Manuel Fraga

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Manuel Fraga
Manuel-Fraga-Iribarne.jpg
Espainiako senataria

2006ko otsailak 7 - 2011ko irailak 27
member of the Parliament of Galicia

2005eko uztailak 18 - 2006ko otsailak 24 - José Antonio Santiso Miramontes
Hautaketa: Galician parliamentary election
member of the Parliament of Galicia

2001eko azaroak 20 - 2005eko apirilak 26
Hautaketa: Galician parliamentary election
member of the Parliament of Galicia

1997ko azaroak 18 - 2001eko abuztuak 28
Hautaketa: Galician parliamentary election
member of the Parliament of Galicia

1993ko azaroak 16 - 1997ko abuztuak 26
Hautaketa: Galician parliamentary election
3. Galiziako Xuntako presidentea

1990eko otsailak 5 - 2005eko abuztuak 2
Fernando Ignacio González Laxe - Emilio Pérez Touriño
member of the Parliament of Galicia

1990eko urtarrilak 16 - 1993ko abuztuak 24
Hautaketa: Galician parliamentary election
Europarlamentaria

1987ko uztailak 6 - 1989ko uztailak 24
Barrutia: Spain
Hautaketa: European Parliament election, 1987 in Spain
Espainiako Diputatuen Kongresuko diputatua

1986ko uztailak 9 - 1987ko uztailak 3 - Javier González-Estéfani
Barrutia: Madrid
Hautaketa: 1986ko Espainiako hauteskunde orokorrak
Espainiako Diputatuen Kongresuko diputatua

1982ko azaroak 8 - 1986ko uztailak 15
Barrutia: Madrid
Hautaketa: 1982ko Espainiako hauteskunde orokorrak
Espainiako Diputatuen Kongresuko diputatua

1979ko martxoak 20 - 1982ko azaroak 18
Barrutia: Madrid
Hautaketa: 1979ko Espainiako hauteskunde orokorrak
Q45123875

1979 - 1987
Félix Pastor Ridruejo - Antonio Hernández Mancha
Espainiako Diputatuen Kongresuko diputatua

1977ko ekainak 29 - 1979ko martxoak 23
Barrutia: Madrid
Hautaketa: 1977ko Espainiako hauteskunde orokorrak
Q32962765

1975eko abenduak 11 - 1976ko uztailak 7
José García Hernández - Rodolfo Martín Villa
ambassador of Spain to the United Kingdom

1973 - 1975
Jaime de Piniés - Manuel Gómez-Acebo y de Igartua
Q33393903

ekaina 1962 - urria 1969
Gabriel Arias-Salgado - Alfredo Sánchez Bella
Q44019352

1961 - 1962
Emilio Lamo de Espinosa y Enríquez de Navarra - Jesús Fueyo Álvarez
Gorte frankistetako prokuradorea

Bizitza
Jaiotza Vilalba1922ko azaroaren 23a
Herrialdea  Espainia
Heriotza Madril2012ko urtarrilaren 15a (89 urte)
Familia
Seme-alabak
Familia
Hezkuntza
Heziketa Santiago de Compostelako Unibertsitatea
Madrilgo Complutense Unibertsitatea
Hezkuntza-maila Zuzenbiden Doktorea
Hizkuntzak gaztelania
Jarduerak
Jarduerak politikaria, diplomazialaria eta idazlea
Lantokia(k) EstrasburgoBrusela eta Madril
Enplegatzailea(k) Madrilgo Complutense Unibertsitatea
Jasotako sariak
Kidetza Zientzia Politiko eta Moralen Errege Akademia
Real Academia de Doctores de España
Real Academia Galega
Sinesmenak eta ideologia
Erlijioa katolizismoa
Alderdi politikoa Alianza Popular
Alderdi Popularra
Falange Española Tradicionalista y de las Juntas de Ofensiva Nacional Sindicalista
IMDb nm1815687
Manuel Fraga (f).svg

Manuel Fraga Iribarne (Vilalba, Lugo, 1922ko azaroaren 23a - Madril, Espainia, 2012ko urtarrilaren 15a) politikaria, diplomatikoa, gaztelaniazko idazlea eta agintaria izan zen. Espainiako eskuinaren XX. mendeko politikari garrantzitsuenetarikoa izan zen. Uste osoko frankista, bere ibilbide politiko osoan 1936ko Espainiako estatu kolpearen apologista izan zen,[1][2] eta frankismoaren azken urteetan diktadura hori iraunarazteko asmoz errepresio gogorra bultzatu zuen. Francisco Franco diktadorearen gobernu faxistako kideetatik, XXI. mendean oraindik politikagintzan ziharduen bakarra izan zen.[3]

Bizitza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Frankismoan hasi zuen bere ibilbide politiko luzea, hainbat kargu hartuta: Turismo eta Informazioko ministroa (1962-1969), enbaxadorea Londresen, presidenteordea eta Gobernazioko ministroa. Ministro zela, hainbat eskubide zanpatzeko aginduak eman zituen: 1965ean, Loiola irratia ixteko agindu zuen, urtebetez; 1969an, Jakin aldizkaria itxiarazi zuen; eta hainbat fusilamendu eta hilketaren ardura politiko zuzena izatea leporatu diote, hala nola Julian Grimau militante komunistaren fusilamenduarena, 1961ean, Gasteizko martxoaren 3ko sarraskiarena, 1976an, eta Francisco Granado, Joaquin Delgado eta Salvador Puig Antich anarkistak garrotez hiltzearena.[4][5][6]

Turismoko eta Informazioko ministro zela, turismoa areagotzen saiatu zen eta nazioartean ezaguna egin zen hark bultzatutako Spain is different! kanpaina. Ingeles hizkuntzako herrialdeetan esaldi hori, egun, Espainiak bere ekonomi arazoak menderatzeko dituen zailtasunak adierazteko txantxa ironikotzat erabiltzen da. Frankismoaren zentsura pixka bat lasaitu zuen sexuari zegokionez; ez, ordea, gai politikoetan.[3] Ospetsua izan zen, orobat, Fragak 1966an Palomares herrixkan (Cuevas del Almanzora udalerria, Almería, Andaluzia) hartutako bainua, Ameriketako Estatu Batuetako Aireko Armadako hegazkin batetik han bi bonba nuklear erori eta gero; bainu horrekin, osasunerako inolako arriskurik ez zela adierazi nahi zuen.[7][8]

1976an Erreforma Demokratikoa alderdia sortu zuen, geroago Alianza Popular izan zena. Urte berean, Gasteizko martxoaren 3ko sarraskia jazo zen: poliziak tiroka bost herritar hil eta 150 zauritu zituen, Fraga orduko ordena indarren burua zela, eta urte hartan bertan Jurramendin bi karlista ezkertiar hil zituzten paramilitar faxistek, han ziren poliziek ezertxo ere egin gabe.[4]

1977an eta 1978an Espainiako konstituzioaren idazketan parte hartu zuen. Konstituzioaren zazpi txostengileetako bat izan zen arren, ez zuen haren alde bozkatu, ez zetorrelako bat Espainiari emango zitzaion autonomia erkidegoen egitura deszentralizatuarekin.[4] 1982an oposizioaren buru bilakatu zen eta 1989an Jose Maria Aznarrrek kargua hartu arte mantendu zuen eserlekua. Europar Legebiltzarrean ere izan zen, bi urtez, baina berehala Galiziako autonomia erkidegoko presidente bihurtu zen 1990ean, hauteskundeak irabazi ondoren. Erkidegoaren presidente izan zen 2005 arte. Urte hartan, hauteskundeak irabazi arren, gehiengo osoa galdu zuen eta PSOE eta BNG sartu ziren gobernuan.

Alderdi Popularraren ohorezko presidente izan zen hil arte. 2012ko urtarrilaren 15ean hil zen, bere ardurapean egindako krimenez auzitegietan erantzun gabe.[4][6]

Fraga eta euskara[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Fragak hainbatetan hitz egin zuen euskarari buruz: 2006an eta 2010 inguruan esan zuenez, euskara «oso maitagarria» da, «prehistorikoa», «museoko hizkuntza», «hizkuntza hila», «ezingo da eguneroko erabilerarako egokitu, oinarrizko sustraitzat "haitz" hitza duen hizkuntza prehistoriko batekin gaur egungo terminologia ezin delako eraiki». Bere ama euskaldunari eskertzen zion euskara irakatsi beharrean frantsesa irakatsi izana, Fragaren iritziz, «euskara hizkuntza hila delako».[9][10]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Manuel Fraga Aldatu lotura Wikidatan