Manuel Fraga

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Manuel Fraga
Manuel Fraga

1990 – 2005
Aurrekoa Fernando González Laxe
Ondorengoa Emilio Pérez Touriño

COA Spain 1945 1977.svg
Gobernuko Bigarren Presidenteordea
1975 – 1976
Presidentea Carlos Arias Navarro
Aurrekoa Rafael Caballero de Alba
Ondorengoa Alfonso Osorio

COA Spain 1945 1977.svg
Espainiako Gobernazio Ministroa
1975 – 1976
Presidentea Carlos Arias Navarro
Aurrekoa José García Hernández
Ondorengoa Rodolfo Martín Villa

COA Spain 1945 1977.svg
Espainiako Informazio eta Turismo Ministroa
1962 – 1969
Aurrekoa Gabriel Arias-Salgado
Ondorengoa Alfredo Sánchez Bella
Estatuburua Francisco Franco

Jaiotza 1922ko azaroaren 23a
Vilalba, Galizia
Alderdi Politikoa FET y de las JONS
AP
PP

Manuel Fraga Iribarne (Vilalba, Lugo, 1922ko azaroaren 23a - Madril, Espainia, 2012ko urtarrilaren 15a) politikaria, diplomatikoa, gaztelaniazko idazlea eta agintaria izan zen. Espainiako eskuinaren XX. mendeko politikari garrantzitsuenetarikoa izan zen. Uste osoko frankista, bere ibilbide politiko osoan 1936ko Espainiako estatu kolpearen apologista izan zen,[1][2] eta frankismoaren azken urteetan diktadura hori iraunarazteko asmoz errepresio gogorra bultzatu zuen. Francisco Franco diktadorearen gobernu faxistako kideetatik, XXI. mendean oraindik politikagintzan ziharduen bakarra izan zen.[3]

Bizitza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Frankismoan hasi zuen bere ibilbide politiko luzea, hainbat kargu hartuta: Turismo eta Informazioko ministroa (1962-1969), enbaxadorea Londresen, presidenteordea, eta Gobernazioko ministroa. Ministro zela, hainbat eskubide zanpatzeko aginduak eman zituen: 1965ean, Loiola irratia ixteko agindu zuen, urtebetez; 1969an, Jakin aldizkaria itxiarazi zuen; eta hainbat fusilamendu eta hilketaren ardura politiko zuzena izatea leporatu diote, hala nola Julian Grimau militante komunistaren fusilamenduarena, 1961an, Gasteizko martxoaren 3ko sarraskiarena, 1976an, eta Francisco Granado, Joaquin Delgado eta Salvador Puig Antich anarkistak garrotez hiltzearena.[4][5][6]

Turismoko eta Informazioko ministrotzat, turismoa bultzatu zuen, eta nazioartean ezaguna egin zen hark bultzatutako Spain is different! kanpaina. Ingeles hizkuntzako herrialdeetan esaldi hori, gaur egun, Espainiak bere ekonomia arazoak menderatzeko dituen zailtasunak adierazteko txantxa ironikotzat erabiltzen da. Frankismoaren zentsura pixka bat lasaitu zuen sexuari zegokionez; ez, ordea, gai politikoetan.[3] Ospetsua izan zen, orobat, Fragak 1966an Palomares herrixkan (Cuevas del Almanzora udalerria, Almería, Andaluzia) hartutako bainua, Ameriketako Estatu Batuetako armadako hegazkin batetik han bi bonba nuklear erori eta gero; bainu horrekin, osasunerako inolako arriskurik ez zela adierazi nahi zuen.[7]

1976an Erreforma Demokratikoa alderdia sortu zuen, geroago Alianza Popular izango zena. Urte berean Gasteizko martxoaren 3ko sarraskia jazo zen: poliziak tiroka 5 herritar hil eta 150 zauritu zituen, Fraga orduko ordena indarren burua zela. Eta urte hartan bertan Montejurran bi karlista ezkertiar hil zituzten paramilitar faxistek, han ziren poliziek ezertxo ere egin gabe.[4]

1977an eta 1978an Espainiako konstituzioaren idazketan parte hartu zuen. Konstituzioaren zazpi txostengileetako bat izan zen arren, ez zuen haren alde bozkatu, ez zetorrelako bat Espainiari emango zitzaion autonomia erkidegoen egitura deszentralizatuarekin.[4] 1982an oposizioaren burua bilakatu zen, eta 1989an Jose Maria Aznarrrek kargua hartu arte mantendu zuen eserlekua. Europar Legebiltzarrean ere izan zen, bi urtez, baina berehala Galiziako autonomia erkidegoko presidentea bihurtu zen 1990ean, hauteskundeak irabazi ondoren. Erkidegoaren presidente izan zen 2005eraino. Urte hartan, hauteskundeak irabazi arren, gehiengo osoa galdu zuen eta PSOE eta BNG sartu ziren gobernuan.

Alderdi Popularraren ohorezko presidentea izan zen hil arte. 2012ko urtarrilaren 15ean hil zen, bere ardurapean egindako krimenez auzitegietan erantzun gabe.[4][6]

Fraga eta euskara[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Fragak hainbatetan hitz egin zuen euskarari buruz. Fragak 2006an eta 2010 inguruan esan zuenez, euskara «oso maitagarria» da, «prehistorikoa», «museoko hizkuntza», «hizkuntza hila», «ezingo da eguneroko erabilerarako egokitu, oinarrizko sustraitzat "haitz" hitza duen hizkuntza prehistoriko batekin gaur egungo terminologia ezin delako eraiki». Bere ama euskaldunari eskertzen zion euskara irakatsi beharrean frantsesa irakatsi izana, Fragaren iritziz «euskara hizkuntza hila delako».[8][9]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Manuel Fraga Aldatu lotura Wikidatan