Magallaes-Elkano espedizioa

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Bidaiaren mapa..

Magallaes-Elkano espedizioa gizakiaren historian izandako lehen zirkumnabigazioa izan zen. XVI. mendean egin zen, Monarkia Hispanikoak finantzatuta. Kapitaina Fernando Magallaes izan zen hasieran, baina bidaia amaitu baino lehen hil zenez, Juan Sebastian Elkanok bukatu zuen.

Espainiak Molukak uharteetara joateko zuzeneko komertzio ibilbide bat sortu nahi zuen. Irla horiek espezien uharte deitzen zituzten Europan, Europako sukaldaritzaren salgairik preziatuenak bertatik ateratzen zirelako.

Sasoi hartan, Portugalgo erregeak, Don Fernandok, nahiago zuen Afrika inguratzen jarrai zezaten itsasontziek, ordura arte egiten zen bezala. Don Fernandok Karlos Enperadoreari saldu zion Magallaesen proiektua, eta azken horrek bere bedeinkazio inperiala eman baitzion.

Magallaesek bost itsasontzi prestatu zituen Guadalquivirreko kaietan eta 234 marinel bildu zituen. Lehenik, itsasoratu baino lehen, tripulazio osoari konfesatzea behartu zien. Gainera, itsasontzietara emakumeak igotzea debekatu zuen. Erabaki hori, bekatuak itsasontzitik kanpo uztearren hartu zuen.

Bidaia Sanlúcar de Barramedan hasi zen eta hegoaldera mugitu ziren Kanariar Uharteak eta Cabo Verdetik pasatuz; horren ostean, Ozeano Atlantikoa zeharkatzera abiatu ziren. Hurrengo asteetan nabigazio latza izan zuten, itsas ekaitzak eta ekaitz elektrikoak (San Telmoko sua deitzen zituztenak) pairatuz.

Kexuen eta goragaleen artean, Rio de Janeiro begiztatu zuten abenduan. Bertan egonda, hegoaldera mugitzera erabaki zuten, Patagoniara heltzea lortuz urtarrila eta otsaila artean. Behin bertara helduta, Antartikatik nahiko gertu egonda, sekulako hotza jasateaz gain, hornidurak amaitzen hasi ziren.

Egoera txarra zela eta, lau kapitain Magallaesen aurka jo zuten; Magallaesek kapitain hauek exekutatzea agindu zuen. Aurrera egin ahala, gertaerak ez ziren hobetu. La San Antonio itsasontzia desertatuta geratu zen ekaitz batean, nahiz eta zenbait hilabete geroago Sevillan agertu, eta La Santiago itsasontzia Argentina kostako harrien kontra jo eta suntsitu zen.

Are gehiago, momenturik latzena heltzeko zorian zegoen, gaur egun Magallaes itsasartea bezala ezagutzen dugun eremua zeharkatu beharko baitzuten.

Hurrengo hiru hilabetetan ez zuten lurraren inolako seinalerik ikusi. Itsasontzian zuten ura usteldu egin zen eta janaria errauts bihurtu zen. Hori zela eta, zerrautsa eta larrua jaten hasi ziren eta beraien platerik hoberena itsasontzian aurkitzen zituzten arratoiak bihurtu ziren. Bestalde, eskorbutoa egunero tripulazioko gizona bat hiltzen zuen eta bordatik gorpuak botatzera behartuta ikusi zuten bere burua.

Zorionez, 1521ko martxoan, Marianak uharteetara (Japonia) heldu ziren. Ondoren, bidaiari berriz ekin zioten, Filipinak bezala ezagutzen diren uharteetara helduz, non Magallaesen bidaia eta bizitza amaitu zen, natiboen aurkako guda txarto antolatu eta porrot egin baitzuten. Momentu horretan, Juan Sebastian Elkanok garrantzi handia hartu zuen; izan ere, funtzionamenduan zegoen itsasontzi bakarraren kapitaina zen. Itsasontzi hura elikadura eta horniduraz bete zituen eta bidaiari berriz ekin zioten.

Egunak aurrera egin ahala, Elkanoren kalkuluak motzegiak zirela konturatu ziren. Pixkanaka-pixkanaka janaria amaitzen hasi zen, marinelen nekea ekarriz. Arroza eta ura ziren haien plater bakarra. Gainera, goseteaz gain, eskorbutoak presentzia handia zuen bidaian.

Marinelek Mozambiken lehorreratzeko eskatu zioten Elkanori, baina honek azken ahalegin bat eskatuz, Guadalquivirrera heltzea lortu zuten. Portuak jendez beterik jaso zuen espedizioa. Zoritxarrez, 234 marineletatik 18 gizon soilik bueltatu ziren bizirik.