Legalismo (txinatar filosofia)

Legalismoa (txinera sinplifikatuz: 法家; pinyinez: fajia; euskaraz: «metodoen eskola»^[1]) filosofia politikoan, legeetan, realpolitikean eta kudeaketa burokratikoan oinarritutako txinatar filosofia-eskola izan zen.^[2] Gizarteak izan beharko lukeen moraltasuna edo ikuspegi idealizatuak alde batera utzita, autokrataren boterearen eta estatuaren bitartez gobernu pragmatikoan zentratu ziren. Bere helburua ordena soziala, segurtasuna eta egonkortasuna lortzea zen.^[3] Mende batzuk geroago ere, legalismoaren ideiek eragina izan zuten erregimen maoistaren ideietan.^[4]

Eskola honetako pentsalaririk handienetako bat Shen Buhai (c. k.a. 400-337) administratzaile eta filosofo politikoa izan zen.^[5] Beste figura nabarmen bat, Shang Yang (K.a. 390-338), erreformatzaile nabarmen bat izan zen, k.a. 221ean Qin estatua Txinako gainerako herrialdeak konkistatu zituen botere nagusi bihurtu zuena.^[6] Shen Buhairen oinordekoa zen Han Feik (K.a. 280-233) beste legalisten pentsamendua sintetizatu zuen bere testu homonimoan, Han Feizi, hurrengo txinatar agintariek estatu inperialeko gobernu eta antolaketa burokratikorako gida gisa erabili zuten testu legalista eraginkorrenetako bilakatu zena.^[7]^[8]

Haien teoriek lurjabeen interesak babesten zituzten. Munduaren ikuspegi materialista zuten, «gizakiak zerua garaitzen du (tian)» esaldian islatua, eta horrekin konfuzianismoaren aurka zegoen argi eta garbi. «Legeen bidezko gobernua» ere defendatzen zuten, konfuzianisten «erritoen bidezko gobernuaren» aurka egiten zuelarik.

Legalismoaren maxima bat «garaia aldatzen denean, moduak aldatzen dira» zen; haren funtsezko printzipioa jurisprudentzia zen. Testuinguru horretan, legalismoak «lege-botereari eusten dion filosofia politikoa» esan nahi du, eta horrela bereizten da hitzaren mendebaldetar zentzutik.

Doktrina

Eskola legalistaren pentsamendu politikoa utilitarista da. Bere helburu nagusia monarkaren boterea indartzea da. Gizon bertutetsuak motibatzen duenaren aurka jokatzen badu ezin duela erresuma asko indartu uste du, eta ezin diola herriari onura askorik eman bere "sari propioa" kontuan hartzen ez badu.

Monarkarenak ez ziren beste ideia batzuk ez onartzearen alde ere egiten du. Estatuaren funtzionamenduaren oinarriak legeetan egon behar du. Pentsamendu legalistan hiru kontzeptu hauek dira garrantzitsuak: "sistema legala" (法 fǎ), "estrategia politikoa" (术 shù) eta "autoritatea" (势 shì). "Sistema legala"k (法 fǎ) estatu idealak oso lege zorrotzak izan behar dituela esan nahi du, onurak ekartzen dituzten pertsonak saritu behar dituela eta legea hausten dutenak zigortu behar dituela. "Estrategia politikoa"k (术 shù) monarkak ondo gobernatzeko zein bitarteko diren egokiak jakin behar duela esan nahi du, bere aurkari politikoei aurre egin behar diela eta bere boterea eta maila mantendu behar dituela. "Autoritatea"k (势 shì) monarkak autoritate on eta sutsua gorde behar duela esan nahi du, baita bere ministroak kontrolatzen jakin behar duela ere.

Bere pentsamendua honako hirutasun honetan oinarritzen da:

Fa (法 fǎ): legea edo printzipioa.
Shu (術 shù): metodoa, taktika edo artea.
Shi (勢 shì): legitimitatea, energia edo karisma.

Legea

Legea (法 fǎ) sistema legalistaren pentsamenduaren kontzeptu nagusia da. Ez du esanahirik gizatasuna eta gizarte-kohesioa bezalako ideia konfuzianistekin.

Legeak ez du beste funtziorik, gizakiei gehitzen zaien Taoren adierazpen hutsa da.

Legearen aplikazioa

Sistema, bere osotasunean, jendeak dinastiak nahi zuenaren arabera jokatzeko sortu zuten. Legalistek babestutako legeria estatua, enperadorea eta bere armada babesteko zen.

Legalistek pragmatismoa nabarmendu zuten bereziki legearen oinarri gisa. Lehen enperadoreak, Qin Shi Huangek, jaun feudalen boterea ahultzeko erabili zuen, erresuma borrokalariak inperio bakar batean konkistatu eta bateratzeko, hogeita hamasei probintzia administratibo sortzeko eta idazkera sistema estandarizatzeko.

Ordenarekiko eta egiturarekiko grina legista islatuz, inperioko dokumentu guztiak idatzi zituzten urtean, kopiatu zituen eskribua eta entregatzeko ordu zehatza erregistratu behar izan zituzten.

Ondorengo dinastietan, legalismoa gutxietsi zuten eta pentsamendu independentearen eskola izateari utzi zion. Hala ere, Txinako politikaren aditu zahar eta modernoek zenbait ideia legalistak konfuzianismo konbentzionalarekin bat egin zutela eta oraindik ere zeregin garrantzitsua dutela gobernuan argudiatu dute. Hau da, "konfuzianistak kanpoan eta legalista barnealdean" (儒表法裡).^[9]

Erreferentziak

↑ Paul R. Goldin, Persistent Misconceptions about Chinese Legalism. p.6,7 https://www.academia.edu/24999390/Persistent_Misconceptions_about_Chinese_Legalism_
↑ Ross Terril 2003 p.68. The New Chinese Empire. https://books.google.com/books?id=TKowRrrz5BIC&pg=PA68
↑ Pines, Yuri, "Legalism in Chinese Philosophy", The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Winter 2014 Edition), Edward N. Zalta (ed.), 2. Philosophical Foundations. http://plato.stanford.edu/entries/chinese-legalism/
↑ Hansen, Chad. Philosophy East & West. Jul94, Vol. 44 Issue 3, p435. 54p. Fa (standards: laws) and meaning changes in Chinese philosophy. Chad Hansen, Shen Buhai http://www.philosophy.hku.hk/ch/Shen%20Bu%20Hai.htm
↑ Creel, 1974 p.4, 119 Shen Pu-hai: A Chinese Political Philosopher of the Fourth Century B.C.
↑ Chad Hansen, University of Hong Kong. Lord Shang. http://www.philosophy.hku.hk/ch/Lord%20Shang.htm
↑ Paul R. Goldin, Persistent Misconceptions about Chinese Legalism. p.15 https://www.academia.edu/24999390/Persistent_Misconceptions_about_Chinese_Legalism_
↑ Hengy Chye Kiang 1999. p.44. Cities of Aristocrats and Bureaucrats. https://books.google.com/books?id=BIgS4p8NykYC&pg=PA44
↑ Qin Hui. 《传统十论》 [Ten Expositions on Tradition]. 2004. (Txineraz) Op. cit. Australian Centre on China and the World. The China Story "Qin Hui 秦晖 artxibatua 2014 ko martxoaren 10an Wayback Machinen.".

Kanpo estekak

Datuak: Q238344

[1] Paul R. Goldin, Persistent Misconceptions about Chinese Legalism. p.6,7 https://www.academia.edu/24999390/Persistent_Misconceptions_about_Chinese_Legalism_

[2] Ross Terril 2003 p.68. The New Chinese Empire. https://books.google.com/books?id=TKowRrrz5BIC&pg=PA68

[3] Pines, Yuri, "Legalism in Chinese Philosophy", The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Winter 2014 Edition), Edward N. Zalta (ed.), 2. Philosophical Foundations. http://plato.stanford.edu/entries/chinese-legalism/

[4] Hansen, Chad. Philosophy East & West. Jul94, Vol. 44 Issue 3, p435. 54p. Fa (standards: laws) and meaning changes in Chinese philosophy. Chad Hansen, Shen Buhai http://www.philosophy.hku.hk/ch/Shen%20Bu%20Hai.htm

[5] Creel, 1974 p.4, 119 Shen Pu-hai: A Chinese Political Philosopher of the Fourth Century B.C.

[6] Chad Hansen, University of Hong Kong. Lord Shang. http://www.philosophy.hku.hk/ch/Lord%20Shang.htm

[7] Paul R. Goldin, Persistent Misconceptions about Chinese Legalism. p.15 https://www.academia.edu/24999390/Persistent_Misconceptions_about_Chinese_Legalism_

[8] Hengy Chye Kiang 1999. p.44. Cities of Aristocrats and Bureaucrats. https://books.google.com/books?id=BIgS4p8NykYC&pg=PA44

[9] Qin Hui. 《传统十论》 [Ten Expositions on Tradition]. 2004. (Txineraz) Op. cit. Australian Centre on China and the World. The China Story "Qin Hui 秦晖 artxibatua 2014 ko martxoaren 10an Wayback Machinen.".

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]