Edukira joan

Marseilla

Marseilla
Marseille
Frantziako udalerria
Administrazioa
Estatu burujabe Frantzia
Frantziaren banaketa administratiboametropolitar Frantzia
Eskualdea Proventza-Alpeak-Kosta Urdina
DepartamenduaRodanoren Ahoak
AlkateaBenoît Payan
Izen ofizialaMarseille
Ville-sans-Nom
Sans-Nom
Jatorrizko izenaMarseille
Posta kodea13000, 13001, 13002 eta 13004
Geografia
Koordenatuak43°17′48″N 5°22′35″E / 43.2967°N 5.3764°E / 43.2967; 5.3764
Mapa
Azalera240,62 km²
Altitudea6 m, 0 m eta 648 m
MugakideakAllauch, Aubagne, Cassis, La Penne-sur-Huveaune, Les Pennes-Mirabeau, Plan-de-Cuques, Le Rove, Septèmes-les-Vallons eta Simiane-Collongue
Demografia
Biztanleria886.040 (2023ko urtarrilaren 1a)
alt_left 459.688 (%52,4) (%47,6) 417.510 alt_right
Dentsitatea3.682 bizt/km²
Informazio gehigarria
SorreraK.a. 600
Telefono aurrizkia491, 496
Hiri senidetuakAbidjan, Anberes, Kopenhage, Dakar, Genova, Glasgow, Haifa, Hanburgo, Kobe, Marrakex, Odesa, Pireo, Shanghai, Erevan, Napoli, Gdańsk, Khemisset, Tirana, Tunis, Beirut, Surabaya, Tesalonika, Ramat Gan, città metropolitana di Genova, Limassol Municipality (en) Itzuli eta Kiev
Matrikula13
marseille.fr

Marseilla[1] (frantsesez Marseille eta okzitanieraz Marselha) Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdeko eta Rodanoren Ahoak departamenduko hiriburua da, Mediterraneo bazterrean kokatua. Frantziako bigarren hiri handiena da, hirugarrena aglomerazio osoa kontuan hartuta, eta Frantziaren Mediterraneoko portu nagusia. 25 kantonamendutan banatuta dago. Frantziako Iraultza Marseillako tropak Parisen sartu zirelako, haien omenez Frantziako ereserki nazionalak Marseillesa izena hartu zuen.[2][3]

Udalerri mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

Herri batzuen distantzia eta kokapen erlatiboa
Herri batzuen distantzia eta kokapen erlatiboa
MarseilleMarseilla
Població amb 18747 habitants (2000)Alaug (9,2 km)
Població amb 4124 habitants (2000)Le Rove (13,3 km)
Població amb 44804 habitants (2000)Aubagne (15,4 km)
Població amb 7833 habitants (2000)Cassis (15,7 km)
Població amb 8305 habitants (2000)Cabriés (15,9 km)
    Datu klimatikoak (Marseilla)    
 Hila   Urt   Ots   Mar   Api   Mai   Eka   Uzt   Abu   Ira   Urr   Aza   Abe   Urtekoa 
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 11.2 12.6 15.3 17.7 22.2 26.1 29.5 29.2 25.3 20.3 14.7 12.0 19.7
Batez besteko tenperatura (ºC) 7.1 8.3 10.7 13.1 17.4 21.1 24.1 23.9 20.4 15.9 10.8 8.0 15.1
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) 3.0 3.9 6.0 8.5 12.6 16.0 18.7 18.7 15.5 11.6 6.8 4.1 10.5
Pilatutako prezipitazioa (mm) 53.6 43.5 40.4 57.9 41.2 25.4 12.6 31.4 60.6 85.4 50.6 52.0 554.6
Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) 6.1 5.1 4.8 6.3 4.9 3.5 1.4 3.1 4.1 6.3 5.2 5.6 56.4
Eguzki orduak 150 155.5 215.1 244.8 292.5 326.2 366.4 327.4 254.3 204.5 155.5 143.3 2835.5
Iturria: World Meteorological Organization (NBE),[4] Meteo France[5]

Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:[6]

BiztanleriaUrtea0200.000400.000600.000800.0001.000.0001750180018501900195020002050BiztanleriaBiztanleriaren eboluzioa Datu hauek Wikimedia Commonsetik eskuratu dira. Aldaketarik behar izanez gero, han egin dezakezu. 1962 eta 1999 artean kontatze bikoitz gabeko biztanleria; hortik aurrera, udalerriko biztanleria. Iturriak: Ldh/EHESS/Cassini 1999ra arte. 2006tik aurrera INSEEren datuak.

Biztanleria-piramidea 2022
Guztira: 417.510 gizon, 459.688 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.16
 
95+
 
0.55
0.63
 
90-94
 
1.37
1.45
 
85-89
 
2.40
2.26
 
80-84
 
2.97
3.24
 
75-79
 
3.91
4.39
 
70-74
 
4.92
4.88
 
65-69
 
5.28
5.43
 
60-64
 
5.39
6.08
 
55-59
 
6.07
6.30
 
50-54
 
6.19
6.30
 
45-49
 
5.89
6.38
 
40-44
 
6.24
6.41
 
35-39
 
6.59
6.85
 
30-34
 
6.83
6.55
 
25-29
 
6.54
7.12
 
20-24
 
6.53
6.60
 
15-19
 
5.87
6.29
 
10-14
 
5.51
6.38
 
5-9
 
5.47
6.28
 
0-4
 
5.50
Iturria: INSEEren datuetatik eratorritako grafikoa. Biztanleria txikia duten herrietako biztanleria borobildu da bertan eskainitako zenbakietan oinarrituta[7].

Familiak eta etxeguneak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2023 erroldaren arabera, Marseille udalerrian 867.146 biztanle zeuden eta 420.264 elkarbizitza unitate[oh 1], hau da, 2,06 lagun elkarbizitza unitate bakoitzeko (Metropolitar Frantzian 2,13). Talderik handiena kide bakarreko elkarbizitza-unitateak ziren (% 44,9), Metropolitar Frantziako batez bestekoaren gainetik (% 39,2).[9]

867.146biztanle
420.264elkarbizitza-unitate
2,06lagun elkarbizitza-unitateko
224.296familia
Udalerria
% 20
% 19
% 13
% 45
Metropolitar Frantzia
% 24
% 26
% 10
% 39
Bikotea seme-alabekinBikotea seme-alabarik gabe etxeanGuraso bakarrekoakKide bakarrekoaBestelakoak

Udalerrian 224.296 familia zeuden, eta horien artean seme-alabak etxean zituzten bikoteak ziren ugarienak (86.208). Guraso bakarreko 56.342 familietatik 47.114etan ama zen guraso bakarra. 101.279 familiek ez zuten 25 urtetik beherako seme-alabarik etxean. 55.650k seme-alaba bakarra zuten etxean, 42.364k bi, eta 25.003k hiru edo gehiago. Seme-alabadun 86.208 bikoteetatik 9.597tan (% 11,1) seme-alabaren bat bikotekide baten aurreko harreman batekoa zen.[9]

81.746
86.208
56.342
Bikotea seme-alabarik gabeBikotea seme-alabekinGuraso bakarra
25 urtez azpiko seme-alabarik ez etxean101.279
Seme-alaba bat55.650
Bi seme-alaba42.364
Hiru seme-alaba17.070
Lau edo gehiago7.933

15 urte edo gehiago zituzten 731.939 biztanle zeuden. Horien artean 15-24 urtekoen % 15,7 bizi zen bakarrik eta 80 urte edo gehiagokoen % 46,6. Bikotean bizitzea ohikoagoa zen talde guztietan, 40-54 urteko taldean jotzen zuen gailurra (% 62,2). 80 urte edo gehiagoko 53.158 biztanleetatik 48.001 baino ez ziren elkarbizitza-unitateetan bizi; gainerako 5.157 kolektibitateren batean.[9]

Bakarrik bizi da
15-24% 16
25-39% 21
40-54% 19
55-64% 28
65-79% 36
80 +% 47
Bikotean bizi da
15-24% 10
25-39% 56
40-54% 62
55-64% 58
65-79% 56
80 +% 37

15 urte edo gehiagoko biztanleen % 35,9 ezkonduta zegoen, eta beste % 14,1 bikotean bizi zen ezkondu gabe (% 10,0 izatezko bikotean eta % 4,1 PACS bidez lotuta). % 35,4 ezkongabeak ziren, % 6,4 alargunak eta % 8,2 dibortziatuak.[9]

Ezkonduta% 35,9
Ezkongabea% 35,4
Izatezko bikotean% 10,0
Dibortziatuta% 8,2
Alarguna% 6,4
PACS bidez lotuta% 4,1

Elkarbizitza-unitatearen erreferentziazko pertsonaren lanbide-kategoriari dagokionez, nagusiak hauek ziren: erretiratuak (% 26,5), enplegatuak (% 17,1), erdi-mailako lanbideak (% 15,4), goi-mailako langileak (% 14,2). Talde nagusia (erretiratuak, % 26,5) Rodanoren Ahoak departamenduko batez bestekoaren (% 29,2) azpitik dago. 150 elkarbizitza-unitatetan nekazari bat zen erreferentziazko pertsona.[9]

Udalerria
% 14
% 15
% 17
% 11
% 27
% 12
Rodanoren Ahoak
% 14
% 16
% 16
% 11
% 29
% 8
Metropolitar Frantzia
% 13
% 16
% 15
% 14
% 30
NekazariakArtisau, merkatari eta enpresa-buruakGoi-mailako langileakErdi-mailako lanbideakEnplegatuakEskulangileakErretiratuakBestelakoak

2023 erroldaren arabera, udalerrian 470.983 etxebizitza zeuden. Horietatik 418.682 egoitza nagusi ziren, 16.520 bigarren egoitza edo noizbehinkakoak eta 35.780 hutsik zeuden. Apartamentuak ziren nagusi (397.071), etxeak baino gehiago (70.076). Egoitza nagusietatik 179.725 beren jabearen bizilekuak ziren, 229.227 alokairuan zeuden, 65.970 errenta moderatuko etxebizitza gisa alokatuta eta 9.731 doan lagata.[10]

470.983etxebizitza
418.682egoitza nagusi
70.076etxe
397.071apartamentu

Etxebizitza multzoa

418.682
Egoitza nagusia (418.682)Bigarren egoitza edo noizbehinkakoa (16.520)Hutsik (35.780)

Etxe mota

70.076
397.071
Etxea (70.076)Apartamentua (397.071)

Jabetza egoera

179.725
229.227
65.970
Jabeak (179.725)Alokairuan (229.227)HLM (65.970)Doan lagata (9.731)

Eraikuntza garaiari dagokionez, 1946-1970 artean eraikitako egoitza nagusiak ziren ugarienak (140.398).[10]

Eraikuntza garaia

1919 aurretik40.374
1919-194554.563
1946-1970140.398
1971-199084.367
1991-200539.816
2006-202055.806

Egoitza nagusien artean gehienek 3 gela zituzten (149.715). Elektrizitatea zen berogailu mota nagusia (220.518 etxebizitzatan). 175.525 egoitza nagusik beren aparkalekua zuten: 208.161 etxebizitzatan auto bakarra zegoen eta 72.016tan bi edo gehiago.[10]

Gela kopurua

1 gela36.513
2 gela88.110
3 gela149.715
4 gela95.943
5 gela edo gehiago48.402

Berogailu mota

172.133
220.518
Gas sarea (172.133)Fuel-olioa (13.475)Elektrizitatea (220.518)Gas botila (3.102)Bestelakoak (9.454)

Aparkalekua eta ibilgailuak

175.525aparkalekua
208.161ibilgailu 1
72.016ibilgailu 2+

Enplegua

2023 urtean 15-64 urteko 558.781 biztanleetatik 380.672 aktibo ziren (% 68,1), horietako 329.448 lanean (% 59,0) eta 51.224 langabezian (aktiboen % 13,5).

558.78115-64 urteko biztanle
% 68,1aktibo
% 59,0lanean
% 13,5langabezia-tasa

Jarduera-tasa: talde bakoitzeko biztanleen artean zenbat diren aktibo (lanean edo langabezian).

15-24 urte% 34,0
25-54 urte% 81,9
55-64 urte% 60,4
Gizonak% 71,7
Emakumeak% 64,8

Langabezia-tasa hezkuntza-mailaren arabera

Titulurik gabe% 25,2
BEPC, brebeta% 18,8
CAP-BEP% 17,2
Batxilergoa% 14,9
Goi-mailako +2% 9,3
Goi-mailako +3/4% 9,1
Goi-mailako +5% 7,0

Marratxo bertikala: udalerriko langabezia-tasa orokorra (% 13,5). Zabalerak eskala finko batean daude (0-% 50), udalerri artean konparagarriak izan daitezen.

178.109 ez-aktibotik 70.420 ikasle edo ordaindu gabeko praktiketan ari ziren (% 39,5), 21.803 erretiraturik zeuden (% 12,2) eta 85.885 bestelako ez-aktibo ziren (% 48,2).

Ez-aktiboak

% 40
% 12
% 48
Ikasle edo praktikanErretiratuakBestelakoak

Lanbide-kategoria[oh 2]

% 24
% 27
% 28
% 15
NekazariakArtisau/merkatariakGoi-mailako langileakErdi-mailakoakEnplegatuakEskulangileak

Udalerrian 369.136 enplegu zeuden 2023 urtean. Udalerriko biztanle landunak 329.448 ziren; beraz, udalerria langile-erakarlea da.[oh 3]

369.136enplegu udalerrian
% 85,9soldatapeko
% 14,1ez-soldatapeko
NekazaritzaIndustriaEraikuntzaMerkataritza/zerbitzuakAdministrazioa/hezkuntza/osasuna

Diru sarrerak

2023 urtean, diru-sarreren mediana 22.860 eurokoa zen, eta biztanleen % 28 pobrezian bizi zen (bizimoduaren medianaren % 60tik behera).

22.860 €diru-sarreren mediana▼ Dep.: 25.610 €
% 28,0pobrezia-tasa▲ Dep.: % 20,3

Errentak eta okupazioa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2007an batez besteko errenta 12,3€/h zen. Goi karguen kasuan 22,1€/h zen (23,6€/h gizonen artean eta 19,2€/h emakumeen kasuan), erdi-mailakoak 13,4€/h (14,1€/ h gizonentzat 12,6 emakumeentzat), enpleatuentzat 9,3€/h (9,5€/h gizonen kasuan eta 9,5€/h emakumeen kasuan) eta langileentzat 9,4€/h (9,7€/h gizonek eta 8€/h emakumeek).

Ekonomia jarduerak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2007an zeuden 56.557 komertzioetatik, 276 erauzte enpresak ziren, 809 janari enpresak ziren, 1 coque eta refinazio enpresa zen, 166 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 27 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresak ziren, 1.701 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 5.270 eraikuntza enpresak ziren, 13.304 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2.097 garraio enpresak ziren, 3.932 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1.649 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 2.197 finantziazio enpresak ziren, 3.111 higiezinen enpresak ziren, 9.296 zerbitzu enpresak ziren, 9.845 administrazio publikoko enpresak ziren eta 2.876 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.[11]

2009an zeuden norbanakoentzako 11.380 zerbitzu publikoetatik, 1 poliziaren kaserna zen, 18 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoak, 23 lan bilaketa bulegoak, 2 jendarmeriak, 73 posta bulegoak, 442 banku bulegoak, 68 funerariak, 752 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 46 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekuak, 51 ibilgailuen alokairu bulegoak, 140 autoeskolak, 1.566 igeltseroak, 939 margolariak, 496 zurginak, 740 iturginak, 614 argiketariak, 202 eraikuntza enpresak, 962 ile apaindegiak, 62 albaitariak, 161 aldi baterako lan enpresak, 2.524 jatetxeak, 972 higiezinen agentziak, 203 tintoreriak eta 323 apaindegiak.[12]

2009an zeuden 5.117 establezimendu komertzialetatik, 9 hipermerkatuak, 86 supermerkatuak, 42 brikolaje denda handika, 68 120 m2 baino gehiagoko dendak, 548 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 706 okindegiak, 369 harategiak, 21 kongelatu-dendak, 66 arraindegiak, 351 liburu dendak, 1.340 arropa dendak, 140 etxerako tresna dendak, 193 zapata-dendak, 149 elektrotresna dendak, 143 altzari dendak, 184 kirol-dendak, 23 lur eta paretak apaintzeko dendak, 138 drogeria, 163 lurrin-dendak, 152 bitxi-dendak eta 226 lore-dendak ziren.[13]

2000. urtean Marseille udalerrian 76 nekazaritza-ustiategi zeuden, 90 hektarea erabiltzen.[14]

Hezkuntza eta osasun ekipamenduak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2009an 27 tratamendu laburretarako ospitale, 23 iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale, 3 tratamendu luzeetarako ospitale, 29 psikiatriko, minbiziaren aurkako zentru 1 bat, 10 urgentzia zentro, 5 amatasun-klinika, 41 osasun-zentro, 394 botika eta 175 anbulantzia zegoen.

2009an 230 haur-eskola eta 294 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Marseille udalerrian 96 Bigarren Hezkuntzako ikastetxe, 49 hezkuntza orokorreko lizeo eta 47 lizeo teknologiko.Bigarren Hezkuntzako ikastetxeetan 41.376 ikasle zeuden, Hezkuntza orokorreko lizeoetan ez zegoen 28.792 eta lizeo teknologikoetan 12.652.

Marseille udalerrian 43 goi-mailako hezkuntza ez-unibertsitarioko zentroak zeuden, horietatik8 formakuntza teknikoko zentroak, 17 osasun-formakuntzakoak, 6 komertziokoak eta 12 bestelako formakuntza zentroak.52 Unibertsitate zentroak zeuden, horietatik 20 Unibertsitate mailako formakuntza eta ikerketa unitateak ziren, 13 unibertsitate-insitutoak, 5 ingenieritza eskolak, 3 goi mailako heziketa zentru pribatuak eta 11 bestelako goi-mailako ikasketa zentroak ziren.

Ondasun nabarmenak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Marseillar ezagunak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herri eta hiri senidetuak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Marseilla ondorengo herri eta hiriekin senidetuta dago:

  1. INSEEren ménage kontzeptua (elkarbizitza-unitatea / etxegunea) etxebizitza berean bizi diren pertsonak dira, ahaidetuta egon edo ez. Famille kontzeptua (familia), aldiz, elkarbizitza-unitate BATEN BARRUAN dagoen bikote bat (seme-alabekin edo gabe) edo guraso bakar bat da. Kide bakarreko etxegune batek ez du familiarik: hortik dator udalerri bakoitzean elkarbizitza-unitate kopurua familia kopurua baino handiagoa izatea beti.
  2. Frantziako lanbide-sailkapen ofiziala (PCS) darabil: goi-mailako langileak zuzendariak eta goi-mailako lanbide intelektualak dira (ingeniariak, irakasle unibertsitarioak, medikuak...); erdi-mailakoak irakasleak, teknikariak eta erdi-mailako kudeatzaileak; enplegatuak bulego- eta zerbitzu-langileak (administrazio-langileak, saltzaileak...); eskulangileak eskulanezko lanbideak, kalifikatuak zein ez.
  3. Atal hau lantokiaren arabera neurtzen da, ez bizilekuaren arabera: udalerriko enplegu kopuruak eta bertako biztanle langileen kopuruak ez datoz bat.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus, gainera

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]