Manuel Fraga

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Manuel Fraga
Manuel-Fraga-Iribarne.jpg
Escudo del Senado de España.svg
Espainiako senataria

2006ko otsailak 7 - 2011ko irailak 27
3. Galiziako Xuntako presidentea

1990eko otsailak 5 - 2005eko abuztuak 2
Fernando Ignacio González Laxe - Emilio Pérez Touriño
Escudo de España (mazonado).svg
Espainiako Diputatuen Kongresuko diputatua

1977ko ekainak 15 - 1987ko uztailak 3
Barrutia: Madrid
Q33393903

ekaina 1962 - urria 1969
Gabriel Arias-Salgado - Alfredo Sánchez Bella
Europarlamentaria


Gorte frankistetako prokuradorea


interior minister


member of the Parliament of Galicia

Bizitza
Jaiotza Vilalba1922ko azaroaren 23a
Herrialdea  Espainia
Heriotza Madril2012ko urtarrilaren 15a (89 urte)
Familia
Seme-alabak
Familia
Hezkuntza
Heziketa Santiago de Compostelako Unibertsitatea
Madrilgo Complutense Unibertsitatea
Hezkuntza-maila Zuzenbiden Doktorea
Hizkuntzak gaztelania
Lanbidea
Lanbidea politikaria, diplomazialaria eta idazlea
Lantokia(k) EstrasburgoBrusela eta Madril
Enplegatzailea(k) Madrilgo Complutense Unibertsitatea
Jasotako sariak
Kidetza Zientzia Politiko eta Moralen Errege Akademia
Real Academia de Doctores de España
Sinesmenak eta ideologia
Erlijioa katolizismoa
Alderdi politikoa Alianza Popular
Alderdi Popularra
IMDb nm1815687
Manuel Fraga (f).svg

Manuel Fraga Iribarne (Vilalba, Lugo, 1922ko azaroaren 23a - Madril, Espainia, 2012ko urtarrilaren 15a) politikaria, diplomatikoa, gaztelaniazko idazlea eta agintaria izan zen. Espainiako eskuinaren XX. mendeko politikari garrantzitsuenetarikoa izan zen. Uste osoko frankista, bere ibilbide politiko osoan 1936ko Espainiako estatu kolpearen apologista izan zen,[1][2] eta frankismoaren azken urteetan diktadura hori iraunarazteko asmoz errepresio gogorra bultzatu zuen. Francisco Franco diktadorearen gobernu faxistako kideetatik, XXI. mendean oraindik politikagintzan ziharduen bakarra izan zen.[3]

Bizitza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Frankismoan hasi zuen bere ibilbide politiko luzea, hainbat kargu hartuta: Turismo eta Informazioko ministroa (1962-1969), enbaxadorea Londresen, presidenteordea, eta Gobernazioko ministroa. Ministro zela, hainbat eskubide zanpatzeko aginduak eman zituen: 1965ean, Loiola irratia ixteko agindu zuen, urtebetez; 1969an, Jakin aldizkaria itxiarazi zuen; eta hainbat fusilamendu eta hilketaren ardura politiko zuzena izatea leporatu diote, hala nola Julian Grimau militante komunistaren fusilamenduarena, 1961an, Gasteizko martxoaren 3ko sarraskiarena, 1976an, eta Francisco Granado, Joaquin Delgado eta Salvador Puig Antich anarkistak garrotez hiltzearena.[4][5][6]

Turismoko eta Informazioko ministrotzat, turismoa bultzatu zuen, eta nazioartean ezaguna egin zen hark bultzatutako Spain is different! kanpaina. Ingeles hizkuntzako herrialdeetan esaldi hori, gaur egun, Espainiak bere ekonomia arazoak menderatzeko dituen zailtasunak adierazteko txantxa ironikotzat erabiltzen da. Frankismoaren zentsura pixka bat lasaitu zuen sexuari zegokionez; ez, ordea, gai politikoetan.[3] Ospetsua izan zen, orobat, Fragak 1966an Palomares herrixkan (Cuevas del Almanzora udalerria, Almería, Andaluzia) hartutako bainua, Ameriketako Estatu Batuetako Aireko Armadako hegazkin batetik han bi bonba nuklear erori eta gero; bainu horrekin, osasunerako inolako arriskurik ez zela adierazi nahi zuen.[7][8]

1976an Erreforma Demokratikoa alderdia sortu zuen, geroago Alianza Popular izango zena. Urte berean Gasteizko martxoaren 3ko sarraskia jazo zen: poliziak tiroka 5 herritar hil eta 150 zauritu zituen, Fraga orduko ordena indarren burua zela. Eta urte hartan bertan Jurramendin bi karlista ezkertiar hil zituzten paramilitar faxistek, han ziren poliziek ezertxo ere egin gabe.[4]

1977an eta 1978an Espainiako konstituzioaren idazketan parte hartu zuen. Konstituzioaren zazpi txostengileetako bat izan zen arren, ez zuen haren alde bozkatu, ez zetorrelako bat Espainiari emango zitzaion autonomia erkidegoen egitura deszentralizatuarekin.[4] 1982an oposizioaren burua bilakatu zen, eta 1989an Jose Maria Aznarrrek kargua hartu arte mantendu zuen eserlekua. Europar Legebiltzarrean ere izan zen, bi urtez, baina berehala Galiziako autonomia erkidegoko presidentea bihurtu zen 1990ean, hauteskundeak irabazi ondoren. Erkidegoaren presidente izan zen 2005eraino. Urte hartan, hauteskundeak irabazi arren, gehiengo osoa galdu zuen eta PSOE eta BNG sartu ziren gobernuan.

Alderdi Popularraren ohorezko presidentea izan zen hil arte. 2012ko urtarrilaren 15ean hil zen, bere ardurapean egindako krimenez auzitegietan erantzun gabe.[4][6]

Fraga eta euskara[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Fragak hainbatetan hitz egin zuen euskarari buruz. Fragak 2006an eta 2010 inguruan esan zuenez, euskara «oso maitagarria» da, «prehistorikoa», «museoko hizkuntza», «hizkuntza hila», «ezingo da eguneroko erabilerarako egokitu, oinarrizko sustraitzat "haitz" hitza duen hizkuntza prehistoriko batekin gaur egungo terminologia ezin delako eraiki». Bere ama euskaldunari eskertzen zion euskara irakatsi beharrean frantsesa irakatsi izana, Fragaren iritziz «euskara hizkuntza hila delako».[9][10]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Manuel Fraga Aldatu lotura Wikidatan