Lur lauaren sinesmen modernoa

Wikipedia, Entziklopedia askea
Artikulu hau Lurra laua delako uste modernoei buruzkoa da. Antzeko gaietarako, kontsultatu Lur Laua
Hau bezalako esferaren proiekzoak, Antartika, disko formako Lurra inguratzen duen izotz horma bezala irudikatzen duen Lur lauaren ereduaren irudi bezala kooptatuak izan dira.

Lur lauaren sineste modernoak, Lurra laua dela dioten erakunde eta norbanakoek sustatzen dituzte, Lurraren esferikotasuna ukatzen duten bitartean, bi mila urte baino gehiagoko adostasun zientifikoaren aurka. [1] Lur lauaren sinesmenak sasizientziak dira; teoriak eta baieztapenak ez dira ezagutza zientifikoetan oinarritzen. Filosofiako eta fisikako adituek zientziaren ukatzaile gisa sailkatzen dituzte Lur lauaren defendatzaileak. [2] [3]

Lur laua osatzen duten taldeak  XX. mendearen erdialdekoak dira; batzuk serioak dira eta beste batzuk ez. Serioak direnak erlijioak [4]edo konspirazioaren teoriek motibatzen dituzte. [5] Sare sozialen erabileraren bidez, Lur Lauaren teoriak gero eta gehiago babestu eta sustatu dituzte talde handiagoetan afiliatuta ez dauden pertsonek. Fededun askok sare sozialak erabiltzen dituzte beren ikuspuntuak zabaltzeko. [6] [7]

Lurraren ikuspegi zientifiko garaikidea globo esferiko birakari gisa, Lur lauko fededunek zalantzan jartzen dutena

Testuinguru historikoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lur laua Samuel Rowbotham (1816-1884) idazle ingelesak sortu zuen. Bedford Level esperimentutik ateratako ondorioetan oinarrituta, Rowbothamek Zetetic Astronomy izeneko liburuxka argitaratu zuen. Beranduago, hau, Earth Not a Globe liburuan zabaldu zuen, Lurra, Ipar Poloan zentratutako disko lau bat dela proposatuz, eta, bere hegoaldeko ertzean zehar, Antartika izeneko izotzezko horma batek mugatzen duela. Rowbothamek, gainera, Eguzkia eta Ilargia Lurretik 4.800 kilometrora (3.000 milia) zeudela eta kosmosa Lurretik 5.000 kilometrora (3.100 milia) zegoela esan zuen. [8]Astronomia modernoaren funtsik eza eta Idazteunekiko bere aurkakotasuna izeneko liburuxka bat ere argitaratu zuen, "Bibliak, gure zentzumenekin batera, lurra laua eta mugiezina zelako ideiaren alde egiten zuela argudiatuz, eta funtsezko egia hori ezin dela alde batera utzi soilik giza aieruetan oinarritutako sistema baterako". [9]

Rowbothamek eta William Carpenter bezalako jarraitzaileek arreta piztu zuten Alfred Russel Wallace [10] [11]bezalako zientzialariekin izandako eztabaida publikoetan sasizientziaren erabilera arrakastatsuaren bidez. Rowbothamek Zetetic Elkarte bat sortu zuen Ingalaterran eta New Yorken, Zetetic Astronomyren mila kopia baino gehiago bidaliz. [12]

Rowbotham hil ondoren, Lady Elizabeth Blountek Zetetic Universal Elkarte bat ezarri zuen, "Kosmogonia naturalarekin lotutako ezagutzaren hedapena" helburu zuena, "Idazkera Santuen berrespenean, ikerketa zientifiko praktikoan oinarritua". Gizarteak aldizkari bat argitaratu zuen, The Earth Not a Globe Review, eta XX. mendearen hasierara arte aktibo egon zen. Earth: a Monthly Magazine of Sense and Science Lady Blountek 1901 eta 1904 artean argitaratu zuen. [13]

Lur laua Ikertzeko Nazioarteko Elkartea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1956an, Samuel Shentonek Lur laua Ikertzeko Nazioarteko Elkartea sortu zuen Zetetic Unibertsalaren oinordeko bezala, eta "idazkari antolatzaile" bezala zuzendu zuen Doverreko (Ingalaterra) [14]bere etxetik. Shentonek zientzia eta teknologia alternatiboetan zuen interesa zela eta, argudio erlijiosoak aurreko gizartean baino gutxiago nabarmendu ziren.[15] Sateliteko irudiek Lurra esfera bat bezala erakutsi zutenean, Shentonek honako hau esan zuen: "Erraza da ikustea horrelako argazki batek nola engainatu dezakeen esperientziarik gabeko begia". [16] Berandu, astronautek ateratako antzeko argazkiei buruz galdetu ziotenean, kurbadura lente angeluar handien erabilerari egotzi zion, eta gaineratu zuen: "Engainua da publikoarentzat, eta ez da". [17]

1969an, Shentonek, Ellis Hillman konbentzitu zuen, Londres Ekialdeko Politeknikoko hizlari bat, Flat Earth Societyko presidente bihurtzeko, baina Shenton hil ondoren arte, Shentonen liburutegiaren zatirik handiena, ezartzen lagundu zuen Fikzio Zientziaren Fundazioko artxiboetan gehitu zuenean, bere jardueraren ebidentzia gutxi dago. [18]

Shenton 1971n hil zen. Charles K. Johnsonek Shentongo liburutegiaren zati bat Shentonen emaztearengandik jaso zuen, eta Amerikako Lur laua Ikertzeko Nazioarteko Elkarteko eta Kaliforniako Itunaren Herriaren Elizako presidente bihurtu zen. Hurrengo hiru hamarkadetan, Flat Earth Society taldea 3.500 kide izatera iritsi zen. [19]

Johnsonek argitalpen asko argitaratu zituen eta menbresia-eskaera guztiak egin zituen. Argitalpenik ospetsuena Flat Earth News izan zen, lau orrialdeko hiruhileko tabloidea. Johnsonek bere buruzagitzan zehar US $6 eta US $10 artean kostatu ziren kideentzako urteko kuoten bidez ordaindu zituen argitalpen hauek. Johnsonek Biblia aipatu zuen bere sinesmenengatik, eta zientzialariak erlijioa zientziagatik ordezkatuko zuen iruzur bat egiten ari zirela ikusi zuen. [20]

Flat Earth Societyren planetaren eredu berriena, gizateria disko batean bizi dela da, Ipar poloa bere erdian eta 150 oineko altuera (46 m) duen izotzezko horma batekin, Antartika, kanpo ertzean. Ateratako mapa Nazio Batuen sinboloaren antzekoa da, Johnsonek bere posizioaren ebidentzia bezala erabili zuena. Eredu honetan, Eguzkiak eta Ilargiak, bakoitzak, 32 kilometroko diametroa dute.

Flat Earth Societyk kideak bildu zituen Estatu Batuetako gobernuaren eta bere agentzia guztien aurka hitz egitean, bereziki NASAren aurka. Gizartearen literaturaren zati handi bat, bere lehen egunetan, Biblia interpretatzean zentratu zen, Lurra laua den zentzuan, azalpen eta froga zientifikoak ematen saiatu ziren arren.

Kritika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Eugenie Scottek "muturreko teologia bibliko-literalistaren" adibide bat deitu zion taldeari: "Lurra laua da, Bibliak laua dela esaten duelako, zientziak esaten diguna kontuan hartu gabe". [21]

Flat Earth Society 2013 elkartearen logotipoa

Charles K. Johnsonen arabera, taldeko kidetasuna 3,500era igo zen bere buruzagitzapean, baina 1997an bere etxean izandako sute baten ondorioz, gizarteko kideen erregistro eta kontaktu guztiak suntsitu zituen. Johnsonen emaztea, kideen datu-basea administratzen lagundu zuena, handik gutxira hil zen. Johnson bera 2001eko martxoaren 19an hil zen. [22][23]

Berrabiaraztea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2004an, Daniel Shentonek (Samuelekin zerikusirik ez zuena) [24] Flat Earth Society delakoa berpiztu zuen, webgunean [25] oinarritutako eztabaida foro batean oinarrituz. [26]honek, azkenean, 2009ko urrian, gizartearen berrbultzada ofizialera eraman zuen, eta webgune berri bat sortu zuen, Lur lauari buruzko literatura bilduma publiko batekin eta wiki batekin. Gainera, gizartea 2001etik hasi zen lehen aldiz kide berriak onartzen, eta Thomas Dolby musikaria izan zen elkartu berria zen gizartearekin bat egin zuen lehena. [27]2017ko uztailean, 500 pertsona baino gehiago kide bihurtu dira. [28]

2013an, elkarte horren zati bat webean oinarritutako talde berri bat sortzeko banandu zen, foro bat eta wiki bat ere biltzen dituena.[29]

Kanadan[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Flat Earth Society of Canada 1970eko azaroaren 8an ezarri zuten Leo Ferrari filosofoak, Raymond Fraser idazleak eta Alden Nowlan poetak,[30] eta 1984ra[31] arte egon zen jardunean. Bere artxiboak New Brunswick-eko Unibertsitatean daude. [32]

Bere buruari "planoterrestrialista" deituz, [33] bere helburuak Lur Lauko beste gizarte batzuetakoen oso ezberdinak ziren. Aro teknologiko berriaren arazo nagusienetako bat "fede itsuari buruzko" teoriak onartzeko eta "bere zentzumenen ebidentziak baztertzeko" [34]jendea prest egotea zela esan zuten. Sozietatearen asmo parodikoa Ferrariren idazkietan agertu zen, dena eman baitzuen, generotik hasi eta Lurreko eredu globularista eta esferikoaren arraza-desberdintasuneraino. Ferrarik, Lurraren ertzetik erortzeko zorian egon zela ere esan zuen Brimstone Headen, Fogo uhartean. [35]

1990ean Pancake Productionsen In Search of the Edge dokumental faltsuan "aditu" gisa elkarrizketatua izan zen ("panke bat bezain laua" esamoldearen erreferentzia). [36] Erantsitako azterketa-gidan, Ferrari "globularista" gisa agertzen da, Lurra esferikoa [37]dela uste duen batentzat hitz arrunta. Ontario Arts Councilek eta National Film Board of Canadak partzialki finantzatu zuten filmaren benetako asmoa ikasleen pentsamendu kritikoa eta alfabetizazio mediatikoa sustatzea zen "[38] modu sinesgarrian frogatzea, mundu guztiak bazekiena faltsua zela". [39]

Berrerabiaraztea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kay Burns multimedia artistak Kanadako Flat Earth Society arte-proiektu gisa birsortu zuen, bere alter ego Iris Taylor [40]presidente zela. Burnsek Lurraren Museoa izeneko instalazio bat sortu zuen, 1970eko taldearen tresna batzuk zituena. 2016an Ternua hiriko Flat Earth Outpost Café aretoan Shoal Bayen erakutsi zen. [41]

Italian[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Italian ez dago gizarte zentralizaturik Lur lauan. Hala ere, 2010eko hamarkadatik, konspirazioaren teoriko talde txikiak, bilerak egiten dituztenak, Lur lauaren teoriak sortzen eta zabaltzen hasi ziren. Horien artean daude Calogero Greco, Albino Galuppini eta Agostino Favari, 2018-2019an hainbat topaketa antolatu zituztenak Palermon, Sizilian, 20 euroko sarrera prezioarekin [42][43]

Bere baieztapenen artean, honako hauek daude:

Horietaz gain, bere uste komuna da Estatu Batuek plan bat dutela Europan denei irekitako Amerika berri bat sortzeko, non balio bakarra kontsumismoa den eta George Sorosek konspirazio globalista sataniko[49] [50]bat zuzentzen duen. Dinosauroen iraganeko existentzia baztertzen dute, eboluzioaren teoria darwiniarra eta komunitate zientifikoaren autoritatea, zientzialariak masoiak direla argudiatuz. [51]

Beppe Grillo Bost Izarren Mugimendua alderdi politikoko buruzagi ohiak taldean interesa agertu zuen, adierazpen askatasunaren espiritua mirestea eta 2019ko maiatzeko konferentzian [52]parte hartu nahi izatea onartuz. Baina azkenean, Grillo ez zen agertu. [53]

Interneteko aroaren berpizkundea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Internetaren aroan, komunikazioen teknologiak eta sare sozialek, hala nola YouTubek, Facebookek [54]eta Twitterrek, desinformazioa zabaltzea eta beste batzuk okerreko ideietara erakartzea erraztu diete pertsonei, ospetsuak izan edo ez. Inguru honetan loratu den gaietako bat Lur laua da. [55] [56][57]

Lurjabe modernoek, orokorrean, konspirazioaren teoria formaren bat hartzen dute, gobernu, komunikabide, eskola, zientzialari eta airelinea bezalako erakunde nagusiek mundua esfera bat dela zergatik esaten duten azaltzeko beharragatik. Ez dute konfiantzarik beraiek egin ez dituzten oharretan, eta sarritan ez dira fidatzen edo ez daude ados haien artean. [58]

Erresuma Batuko 2018ko Flat Earth UK Konbentzioko hizlarien arabera, Lur lau bateko fededunak asko aldatzen dira euren ikuspuntuetan. Gehienak disko formako Lur batekin ados dauden arren, batzuk Lurrak diamante forma duela sinetsita daude. Gainera, nahiz eta fededun gehienek ez duten kanpoko espazioan sinesten eta inork ez duen uste gizateriak inoiz hara bidaiatu duenik, asko aldatzen dira unibertsoaren ikuspegietan.[59]

2017ko abuztuaren 21eko eguzki eklipseak YouTubeko bideo ugari sortu zituen, eklipsearen xehetasunek Lurra laua dela nola frogatzen duten erakutsi nahi zutenak. [60] [61]2017an ere, "Tunisiako eta Arabiako zientzia- eta hezkuntza-munduak" eskandalu bat izan zuen doktoregoko ikasle batek tesi bat aurkeztu zuenean "lurra laua, geldia, gaztea (13.500 urte baino ez) eta unibertsoaren erdigunea" zela esanez. [62]

2018ko maiatzaren 3an, Steven Novellak Lur lau batean dagoen sinesmen modernoa aztertu zuen, eta ondorioztatu zuen, jende gehienak gaiari buruz pentsatzen duena gorabehera, fededunak zintzoak izaten ari direla Lurra laua delako ustean, eta ez direla "soka emateko besterik esaten ari". Honakoa esan zuen:

Azkenean, hori da lurjabeen funtzionamendu zentral txarra eta, oro har, trebetasunaren arbuio populista modernoa. Munduaren ikuspegi izugarri sinplista da, gure zibilizazioaren benetako konplexutasun [sic] ak ezagutzen ez dituena (aldez ezjakintasunagatik eta aldez arrazoiketa arrazoituagatik). Azken finean, nagia, umegabea eta autoindulzalea da, eta hori arrazoiketa arrazoitu batean itotzen den ezjakintasun maila sakon batean gertatzen da. [63]

Michael Marshall ekintzaile eszeptiko britainiarra Erresuma Batuko Flat Earth urteroko Konbentzioan izan zen 2018ko apirilaren 27tik 29ra, eta fededunek Lur lau batean dituzten hainbat iritziren inguruko desadostasuna adierazi zuen. Marshallentzat, konbentzioaren une adierazgarrienetako bat "lur Planarekiko menpekotasun" froga izan zen, norbait sekta batean dagoen jakiteko erabili zen egiaztapen zerrenda batean oinarritu zena, konbentzioan parte hartu zutenak sekta batean egoteko aukeraz ohartu gabe. [64]

Bazterreko sinesmenen erakunde eszeptikoek, noizbehinka, Lurraren kurbadura lokala frogatzeko frogak egin dituzte. Horietako bat Ikerketa Independenteen Taldeko kideek egin zuten, Salton itsasoan, 2018ko ekainaren 10ean, eta Lur lau baten aldekoak ere izan ziren, eta bi taldeen arteko topaketa National Geographiceko esploratzaileak erregistratu zuen. Esperimentu honek Lurraren kurbadura arrakastaz frogatu zuen itsasontzietan eta kostaldean oinarritutako objektuen distantzian desagertzearen bidez.[65][66]

2018an, Behind the Curve dokumentala atera zen, Mark Sargent eta Patricia Steere lurjabe modernoen atzetik, baita gero eta handiagoa den moda azaltzen saiatzen diren astrofisikari eta psikologoen atzetik ere. [67]

2019ko martxoan, Logan Paul sare sozialen nortasunak Lur lauari buruzko Flat Earth: to The Edge And Back dokumental satirikoa kaleratu zuen. [68]

[69][70] Flat Earth Societyk Twitterreko kontu bat du, @FlatEarthOrg. Kontu honek bere taldeari buruzko informazioa partekatzen du eta lur lauko ideologiak sustatzen ditu. [71]

Mike Hughes[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Artikulu nagusia: Mike Hughes (Temerario)

Mike Hughesek, Lurraren konspirazio lau eta ausartegiaren teoriko batek, etxean eraikitako suziri tripulatu bat erabili zuen Lurra laua den ikusteko 2018ko martxoaren 24an[72]. Bere suziriak 20,000 dolar balio zuela kalkulatu zen, eta etxe mugikor bat pertsonalizatutako jaurtiketa plataforma bezala erabiliz, 572 m (1.875 oin) eskalatzea lortu zuen Hughesekin barnean, eta bat-batean lurreratzearekin amaitu zuen, baina jausgailuak arrakastaz zabalduta. Kohetari amateurra ez zen larriki zauritu, eta bere sinesmen lurtar lauei tinko eutsi zien. Benetako ebidentzia "suziri handiagoekin" [73]etorriko dela esan du. Hughes 2020ko otsailak 22an hil zen lurrunezko suziri bat pilotatzen ari zela Lurra laua zela frogatzeko saiakera berri batean. Istripua goiz zabaldu zen eta ibilgailuko itzulerako jausgailutik bereizi zen. Suziriak ehunka oineko altuera batetik erori ondoren jo zuen. Hughes berehala hil zen. [74]

Kultura popularrean[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  •  Evan Michael Tanner, 1960ko hamarkadan Lawrence Block estatubatuar eleberrigileak sortutako nazioarteko abenturazalea, Flat Earth Societyko kidea da. [75] Deskribapena da Tannerrek ez duela serio hartzen Lur lauaren sinesmena, baizik eta taldearena dela kausa galduengatiko borrokarako autoritate eta debozio susmoa irudikatzeko.
  •     Kalifornian egoitza duen Bad Religion punk rock taldeak Brett Gurewitzen "Flat Earth Society" abestia dakar Against the Grain (1990) albumean. Abestiaren ezaugarri nabarmenetako bat "gezurra esatea, gezurra esatea" da, gizartearen eta bere teorien salaketa handia adierazten duena. [77]
  •       1984an Thomas Dolby musikari ingelesak The Flat Earth albuma kaleratu zuen. Hau, bere jarraitzaile klubaren eta ondorengo webguneen foroen izena bihurtu zen. Daniel Shentonek, album hau, bere teoriarako sarrera bezala egiaztatu zuen, eta Birirekitako Elkartearen lehen kidetasuna eskaini zuen. Dolbyk, fededuna ez bazen ere, onartu egin zuen. [78]
  •       Terry Pratchetten Mundodisco eleberrien telesail komertzial arrakastatsua, lau elefanteren bizkar gainean orekan dagoen Lur lau batean gertatzen da, espazioan ezer ez dagoen dortoka erraldoi baten gainean. [79]Serieko hamahirugarren liburuak, Small Godsek, "Quisition" delakoa aurkezten du, Omniar elizaren barruan dagoen gorputz zentsorial boteretsu bat, non kideek mundua izatez esferikoa dela dioen dogma erlijiosoa zabaltzen duten eta egia esatera ausartzen direnak jazartzen dituzten.Dortoka mugitzen ari dela ", heliozentrismoari buruzko eztabaida historikoari zein Lur esferikoaren nozioa erdi aroan Elizak heretikotzat kondenatu zuenaren uste ahistorikoari erreferentzia eginez.
  •      BoB raperoak "Flatline" izeneko abesti bat konposatu zuen, non Lurra laua dela eta beste konspirazio teoria batzuk[81] sustatzen dituela baieztatzen duen. Flat Earth Societyn eskaini eta onartu zitzaion. [82]2016an, bere buruaren argazki bat argitaratu zuen Twitterren, oso leku altuan. Argazki hau azpititulatu zuen: "Hiriak, funtsean, 16 miliatara daude gutxi gorabehera... Non dago bihurgunea? Mesedez, azaldu hau ". Geroago gaineratu zuenez, "Jende asko itzaltzen da 'lur laua' esaldiarekin... baina ezin duzu ebidentzia guztia ikusi eta... taldekatu". Iruzkin horietatik, GoFundMeren orrialde bat ere hasi du, satelite bat espaziora jaurtitzeko dirua biltzeko eta Lurra laua dela frogatzeko. (Valenzuela, 2019)
  •       2017ko otsailaren 17an, Kyrie Irving NBAko joko-antolatzailea elkarrizketatu zuten NBAko beste jokalari batzuekin, Channing Frye eta Richard Jeffersonekin, Lurraren kurbaduraren inguruan. Podcast-ean, Lurra biribila delako ebidentziaren anbiguotasunari buruzko baieztapenak egin zituen eta bere hitzek arreta masiboa erakarri zuten eta sare sozialetan eztabaidak eragin zituzten. [83]
  •      Shaquille O 'Nealek Lurra laua dela esan zuen "The Big Podcast with Shaq" izeneko bere podcastean. "Shaquille o 'Neal eta Kevin Garnettek NBA eta Area 21 aipatzen dituzte, eta Shaq Sounds Off Boogie Cousins Trade eta Wrestlemania". Floridatik Kaliforniara eraman zuela esan zuen, eta planoa zela berarentzat. [84]
  •       2020. urtearen amaieran, "The Truthtellers" izeneko talde batek Flat Earth Simulator izeneko joko bat merkaturatu zuen Steamen.[87]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. (Ingelesez) US Department of Commerce, National Oceanic and Atmospheric Administration. «Is the Earth round?» oceanservice.noaa.gov (Noiz kontsultatua: 2021-03-09).
  2. (Ingelesez) «Fighting flat-Earth theory» Physics World 2020-07-14 (Noiz kontsultatua: 2021-03-09).
  3. (Ingelesez) EDT, Lee McIntyre On 05/14/19 at 5:00 AM. (2019-05-14). «Flat Earthers, and the rise of science denial in America | Opinion» Newsweek (Noiz kontsultatua: 2021-03-09).
  4. (Ingelesez) «Most flat earthers consider themselves very religious | YouGov» today.yougov.com (Noiz kontsultatua: 2021-03-09).
  5. (Ingelesez) Wolchover, Natalie; May 2017, Live Science Staff 30. «Are Flat-Earthers Being Serious?» livescience.com (Noiz kontsultatua: 2021-03-09).
  6. (Ingelesez) «These Coloradans say Earth is flat. And gravity’s a hoax. Now, they’re being persecuted.» The Denver Post 2017-07-07 (Noiz kontsultatua: 2021-03-09).
  7. (Ingelesez) «Flat-Earthers are back: 'It’s almost like the beginning of a new religion'» the Guardian 2016-01-20 (Noiz kontsultatua: 2021-03-09).
  8. (Ingelesez) Book sources. (Noiz kontsultatua: 2021-03-09).
  9. (Ingelesez) Modern flat Earth beliefs. 2021-02-27 (Noiz kontsultatua: 2021-03-09).
  10. (Ingelesez) Nature (journal). 2021-03-08 (Noiz kontsultatua: 2021-03-09).
  11. Castro-Santos. Efecto del Medio Condicionado de la Línea Celular H9C2 Tratada con Dehidroepiandrosterona y Expuesta a Daño sobre la Motilidad de Células Troncales Mesenquimales. Revista Mexicana de Ingenieria Biomedica (Noiz kontsultatua: 2021-03-09).
  12. (Ingelesez) Modern flat Earth beliefs. 2021-02-27 (Noiz kontsultatua: 2021-03-09).
  13. (Ingelesez) Modern flat Earth beliefs. 2021-02-27 (Noiz kontsultatua: 2021-03-09).
  14. «Clipped From The Cincinnati Enquirer» The Cincinnati Enquirer: 108. 1967-03-26 (Noiz kontsultatua: 2021-03-09).
  15. (Ingelesez) Modern flat Earth beliefs. 2021-02-27 (Noiz kontsultatua: 2021-03-09).
  16. (Ingelesez) «Six "Flood" Arguments Creationists Can't Answer | National Center for Science Education» ncse.ngo (Noiz kontsultatua: 2021-03-09).
  17. «Clipped From The Cincinnati Enquirer» The Cincinnati Enquirer: 108. 1967-03-26 (Noiz kontsultatua: 2021-03-09).
  18. (Ingelesez) Modern flat Earth beliefs. 2021-02-27 (Noiz kontsultatua: 2021-03-09).
  19. (Ingelesez) Martin, Douglas. (2001-03-25). «Charles Johnson, 76, Proponent of Flat Earth (Published 2001)» The New York Times ISSN 0362-4331. (Noiz kontsultatua: 2021-03-09).
  20. (Ingelesez) Martin, Douglas. (2001-03-25). «Charles Johnson, 76, Proponent of Flat Earth (Published 2001)» The New York Times ISSN 0362-4331. (Noiz kontsultatua: 2021-03-09).
  21. «Wayback Machine» web.archive.org 2012-06-05 (Noiz kontsultatua: 2021-03-09).
  22. (Ingelesez) «Flat Earth Society President Dies | National Center for Science Education» ncse.ngo (Noiz kontsultatua: 2021-03-09).
  23. (Ingelesez) National Center for Science Education. 2021-01-14 (Noiz kontsultatua: 2021-03-09).
  24. (Gaztelaniaz) «Miedo a un planeta esférico» El País 2010-03-19 ISSN 1134-6582. (Noiz kontsultatua: 2021-03-09).
  25. «The Flat Earth Society - Index» www.theflatearthsociety.org (Noiz kontsultatua: 2021-03-09).
  26. «The Flat Earth Society - Index» www.theflatearthsociety.org (Noiz kontsultatua: 2021-03-09).
  27. (Ingelesez) «The Earth is flat? What planet is he on?» the Guardian 2010-02-23 (Noiz kontsultatua: 2021-03-09).
  28. «Membership Register :: The Flat Earth Society» www.theflatearthsociety.org (Noiz kontsultatua: 2021-03-09).
  29. (Ingelesez) «The Flat Earth Society» The Flat Earth Society (Noiz kontsultatua: 2021-03-09).
  30. «New Brunswick Literary Encyclopedia» web.archive.org 2014-02-02 (Noiz kontsultatua: 2021-03-09).
  31. «UNB Archives and Special Collections-Leo C. Ferrari Fonds-Series 2» web.lib.unb.ca (Noiz kontsultatua: 2021-03-09).
  32. (Ingelesez) «Museum of the Flat Earth opens on (where else?) Fogo Island | CBC News» CBC (Noiz kontsultatua: 2021-03-09).
  33. (Ingelesez) «DR. FERRARI AND THE FLAT EARTH SOCIETY by Alden Nowlan» Hieronymopolis 2012-12-03 (Noiz kontsultatua: 2021-03-09).
  34. «UNB Archives and Special Collections-Leo C. Ferrari Fonds-Series 2» web.lib.unb.ca (Noiz kontsultatua: 2021-03-09).
  35. (Ingelesez) Book sources. (Noiz kontsultatua: 2021-03-09).
  36. «In Search of the Edge | Bullfrog Films: 1-800-543-3764: Environmental DVDs and Educational DVDs» www.bullfrogfilms.com (Noiz kontsultatua: 2021-03-09).
  37. (Ingelesez) Book sources. (Noiz kontsultatua: 2021-03-09).
  38. «In Search of the Edge | Bullfrog Films: 1-800-543-3764: Environmental DVDs and Educational DVDs» www.bullfrogfilms.com (Noiz kontsultatua: 2021-03-09).
  39. «In Search of the Edge | Bullfrog Films: 1-800-543-3764: Environmental DVDs and Educational DVDs» www.bullfrogfilms.com (Noiz kontsultatua: 2021-03-09).
  40. (Ingelesez) «Museum of the Flat Earth opens on (where else?) Fogo Island | CBC News» CBC (Noiz kontsultatua: 2021-03-09).
  41. (Ingelesez) «Museum of the Flat Earth opens on (where else?) Fogo Island | CBC News» CBC (Noiz kontsultatua: 2021-03-09).
  42. terranova. (2020-12-14). «Terrapiattismo: domani a Palermo da tutto il mondo, 'terra sferica è un complotto'» Adnkronos (Noiz kontsultatua: 2021-03-09).
  43. (Italieraz) «Terrapiattisti a Palermo, ma Beppe Grillo non c'è. «La Nasa? È come Disneyland»» www.ilmessaggero.it (Noiz kontsultatua: 2021-03-09).
  44. terranova. (2020-12-14). «Terrapiattismo: domani a Palermo da tutto il mondo, 'terra sferica è un complotto'» Adnkronos (Noiz kontsultatua: 2021-03-09).
  45. (Italieraz) «Terrapiattisti a Palermo, ma Beppe Grillo non c'è. «La Nasa? È come Disneyland»» www.ilmessaggero.it (Noiz kontsultatua: 2021-03-09).
  46. (Italieraz) «Terrapiattisti a Palermo, ma Beppe Grillo non c'è. «La Nasa? È come Disneyland»» www.ilmessaggero.it (Noiz kontsultatua: 2021-03-09).
  47. terranova. (2020-12-14). «Terrapiattismo: domani a Palermo da tutto il mondo, 'terra sferica è un complotto'» Adnkronos (Noiz kontsultatua: 2021-03-09).
  48. (Italieraz) «Terrapiattisti a Palermo, ma Beppe Grillo non c'è. «La Nasa? È come Disneyland»» www.ilmessaggero.it (Noiz kontsultatua: 2021-03-09).
  49. terranova. (2020-12-14). «Terrapiattismo: domani a Palermo da tutto il mondo, 'terra sferica è un complotto'» Adnkronos (Noiz kontsultatua: 2021-03-13).
  50. (Italieraz) «Terrapiattisti a Palermo, ma Beppe Grillo non c'è. «La Nasa? È come Disneyland»» www.ilmessaggero.it (Noiz kontsultatua: 2021-03-13).
  51. (Italieraz) «Il terrapiattismo italiano in 10 punti» Wired 2018-11-29 (Noiz kontsultatua: 2021-03-13).
  52. (Italieraz) «Beppe Grillo: “Vado al congresso dei terrapiattisti”» ildigitale.it 2019-04-29 (Noiz kontsultatua: 2021-03-13).
  53. (Italieraz) «Terrapiattisti a Palermo, ma Beppe Grillo non c'è. «La Nasa? È come Disneyland»» www.ilmessaggero.it (Noiz kontsultatua: 2021-03-13).
  54. «Mark Zuckerberg Banning All Flat Earth Groups from Facebook Is A Hoax» web.archive.org 2017-08-19 (Noiz kontsultatua: 2021-03-13).
  55. (Ingelesez) «These Coloradans say Earth is flat. And gravity’s a hoax. Now, they’re being persecuted.» The Denver Post 2017-07-07 (Noiz kontsultatua: 2021-03-13).
  56. (Ingelesez) Dure, Beau. (2016-01-20). «Flat-Earthers are back: 'It’s almost like the beginning of a new religion'» The Guardian ISSN 0261-3077. (Noiz kontsultatua: 2021-03-13).
  57. (Ingelesez) Russo, Carla Herreria. (2017-04-21). «Neil deGrasse Tyson Cites Celebrity Flat-Earthers To Make A Point About Politics» HuffPost (Noiz kontsultatua: 2021-03-13).
  58. (Ingelesez) Humphries, Courtney; October 28; 2017; Comments, 9:51 a m Email to a Friend Share on Facebook Share on TwitterPrint this Article View. «What does it take to believe the world is flat? - The Boston Globe» BostonGlobe.com (Noiz kontsultatua: 2021-03-13).
  59. (Ingelesez) «The universe is an egg and the moon isn't real: notes from a Flat Earth conference» the Guardian 2018-05-02 (Noiz kontsultatua: 2021-03-13).
  60. (Ingelesez) Martin, Sean. (2017-08-15). «‘The sun hologram needs updating’ THIS is how flat earthers explain the solar eclipse» Express.co.uk (Noiz kontsultatua: 2021-03-13).
  61. www.phillyvoice.com (Noiz kontsultatua: 2021-03-13).
  62. (Ingelesez) «PhD thesis: The earth is flat» gulfnews.com (Noiz kontsultatua: 2021-03-13).
  63. «What the Flat-Earth Movement Tells Us» NeuroLogica Blog 2018-05-03 (Noiz kontsultatua: 2021-03-13).
  64. (Ingelesez) «The universe is an egg and the moon isn't real: notes from a Flat Earth conference» the Guardian 2018-05-02 (Noiz kontsultatua: 2021-03-13).
  65. (Ingelesez) James Underdown. 2021-03-03 (Noiz kontsultatua: 2021-03-13).
  66. (Ingelesez) Kreidler, Marc. (2018-11-01). The Salton Sea Flat Earth Test: When Skeptics Meet Deniers | Skeptical Inquirer. (Noiz kontsultatua: 2021-03-13).
  67. (Ingelesez) Timmer, John. (2019-03-17). «Behind the Curve a fascinating study of reality-challenged beliefs» Ars Technica (Noiz kontsultatua: 2021-03-13).
  68. FLAT EARTH: To The Edge And Back (Official Movie). (Noiz kontsultatua: 2021-03-13).
  69. (Ingelesez) Alexander, Julia. (2019-03-22). «Logan Paul’s satirical flat Earth doc gets to the heart of YouTube’s recommendation issue» The Verge (Noiz kontsultatua: 2021-03-13).
  70. (Ingelesez) Sung, Morgan. «Good news everyone, Logan Paul doesn't actually think the Earth is flat» Mashable (Noiz kontsultatua: 2021-03-13).
  71. «https://twitter.com/flatearthorg» Twitter (Noiz kontsultatua: 2021-03-13).
  72. (Ingelesez) «Flat-earther blasts off in homemade rocket in bid to reassure himself world is shaped 'like a Frisbee'» The Independent 2018-03-25 (Noiz kontsultatua: 2021-03-13).
  73. (Ingelesez) Nace, Trevor. «Flat Earth Rocket Man Finally Blasts Off In Homemade Rocket To Prove Earth Is Flat» Forbes (Noiz kontsultatua: 2021-03-13).
  74. (Ingelesez) AFP. «Infamous Daredevil 'Mad' Mike Hughes Has Died in Homemade Rocket Crash in California» ScienceAlert (Noiz kontsultatua: 2021-03-13).
  75. (Ingelesez) Book sources. (Noiz kontsultatua: 2021-03-13).
  76. «Circumpolar! (Twin Planets, book 1) by Richard A Lupoff» www.fantasticfiction.com (Noiz kontsultatua: 2021-03-13).
  77. (Ingelesez) Bad Religion – Flat Earth Society. (Noiz kontsultatua: 2021-03-13).
  78. (Ingelesez) Adam, David. (2010-02-23). «The Earth is flat? What planet is he on?» The Guardian ISSN 0261-3077. (Noiz kontsultatua: 2021-03-13).
  79. (Ingelesez) Jenkins, By Ian Stewart, edited by Gareth. «The Science Behind Discworld's Flat Earth on the Back of a Turtle» io9 (Noiz kontsultatua: 2021-03-13).
  80. (Ingelesez) «Meet the Press: Inside Takes on the Latest Stories with Chuck Todd» NBC News (Noiz kontsultatua: 2021-03-13).
  81. (Ingelesez) «'I didn't wanna believe it either': Rapper BoB insists the Earth is flat» the Guardian 2016-01-26 (Noiz kontsultatua: 2021-03-13).
  82. «The Flat Earth Society Welcomes B.o.B :: The Flat Earth Society» www.theflatearthsociety.org (Noiz kontsultatua: 2021-03-13).
  83. (Ingelesez) «Kyrie Irving reveals he believes the Earth is flat, believes in other conspiracy theories» RSN (Noiz kontsultatua: 2021-03-13).
  84. (Ingelesez) O'Neal, Shaquille. «PodcastOne: Shaquille O'Neal and Kevin Garnett talk NBA and Area 21, plus Shaq sounds off on the Boogie Cousins trade and WrestleMania» www.podcastone.com (Noiz kontsultatua: 2021-03-13).
  85. «SPACEX - ISS Docking Simulator» SPACEX - ISS Docking Simulator (Noiz kontsultatua: 2021-03-13).
  86. (Ingelesez) «This Playable SpaceX Docking Simulator Is Used to Train Real Astronauts» interestingengineering.com 2020-05-12 (Noiz kontsultatua: 2021-03-13).
  87. (Ingelesez) «There’s a Flat Earth Simulator on Steam and it's not a joke» Metro 2020-11-12 (Noiz kontsultatua: 2021-03-13).
  88. www.amazon.com (Noiz kontsultatua: 2021-03-13).

Bibliografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Garwood, Christine (2007). Lur laua: ideia zital baten istorioa. Macmillan.
  • Ambrose, Graham (2017ko uztailaren 7a). "Coloradoko biztanle hauek diote Lurra laua dela. Eta grabitatea engainua dela. Orain jazarriak izaten ari dira ". The Denver Post.
  • Valenzuela, S. (2019ko apirilaren 19a). Munduko fededun ospetsuenak: atletak, ospetsuak eta antzinako greziarrak.

Bibliografia osagarria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]