Likopeno

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Likopeno
Identifikadoreak
CAS zenbakia 502-65-8 YesY
PubChem 446925
ChemSpider 394156 YesY
UNII SB0N2N0WV6 YesY
EC zenbakia 207-949-1
ChEBI CHEBI:15948 YesY
ChEMBL CHEMBL501174 YesY
Propietateak
Formula molekularra C40H56
Masa molarra 536.87 g mol−1
Itxura solido gorri iluna
Dentsitatea 0.889 g/cm3
Fusio puntua

172-173 °C, 272 K, -107 °F

Irakite-puntua

660.9 °C, 934 K, 1222 °F

Disolbagarritasuna uretan Disolbaezina
Disolbagarritasuna Disolbagarria CS2, CHCl3, THF, eter, C6H14, olio begetaletan
Disolbaezina CH3OH, C2H5OH-etan[1]
Disolbagarritasuna hexanoa 1 g/L (14 °C)[1]
Lurrun presioa 1.33·10−16 mmHg (25 °C)[1]
Arriskuak
Arrisku nagusiak Combustible
NFPA 704
NFPA 704.svg
1
0
0
Kontrakoa esaten ez bada, emandako datuak baldintza normaletan (25 °C, 100 kPa) hartuak dira.
Erreferentziak

Likopenoa karoteno mota bat da, pigmentu gorri iluna da eta barazki gorrietan ugaria da.

Izena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Likopeno izena tomatetik datorkio, honen izen zientifikoa Solanum lycopersicum denez. Tomate helduetan karotenoideen %83a likopenoa da, barietateen arabera aldatu daitekeen arren[2].

Iturria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Tomate eta angurrietan oso ugaria da, ez ordea marrubi eta gerezietan. Gorriak ez diren barazki batzutan ere agertzen da, adibidez zainzuri edo perrexiletan[3].

Likopeno kopuru handiena Vietnamgo Gấc fruituan aurkitzen da.

Likopenoa duten hainbat barazki
2010 Anudze, Cevennes, France (3).jpg
Tomatea
Water melon.jpg
Angurria
Qua Gac.JPG
Gấc fruitua
Mamão papaia em fundo preto.jpg
Papaia

Egitura kimikoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Karotenoide guztiak bezala tetraterpeno bat da eta lipido izaera du. Molekula lineala da eta ez du eraztun ez erradikalik.

Garrantzi biologikoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ez du A probitamina izaerarik[4] baina β-karotenoa eratzeko bitartekaria da. Honetaz gain antioxidatzaile indartsua da, sortzen diren erradikal askeak (oxidoak, peroxidoak) harrapatzen baititu, zelulak babestuz[5].

Ikerketa ugarik erakutsi dute hainbat minbizi (birika, prostata[6]) eta gaixotasun kardiobaskular[7] izateko arriskua gutxitzen duela.

Xurgapena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Landare eta bakterio fotosintetikoek ekoizten dutenez dieta bidez hartu beharra daukagu. Duodenoan behazunak mizelak eratzen ditu, likopenoak gainerako gantz azidoekin harrapatuz eta heste meharrean xurgatzen dira[8]. Hori dela eta jaki oliotsuetan sukaldaturiko eta birrindutako tomatetatik gehiago xurgatzen da tomate gordinetik baino, adibidez pasta edo pizzatan[3].

Erabilerak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Elikagaien koloratzaile gisa erabiltzen da[9].

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. a b c .
  2. (Ingelesez) Lenucci, Marcello Salvatore; Hdider, Chafik; Ouerghi, Imen; Sihem, Rabaoui; Riahi, Anissa; Tlili, Imen; Piro, Gabriella; Ilahy, Riadh (2016-01-20) «Fractionate analysis of the phytochemical composition and antioxidant activities in advanced breeding lines of high-lycopene tomatoes» Food & Function (1): 574–583 doi:10.1039/C5FO00553A ISSN 2042-650X . Noiz kontsultatua: 2019-01-03.
  3. a b «Foods highest in Lycopene» nutritiondata.self.com . Noiz kontsultatua: 2019-01-03.
  4. «Role of Antioxidant Lycopene in Cancer and Heart Disease» web.archive.org 2012-02-20 . Noiz kontsultatua: 2019-01-03.
  5. Garrido, María; González-Flores, David; Marchena, Ana M.; Prior, Estrella; García-Parra, Jesús; Barriga, Carmen; Rodríguez Moratinos, Ana B. (2013-6) «A lycopene-enriched virgin olive oil enhances antioxidant status in humans» Journal of the Science of Food and Agriculture (8): 1820–1826 doi:10.1002/jsfa.5972 ISSN 1097-0010 PMID 23225211 . Noiz kontsultatua: 2019-01-03.
  6. Giovannucci, Edward; Rimm, Eric B.; Liu, Yan; Stampfer, Meir J.; Willett, Walter C. (2002-03-06) «A prospective study of tomato products, lycopene, and prostate cancer risk» Journal of the National Cancer Institute (5): 391–398 ISSN 0027-8874 PMID 11880478 . Noiz kontsultatua: 2019-01-03.
  7. «Redirecting» linkinghub.elsevier.com . Noiz kontsultatua: 2019-01-03.
  8. (Ingelesez) «Carotenoids» Linus Pauling Institute 2014-04-28 . Noiz kontsultatua: 2019-01-03.
  9. (Ingelesez) «EU Approved additives and E Numbers» Food Standards Agency . Noiz kontsultatua: 2019-01-03.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]