Maiatzaren Lauko Mugimendua

Maiatzaren Lauko Mugimendua
Mota	protesta gizarte mugimendua
Data	1919ko maiatzaren 4a
Kokaleku	Jingzhao (en)
Estatu burujabe	Txinako Errepublika (1912–1949)
Koordenatuak	39°54′49″N 116°25′53″E

Maiatzaren Lauko Mugimendua (txinera tradizionalez: 五四運動; txinera sinplifikatuz: 五四运动; pinyinez: Wǔsì yùndòng) 1919ko maiatzaren 4an Pekineko Tiananmen Atearen aurrean ikasleek egindako protesten ondorioz sortutako gizarte mugimendu txinatarra izan zen.

Maiatzaren 4ko protestak

Pekingo protestak Lehen Mundu Gerrari amaiera eman zion Versaillesko Itunaren baldintza umiliagarritzat hartzen zuten txinatar askok egin zituzten. Txina, Gerra Handiko potentzia garaileen aliatu gisa, teorian irabazleen alderdikoa zen arren, Txinako Errepublikako gobernuaren ahuleziak, une hartan, Japoniar Inperioari Shandong (lehen Alemaniari emanak) eta Mantxurian merkataritza-pribilegio ugari lagatzea ekarri zuen. Japoniari emandako kontzesio horiek japoniarren aurkako sentimendu sakona piztu zuten, eta herrialde osoan protestak eta 3.000 ikasleko manifestazio masibo bat izan ziren, garai hartan txikia zen Tiananmen plaza bete zutenak, Pekingo Hiri Debekatuko izen bereko atearen aurrean. Ikasleek japoniar Hogeita bat eskakizunei uko egitea eta Versaillesko Ituna sinatzeari uko egitea eskatzen zuten leloak oihukatu zituzten. Pekingo gobernu errepublikanoak protestak desegin eta ikasle ugari atxilotu zituen, Txinako hainbat hiritan istiluak eta protestak eraginez.

Xu Shichang presidentea eta lehen ministroa mugimenduaren aurka agertu ziren, Parisko Bake Biltzarretik erretiratzetik negatibotzat eta manifestazioak istilutzat joz. Xu Shichangek jendeak iraintzen zituen hiru ordezkari txinatarrak publikoki babestu zituen. Parlamentuan Xuren aliatu ohiek, ordea, protestak bere arerioa, Duan Qirui, Anhuiko presio-taldeko buruzagia, aipua kentzeko erabiltzea erabaki zuten, japoniarren aldekoa zela eta Bake Biltzarrean herrialdeari kaltea eragin ziola salatuz. Presio-taldeak zalantzan jarri zuen protestei nola aurre egin, aldi berean manifestariek salatutako ordezkariengandik aldentzen saiatuz eta hiriburuan ordena publikoa mantentzen saiatuz. Kabineteak protestengatik dimisioa aurkeztu zuen, baina ez zen onartu eta babes ofiziala lortu zuen, karguan jarraituz.

1919ko maiatzaren 19an, protesten gorakadaren aurrean, gobernuak hiru ordezkariak kargugabetzea erabaki zuen, bake ituna sinatzeko beharra azpimarratzen zuen bitartean. Ekainaren 10ean presio-taldeak itunaren aurrean zuen jarrera berria argitaratu zuen: kontrako baldintzen arduradun gisa identifikatuta, "herriaren sentimendua" jarraitzeko asmoa agertu zuen, presidentearen nahigabea jasoz. Izan ere, Parlamentuko gehiengoaren babesa galdu zuen eta bere jarrera inplizituki zentsuratuta geratu zen. Ituna parlamentuan berresteko aukerarik gabe geratu zen, eta presidenteak eta gobernuak hurrengo egunean dimisioa aurkeztu zuten. Duan Qirui ez zen presidente izan nahi barne-krisi garai haietan, eta presidentearen alde egin zuen, karguan jarraitu zuena. Xu Shinchangek bake-ituna sinatzea erabaki arren, azkenean ordezkariek ez zuten sinatu, ez dago jakiterik presidentearen aginduei jaramonik egin ez ote zien edo Parisen txinatar manifestariek eragotzi ote zioten.

Ikasleen eskakizunak bete egin ziren orduan, eta mugimendua ofizialki desegin zen. Azken kolpea presidentearen botereak jasan zuen, eta urte batzuk geroago erreleboa hartu zuen arte orduko garrantzi gutxiko figura bihurtu zen.

Mugimenduaren oinarri soziala

Maiatzaren 4ko protestak Txinako gizartean gertatzen ari ziren aldaketa sakonen isla izan ziren. Herrialdearen industrializazio gero eta handiagoak eta hezkuntza-sistemaren hobekuntzak hiri-klase ertaina haztea eragin zuten, kezkaz ikusten baitzuen herrialdeak bizi zuen krisi nazionalaren egoera.

Mugimenduaren alde politiko eta kulturalak

Mugimenduaren alde garrantzitsuenetako bi politikoa eta literarioa izan ziren. Politikaren arloan, Maiatzaren Lauko Mugimenduak Sun Yat-senen Kuomintangen ideia iraultzaile erreformistak sendotu zituen, non txinatar askok bateratze nazionala lortzeko aukera bakarra ikusten zuten. Chen Duxiu eta Li Dazhao buru zituen mugimendu komunistaren jarraitzaileek ere gora egin zuten. Sobietar Batasunak Komintern nazioarteko erakunde komunistaren bidez emandako laguntzari esker, Chenek eta Lik, beste kolaboratzaile batzuekin batera, 1921ean Shanghain Txinako Alderdi Komunista sortu zuten. Bi alderdi horien arteko harremanek, Kuomintangek eta Alderdi Komunistak, berebiziko garrantzia izango zuten Txinaren ondorengo garapen politikoan.

Literatura arloan, Hu Shih intelektualak Chen Duxiuk sortutako «Gazteri Berria» aldizkarian argitaratutako artikulu ospetsu batean defendatu zuen literatura-hizkuntzaren erabileraren aldeko mugimenduaren arrakastan agertu zen erreformen oldarra. Literatura berriaren adierazlerik nagusiena Lu Xun eleberrigilea izan zen, «Gazteri Berria»n, hain zuzen ere, 1918an «Zoro baten egunkaria» lan ospetsua argitaratu baitzuen.

Bibliografia

• (Ingelesez) Hayford, Charles. (2009). Pong, David ed. May Fourth Movement. in: Encyclopedia of Modern China. II Detroit, Michigan: Scribner's, 565–569 or..
• (Ingelesez) Nathan, Andrew. (1998). Peking Politics 1918-1923: Factionalism and the Failure of Constitutionalism. Center for Chinese Studies, 320 or. ISBN 9780892641314..

Kanpo estekak

• Datuak: Q279790
• Multimedia: May Fourth Movement / Q279790