Luzaide

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Luzaide

 Nafarroa Garaia
Luzaideko bandera

Luzaideko armarria

Izen ofiziala Luzaide / Valcarlos1
Estatua
Erkidegoa
Merindadea
Eskualdea
Espainia
Nafarroako Foru Erkidegoa
Zangozako merindadea
Auñamendiko eskualdea
Alkatea Fernando Alzón Aldabe
(Luzaidegatik)
Herritarra luzaidar
Koordenatuak 43°5′35″N 1°18′4″W / 43.09306°N 1.30111°W / 43.09306; -1.30111Koordenatuak: 43°5′35″N 1°18′4″W / 43.09306°N 1.30111°W / 43.09306; -1.30111

Navarra - Mapa municipal Valcarlos.svg

Eremua 44,82 km2
Garaiera 365 m
Distantzia 64 km Iruñera
Posta kodea 31.660
Biztanleria 406 bizt. (2012)
Dentsitatea 9,06 bizt./km²
www.luzaide-valcarlos.net http://www.luzaide-valcarlos.net/hasiera.php www.luzaide-valcarlos.net
1- Euskaltzaindiaren onomastika datutegia.

Luzaide[1] Nafarroa Garaiko iparraldeko udalerri bat da, Nafarroa Beherearekiko mugakidea. Zangozako merindadearen ipar-mendebaldeko muturrean dago, Nafarroako hiriburu Iruñetik 65 kilometrora. 406 biztanle ditu.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Sorginkeria Luzaiden»

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ingurune naturala eta klima[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Luzaiden, itsas mailatik 320 metro gorago, Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuak 1974an jarritako estazio meteorologikoa dago.[2]

Udalerri mugakideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Mugakide ditu mendebaldean Banka, iparraldean Lasa (Baigorri), ekialdean Arnegi (Donibane Garazi) eta hegoaldean Orreaga. Azken horrekin Ibañeta mendateak lotzen du.

Auzoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerriak zazpi auzo ditu:

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Abeltzaintza, nekazaritza (zuhainak) eta basogintza (pagoa). Zurgintza, eraikuntza eta zerbitzuak (turismoaren inguruan sorturiko merkataritza eta ostalaritza).

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Luzaideko biztanleria
1897 1900 1910 1920 1930 1940 1950 1960 1970 1981 1991 2001 2006
933 973 1.048 850 880 940 818 823 686 595 540 427 423

2008ko erroldaren arabera, 75 etorkin bizi ziren herrian, biztanleen % 17,81 (Nafarroako Foru Erkidegoko batezbestekoaren gainetik).

Politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udal hauteskundeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2007tik Luzaideko alkatea Luzaidegatik taldeko Fernando Alzón Aldabe da. Urte horretan Udaletxeko zazpi zinegotzietatik bost lortu zituen, gehiengo osoa. Baliogabeko botoak hamabost izan ziren (emandako guztien %5,17) eta boto zuriak bost (%1,82). Abstentzioa %21,20koa izan zen.

Luzaideko Udala (2007)
Alderdia Botoak Zinegotziak
Luzaidegatik 179 5
Nafarroa Bai 91 2

2011ko udal hauteskundeetan Luzaidegatik izan zen aurkeztutako zerrenda bakarra; 160 boto eta 7 zinegotziak. Alkatetza berriro Alzónen eskuetan geratu zen[3].

Udaletxea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • HELBIDEA: Elizalde kalea, z/g

Alkateak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Alkateen zerrenda
1979-1983
1983-1987
1987-1991
1991-1995
1995-1999
1999-2003
2003-2007 Juanjo Camino Camino Aralar
2007-2011 Fernando Alzón Aldabe Luzaidegatik
2011-2015 Fernando Alzón Aldabe Luzaidegatik

Azpiegiturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

La Estellesa autobus konpainiak Luzaide Iruñearekin batzen du. Autobus lineak honako ibilbidea egiten du:

Kultura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskara[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Nafar-lapurtera»

Gaur egun luzaidarren % 65 dira euskaldunak dira, eta Koldo Zuazok bertako hizkera nafar-lapurteraren sortaldeko euskaran sailkatzen du, bertzeak bertze Baigorri eta Donibane Garaziko aldaerekin lotuta.

Bolantak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Luzaideko folklorearen ikur nagusia bolantak dira, ikusgarri eta dotore jantzitako dantzariak alegia, Pazko Igandean agerraldia egiten dutenak. Festa honen jatorria inauterietatik dator, eta egindako dantzek "bolant-iantzak" izena hartzen dute, jauziak, kalapita-iantzak eta makilarienak barne.

Pertsonaia artean ziratepekoak, gorriak, zapuriak, makilariak eta bolantak eurak dira, eta hauen guzien atzetik "atxo ta tupinak" joaten dira.

Jantziei dagokienez, txapel gorria, espartinak, atorra zuria eta kotoizko prakak, urrezko eskubandak, kaskabiloak eta zinta hori eta gorriak eramaten dituzte bolantek.

Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Santiago Apostuluaren parrokia, antzinako eliza baten hondarren gainean eraiki zen, herriko etxe gehienak bezala. Izan ere, Konbentzio Gerran, 1793an, frantsesek herriari su eman zioten. Gaur egungo eliza modernoaren portikodun fatxada hiru arkuz osaturik dago. Oinarri karratukoa da eta piramide itxurako estaldura dauka.

Elizaren barruan, estilo pizkundetarreko zilarrezko XVI. mendeko gurutzea dago.

Luzaidar ospetsuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bibliografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Luzaide Aldatu lotura Wikidatan
Portal.svg
Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Euskal Herriko:Wikiatlasa