Lextarre

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Lextarre
Maule-Lextarre, Euskal Herria

MauleHerria.jpg

Lextarreko ikuspegia Maule Gainetik.
Kokapena
Herrialdea  Euskal Herria
Probintzia  Zuberoa
Udalerria Maule-Lextarre
Koordenatuak 43° 13′ 18″ N, 0° 53′ 33″ W / 43.22152778°N,0.8925°W / 43.22152778; -0.8925Koordenatuak: 43° 13′ 18″ N, 0° 53′ 33″ W / 43.22152778°N,0.8925°W / 43.22152778; -0.8925
Lextarre hemen kokatua: Euskal Herria
Lextarre
Lextarre
Lextarre hemen kokatua: Zuberoa
Lextarre
Lextarre

Lextarre Zuberoako antzinako udalerria izan zen. 1841ean Maulerekin batera Maule-Lextarre udalerria osatu zuen. Uhaitzandiren mendebaldean dagoen eremua da. Zuberoako bilgune historikoa Lextarreko Gortea izan zenez, garai batean herrialdeko hiriburuaren funtzioak bete izan zituen.

Toponimia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Frantsesezko toponimoa Licharre da. "Lextarre" toponimoa[1], berriz, itxura hauek ditu: lo noguer de Lixarre, hau da lieu d'assemblée judiciaire sous un noyer edo "intxaurrondo baten menpean egiten zen batzar judizialaren lekua" (1385, Duchesne Bilduma CXIV Liburukia[2]), Sent-Johan de Lixare eta la font de Sent-Johan de Lixare edo "Donibane-Lextarreko iturria" (1470 eta 1481 hurrenez hurren, Ohixen kontratuak[3]), Lixarra (1508, Baionako kapitulua[4]) eta Lixarre (1650).

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lextarren Zuberoa osoko epaitegi gorena zegoen, "Lextarreko Gortea" izenekoa.[1] Epaitegi honen erabakiak Akizeko Auzitegietan eta Guienako sénéchal aurrean apelatu zitezkeen.

"Lextarreko Gortea" osatzen zuten epaileak Mauleko gazteluzaina, Zuberoako hamar ahaldunak edo potestats eta kapareak ziren. Zuberoako ohituraren arabera,[5] 1520an hauek ziren hamar ahaldunak:

« au pays de Sole son dets potestats, es assaver : lo senhor deu Domec de Lacarri, lo senhor de Bimeinh de Domasanh, lo senhor deu Domec de Sibas, lo senhor de Olhaibi, lo senhor deu Domec d'Ossas, lo senhor d'Amichalgun de Charri, lo senhor de Genteynh, lo senhor de la Sala de Charrite, lo senhor d'Espes et lo senhor deu Domec de Cheraute. Los quoaus son tenguts de venir a tout le menhs de oeitene a oeitene a la Cort de Lixare tenir cort ab lo Capitaine Castellan. »


Biztanleriaren bilakaera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Biztanleriaren bilakaera
1793 1800 1806 1821 1831 1836 1841 1846 1851
354 328 317 419 426 403 - - -
1856 1861 1866 1872 1876 1881 1886 1891 1896
- - - - - - - - -
1901 1906 1911 1921 1926 1931 1936 1946 1954
- - - - - - - - -
1962 1968 1975 1982 1990 1999 - - -
- - - - - - - - -

Iturria : Cassini proiektua[6]

Jakingarriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gaur egun Maule-Lextarreko gunerik inportanteena da eta horregatik askotan Mauletzat hartzen da.[7] Bertan Herriko Etxea, pilota plaza handia, Andurain gaztelua, San Joan Bataiatzailearen eliza eta XVI. mendeko Kürütxe Xuria daude.

Mendililia Irratia, tren geltoki zaharra (gaur egun ondoan hiriko autobus geltoki nagusia ere badago), Ondarearen Etxea, Hebentik kultura elkartearen egoitza eta adar elebiduna duen Basse-Villeko eskola publikoa ere Lextarren kokatuta daude.[8]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. a b Paul Raymond: "Dictionnaire topographique Béarn-Pays Basque"
  2. Duchesne Bilduma, 99 - 114. Liburukiak, Oihenarten paperak, - Bibliothèque nationale de France
  3. XV. mendeko Zuberoako notarioa zen Ohixen kontratuak - Archives départementales des Pyrénées-Atlantiques
  4. Baionako kapitulua - Archives départementales des Pyrénées-Atlantiques
  5. "Coutume de Soule de 1520", 1760ean Pauen argitaratua
  6. EHESS: Cassini proiektua
  7. Matalazen martirioaren urratsetan, Allande Sokarros, Argia.
  8. Lehen mailako eskolak Zuberoako Herri Elkargoaren webgunean.


Geografia
Zuberoa
Artikulu hau Zuberoako geografiari buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.