Lurraren atmosfera

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Eguraldia  
Urtaroak

Udaberria · Uda
Udazkena · Negua

Urtaro lehorra
Urtaro hezea

Ekaitzak

Enbata · Trumoi-ekaitza
Tornado · Traganarrua
Zikloi tropikala (Haizerauntsia)
Zikloi ez tropikala
Elur-ekaitza · Bisutsa
Izotz-ekaitza

Prezipitazioa

Lainoa · Zirimiria · Euria
Euri izoztua · Elurbustia · Ihintza
Txingorra · Elurra · Virga

Meteorologia

Eguraldiaren iragarpena
Antizikloia · Depresioa

Artikuluak

Hodeiak · Haizea
Presio atmosferikoa
Klima · Tenperatura
Klimatologia · Atmosfera
Airearen kutsadura

 i  e  a 
Lurreko atmosfera espaziotik ikusia

Lurraren atmosfera edo eguratsa Lurra inguratzen duen gas geruza da. Osagai nagusiak hauek dira: nitrogenoa da (%78), oxigenoa (%21,12), argona (%0,93), karbono dioxidoa /%0,04), ur lurruna (%2 inguru) eta gainerakoa beste gas batzuen aztarnak.

Atmosferak lur kanpoko erradiazioetatik babesten du, izpi ultramoreak xurgatuz. Ez du muga zehatzik, gainazaletik aldendu ahala bere dentsitatea jarraian jaisten baita. Askotan, atmosfera eta espazioaren arteko muga bezala Karman muga aipatzen da, 100 km-ko garaieran.

Geruzak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Eguratsaren geruzak

Eguratsa hainbat geruzatan zatitzen da:

  • Troposfera: Atmosferako geruza baxuena, lurrazalean hasten da eta 7 km-ko altuerara heltzen da poloetan eta 17 km-ra ekuatorean. Geruza guztietatik lodiena, atmosfera osoko masaren %75a dauka eta ia ur lurrun guztia. Orokorrean, tenperatura jaitsi egiten da altuera igo ahala, batez beste 14 Â°C-tik -50 Â°C-ra. Eremu oso zurrunbilotsua, bertan gertatzen dira fenomeno meteorologiko gehienak.
  • Estratosfera: Troposferaren gainetik 50 bat km-ko altueraraino hedatzen da. Bertan dago ozono-geruza, ozono kontzentrazio handi samarreko eremua, izpi-ultramore gehienak xurgatzen dituena. Behe-aldean tenperatura ia konstantea da, eta gorago handitu egiten da altuerarekin. Aurrekoa baino askoz egonkorragoa da.
  • Mesosfera: 50 eta 80-85 km artean, tenperatura jaitsi egiten da igo ahala.
  • Termosfera: 80-85 km-tik 640 km-raino hedatzen da, tenperatura igoz altuerarekin, energia altuko erradiazioaren xurgaketagatik oxigeno atomoen aldetik.
  • Ionosfera: Termosferaren barruan kokatua, erradiazioarengatik (batez ere eguzkitikakoa) ionizatzen den atmosferaren zatia da. Magnetosferaren barruko muga da.
  • Exosfera: Kanpoen dagoen geruza, 10.000 km-raino heda daiteke. Atmosferako atomo eta molekulak espaziora alde egin dezakete. Gas arinenek, hidrogeno eta helioa gehien bat, eratzen dute geruza hau.

Konposizio kimikoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Eguratseko gasen proportzioa
Batez besteko lurrun kopurua
Egurats lehorraren konposizioa
Gasa Bolumena
(ppmv: milioikoa bolumenean)
Nitrogenoa (N2) 780 840 ppmv (% 78,084)
Oxigenoa (O2) 209 460 ppmv (% 20,946)
Argona (Ar) 9 340 ppmv (% 0,9340)
Karbono dioxidoa (CO2) 382 ppmv (% 0,0382)
Neona (Ne) 18,18 ppmv
Helioa (He) 5,24 ppmv
Metanoa (CH4) 1,745 ppmv
Kriptona (Kr) 1,14 ppmv
Hidrogenoa (H2) 0,55 ppmv
Egurats lehorrari gehitzekoa:
Ur lurruna (H2O) %1 - %4 (oso aldakorra)

Eguratsaren osagai urriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gasa Bolumena
Nitrogeno monoxidoa 0,5 ppmv
Xenona 0,09 ppmv
Ozonoa 0,0-0,07 ppmv
Nitrogeno dioxidoa 0,02 ppmv
Iodoa 0,01 ppmv
Karbono monoxidoa aztarnak
Amoniakoa aztarnak

Bilakaera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Eguratsa ez da egoera berean izan beti, Lurraren eboluzioarekin bat aldatuz joan da urteetan zehar. Honako garaitan bana daiteke:

Sorrera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: Biziaren jatorria#Lurraren antzinako atmosfera

Garai prebiotikoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bizitza agertu baino lehenago, eguratsak zenbait aldaketa izan zuen:

  • Ur lurraren kondentsazioa: ozeanoen eraketa eta gasen urtzea bertan (CO2, HCl eta SO2).
  • Eguratseko gas nagusia: Nitrogenoa (N2).
  • Ez zegoen oxigenorik (O2).

Garai mikrobiologikoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lehen bakterio anaerobikoak (H eta H2S darabiltena) eta fotosintetikoak agertu ziren:

  • O2 ekoizpena hasi zen ozeanoan.
  • Ekoitzitako oxigenoak ozeanoko gaiak oxidatu zituen. Horren erakusgai dira burdinazko eraketak bandatan:
    Fe+3 + O2 → Fe2O3
  • Gaiak oxidatu ondoren, eguratsean isuri zen O2 ekoizpena hasi zen.
  • Isuritako O2 lurrazaleko gaiak oxidatu zituen. Horren erakusgai dira geruza gorriak.

Garai biologikoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Garai honetan agertu ziren organismo eukariotoak, fotosintesi eraginkorragoa zutena:

  • Eguratseko O2 handitzea gaurko maila arte (21%).
  • Ozono geruza eratu zen (erradiazio ultramorearen aurkako babesa), uretatik kanpoko lurren kolonizazioa ahalbidetu zuena.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Lurraren atmosfera Aldatu lotura Wikidatan