasieran, baina azken unean autoan joatea erabaki zuen.

Bere motxilan aurkitu zuten Le Premier Homme eleberriaren eskuizkribua.

---

🧬 Ondarea eta eragina

Camusen lana gaur egun literatura, filosofia, giza eskubideak, politologia eta etika bezalako arloetan ikertzen da. Bere ideiek eragina izan dute pentsalari askorengan:

• Jean-Paul Sartre
• Simone de Beauvoir
• Susan Neiman
• Edward Said
• Orhan Pamuk

Eta gaur egungo munduan Camusen ideiak berriro baloratzen ari dira, batez ere autoritaterik gabeko matxinadaren, indarkeriarik gabeko justiziaren eta giza elkartasunaren defentsagatik.

---

📚 Bibliografia hautatua (lan nagusiak)

• L’Étranger (1942)
• Le Mythe de Sisyphe (1942)
• Caligula (antzerkia, 1944)
• La Peste (1947)
• L’État de siège (1948)
• L’Homme révolté (1951)
• La Chute (1956)
• Le Premier Homme (1994, postumoki)

---

🧾 Amaierako gogoeta

Albert Camus ez zen dogmatikoki ideologia bati lotu: ez kristautasunari, ez marxismoari, ezta existenzialismoari ere. Bere lana gizakiaren barne-gatazkak, absurduaren aurkako borroka, eta gizarte bidezkoago baten aldeko konpromisoa islatzen ditu.

Bere idazkera argia, sakona eta poetikoa da, eta oraindik ere milaka irakurle eta pentsalariren inspirazio-iturri da munduan.