Lareki

Wikipedia, Entziklopedia askea
Lareki
 Nafarroa GaraiaEuskal Herria
Kokapena
Herrialdea Nafarroa Garaia
EskualdeaPirinioaurrea
UdalerriaUrraulgoiti
Administrazioa
Motaherri hustu
Izen ofizialaLarequi
Posta kodea31448
Herritarralarekitar
Geografia
Koordenatuak42°46′19″N 1°17′46″W / 42.77194°N 1.29611°W / 42.77194; -1.2961142°46′19″N 1°17′46″W / 42.77194°N 1.29611°W / 42.77194; -1.29611
Garaiera624 metro
Distantzia43,0 km (Iruñetik)
Demografia

Lareki[1][a] Urraulgoiti udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.

1970n jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Urraulgoitiko Udalara pasa ziren.

Bertako biztanleak larekitarrak ziren.

Izena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lareki toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:[2]

  • Larechi (1102)
  • Larequi (1196)
  • Larequi (1366)
  • Larequi (1534)
  • Larequi (1829)
  • Lareki (1974)

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lareki Urraulgoiti ibarran dago.

Inguru naturala eta kokapena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Urraulgoiti Zangozako merindadeko herria da eta Nafarroako hiriburutik 56 kilometrora dago. Udaletxea Irurozkin dago. Erliebe handiko ibarra da, Ugarron bezalako arroilek nabarmenduta, lurraldeko gainerako lekuetatik isolatzen baitute. Ibarraren erdialdea nekazaritzakoa da, baina zenbat eta iparralderago edo ekialderago, orduan eta lur gutxiago dago erabilgarri. Azkenik, gainerako udalerriekin muga egiten duten eremuak menditsuak dira.

Klima[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erlieberaren desberdintasunak direla eta, Urraulgoitin bi klima desberdintzen dira, batetik hegoaldeko klima azpimediterraniarra, eta bestetik iparraldeko klima azpiozeanikoa. Iparraldean izaten diren prezipitazio ugariagoak direla eta (batez beste 1 400 mm edo gehiago urtero), pagadi ugari daude. Bien bitartean, hegoaldean, urtero 900 mm jausten direlarik, pinu basatia da espezierik ohikoena. Urteko batez besteko tenperatura 8 eta 12 gradu bitartekoa da.

Zuhaitzen artean espezierik ugariena birlandaturiko (Austriatik ekarri zituzten XVIII. mendearen amaieran) pinu lariziarrak dira, guztira 591 hektarea hartuz.

Estazio meteorologikoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Urraulgoitin dagoen Eparotz, itsasoaren mailatik 565 metrora, Nafarroako Gobernuak 1974an jarritako estazio meteorologikoa dago.[3]

  Gnome-weather-few-clouds.svg   Datu klimatikoak (Eparotz, 1974-2020)   WPTC Meteo task force.svg  
 Hila   Urt   Ots   Mar   Api   Mai   Eka   Uzt   Abu   Ira   Urr   Aza   Abe   Urtekoa 
Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) 18.0 22.0 26.0 29.0 33.0 38.0 41.0 40.0 37.0 32.0 25.0 21.0 41.0
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 8.6 10.2 13.4 15.3 19.9 24.9 28.6 28.5 24.0 18.4 12.2 9.1 17.7
Batez besteko tenperatura (ºC) 4.2 5.2 7.8 9.8 13.8 17.9 20.7 20.7 17.1 12.8 7.8 5.0 11.9
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) -0.1 0.2 2.3 4.3 7.7 10.8 12.8 12.8 10.1 7.2 3.3 0.8 6.0
Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) -17.0 -17.0 -9.0 -4.0 -3.0 1.0 5.0 2.0 1.0 -3.0 -8.0 -11.0 -17.0
Batez besteko prezipitazioa (mm) 69.3 67.9 62.6 91.9 71.3 52.8 35.0 39.5 62.2 92.0 93.7 95.2 833.5
Prezipitazio maximoa 24 ordutan (mm) 47.0 35.5 50.0 46.0 38.0 48.0 56.0 73.0 66.5 87.0 54.0 74.5 87.0
Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) 10.5 9.7 8.9 12.2 10.7 6.9 4.6 4.8 7.0 10.5 11.5 12.0 109.3
Elur egunak (≥ 1 mm) 1.6 1.4 1.2 0.8 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.5 1.1 6.6
Iturria: Nafarroako klimatologia zerbitzua[4]

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

XII. mendearen hasierako abizen lokatibo gisa ageri da. Bertako nekazariek, 1427an, Orreagako Santa Mariari 3 kahitzeko urteko petxa, 3 gari-lapurreta eta kahitze eta erdi olo-lapurreta zor zizkioten, Leireko San Salbatzaileari gari-kahitze bat eta olo-kahitze bat eta Koroari bi gari-lapurreta baino ez.

1835-1845eko udal erreformak arte, ibarreko diputatuak eta herriko erregidorea zeuden Larekin, etxeen artean txandaka izendatua izan zena (zazpi 1802an; bederatzi 1847an). Azken egun horretan, apaiza auzokoak hornitzen ari zen, eta posta Agoitzetik iristen zen.

Oharrak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. /laɾéki/ ahoskatua (laguntza)
    Azentua: zorrotza bigarren silaban

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Euskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia.
  2. «Lareki - Lekuak - EODA» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2021-08-30).
  3. «Meteo Nafarroa - Fitxa Klimatikoak - Eparotz» meteoeu.navarra.es (Noiz kontsultatua: 2021-12-19).
  4. Eparozko estazioko balio klimatologikoak. Nafarroako Gobernua (Noiz kontsultatua: 2020-08-24).

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]