Likopeno

Wikipedia, Entziklopedia askea
Likopeno
Formula kimikoaC40H56
SMILES kanonikoa2D eredua
SMILES isomerikoa
CC(=CCC/C(=C/C=C/C(=C/C=C/C(=C/C=C/C=C(/C=C/C=C(/C=C/C=C(/CCC=C(C)C)\C)\C)\C)/C)/C)/C)C
MolView3D eredua
Konposizioakarbono
Motabiogenic aliphatic hydrocarbon (en) Itzuli eta Karotenoide
Ezaugarriak
Fusio-puntua174 °C
Masa molekularra536,438 Da
Erabilera
RolaAntioxidatzaile, radiation protection agent (en) Itzuli, anticarcinogens (en) Itzuli eta primary metabolite (en) Itzuli
Arriskuak
NFPA 704
1
0
0
Identifikatzaileak
InChlKeyOAIJSZIZWZSQBC-GYZMGTAESA-N
CAS zenbakia502-65-8
ChemSpider394156
PubChem446925
Reaxys1730097
Gmelin15948
ChEMBLCHEMBL501174
EC zenbakia207-949-1
ECHA100.007.227
CosIng32804
MeSHD000077276
RxNorm29008
Human Metabolome DatabaseHMDB0003000
KNApSAcKC00000911
UNIISB0N2N0WV6
NDF-RTN0000148836
KEGGC05432
PDB LigandLYC

Likopenoa karoteno mota bat da, pigmentu gorri iluna da eta barazki gorrietan ugaria da.

Izena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Likopeno izena tomatetik datorkio, honen izen zientifikoa Solanum lycopersicum denez. Tomate helduetan karotenoideen %83a likopenoa da, barietateen arabera aldatu daitekeen arren[1].

Iturria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Tomate eta angurrietan oso ugaria da, ez ordea marrubi eta gerezietan. Gorriak ez diren barazki batzutan ere agertzen da, adibidez zainzuri edo perrexiletan[2].

Likopeno kopuru handiena Vietnamgo Gấc fruituan aurkitzen da.

Likopenoa duten hainbat barazki

Tomatea

Angurria

Gấc fruitua

Papaia

Egitura kimikoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Karotenoide guztiak bezala tetraterpeno bat da eta lipido izaera du. Molekula lineala da eta ez du eraztun ez erradikalik.

Garrantzi biologikoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ez du A probitamina izaerarik[3] baina β-karotenoa eratzeko bitartekaria da. Honetaz gain antioxidatzaile indartsua da, sortzen diren erradikal askeak (oxidoak, peroxidoak) harrapatzen baititu, zelulak babestuz[4].

Ikerketa ugarik erakutsi dute hainbat minbizi (birika, prostata[5]) eta gaixotasun kardiobaskular[6] izateko arriskua gutxitzen duela.

Xurgapena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Landare eta bakterio fotosintetikoek ekoizten dutenez dieta bidez hartu beharra daukagu. Duodenoan behazunak mizelak eratzen ditu, likopenoak gainerako gantz azidoekin harrapatuz eta heste meharrean xurgatzen dira[7]. Hori dela eta jaki oliotsuetan sukaldaturiko eta birrindutako tomatetatik gehiago xurgatzen da tomate gordinetik baino, adibidez pasta edo pizzatan[2].

Erabilerak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Elikagaien koloratzaile gisa erabiltzen da[8].

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. (Ingelesez) Lenucci, Marcello Salvatore; Hdider, Chafik; Ouerghi, Imen; Sihem, Rabaoui; Riahi, Anissa; Tlili, Imen; Piro, Gabriella; Ilahy, Riadh. (2016-01-20). «Fractionate analysis of the phytochemical composition and antioxidant activities in advanced breeding lines of high-lycopene tomatoes» Food & Function 7 (1): 574–583.  doi:10.1039/C5FO00553A. ISSN 2042-650X. (Noiz kontsultatua: 2019-01-03).
  2. a b «Foods highest in Lycopene» nutritiondata.self.com (Noiz kontsultatua: 2019-01-03).
  3. «Role of Antioxidant Lycopene in Cancer and Heart Disease» web.archive.org 2012-02-20 (Noiz kontsultatua: 2019-01-03).
  4. Garrido, María; González-Flores, David; Marchena, Ana M.; Prior, Estrella; García-Parra, Jesús; Barriga, Carmen; Rodríguez Moratinos, Ana B.. (2013-6). «A lycopene-enriched virgin olive oil enhances antioxidant status in humans» Journal of the Science of Food and Agriculture 93 (8): 1820–1826.  doi:10.1002/jsfa.5972. ISSN 1097-0010. PMID 23225211. (Noiz kontsultatua: 2019-01-03).
  5. Giovannucci, Edward; Rimm, Eric B.; Liu, Yan; Stampfer, Meir J.; Willett, Walter C.. (2002-03-06). «A prospective study of tomato products, lycopene, and prostate cancer risk» Journal of the National Cancer Institute 94 (5): 391–398. ISSN 0027-8874. PMID 11880478. (Noiz kontsultatua: 2019-01-03).
  6. «Redirecting» linkinghub.elsevier.com (Noiz kontsultatua: 2019-01-03).
  7. (Ingelesez) «Carotenoids» Linus Pauling Institute 2014-04-28 (Noiz kontsultatua: 2019-01-03).
  8. (Ingelesez) «EU Approved additives and E Numbers» Food Standards Agency (Noiz kontsultatua: 2019-01-03).

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Luanda errorea in Modulu:Autoritate_kontrola at line 552:attempt to index field 'datavalue' (a nil value).