Marseilla
| Marseilla Marseille | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Frantziako udalerria | |||||||||||
| Administrazioa | |||||||||||
| Estatu burujabe | |||||||||||
| Frantziaren banaketa administratiboa | metropolitar Frantzia | ||||||||||
| Eskualdea | |||||||||||
| Departamendua | Rodanoren Ahoak | ||||||||||
| Alkatea | Benoît Payan | ||||||||||
| Izen ofiziala | Marseille Ville-sans-Nom Sans-Nom | ||||||||||
| Jatorrizko izena | Marseille | ||||||||||
| Posta kodea | 13000, 13001, 13002 eta 13004 | ||||||||||
| Geografia | |||||||||||
| Koordenatuak | 43°17′48″N 5°22′35″E / 43.2967°N 5.3764°E | ||||||||||
![]() | |||||||||||
| Azalera | 240,62 km² | ||||||||||
| Altitudea | 6 m, 0 m eta 648 m | ||||||||||
| Mugakideak | Allauch, Aubagne, Cassis, La Penne-sur-Huveaune, Les Pennes-Mirabeau, Plan-de-Cuques, Le Rove, Septèmes-les-Vallons eta Simiane-Collongue | ||||||||||
| Demografia | |||||||||||
| Biztanleria | 886.040 (2023ko urtarrilaren 1a) | ||||||||||
| |||||||||||
| Dentsitatea | 3.682 bizt/km² | ||||||||||
| Informazio gehigarria | |||||||||||
| Sorrera | K.a. 600 | ||||||||||
| Telefono aurrizkia | 491, 496 | ||||||||||
| Hiri senidetuak | Abidjan, Anberes, Kopenhage, Dakar, Genova, Glasgow, Haifa, Hanburgo, Kobe, Marrakex, Odesa, Pireo, Shanghai, Erevan, Napoli, Gdańsk, Khemisset, Tirana, Tunis, Beirut, Surabaya, Tesalonika, Ramat Gan, città metropolitana di Genova, Limassol Municipality (en) | ||||||||||
| Matrikula | 13 | ||||||||||
| marseille.fr | |||||||||||
Marseilla[1] (frantsesez Marseille eta okzitanieraz Marselha) Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdeko eta Rodanoren Ahoak departamenduko hiriburua da, Mediterraneo bazterrean kokatua. Frantziako bigarren hiri handiena da, hirugarrena aglomerazio osoa kontuan hartuta, eta Frantziaren Mediterraneoko portu nagusia. 25 kantonamendutan banatuta dago. Frantziako Iraultza Marseillako tropak Parisen sartu zirelako, haien omenez Frantziako ereserki nazionalak Marseillesa izena hartu zuen.[2][3]
Geografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Udalerri mugakideak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

Klima
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 11.2 | 12.6 | 15.3 | 17.7 | 22.2 | 26.1 | 29.5 | 29.2 | 25.3 | 20.3 | 14.7 | 12.0 | 19.7 |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | 7.1 | 8.3 | 10.7 | 13.1 | 17.4 | 21.1 | 24.1 | 23.9 | 20.4 | 15.9 | 10.8 | 8.0 | 15.1 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 3.0 | 3.9 | 6.0 | 8.5 | 12.6 | 16.0 | 18.7 | 18.7 | 15.5 | 11.6 | 6.8 | 4.1 | 10.5 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 53.6 | 43.5 | 40.4 | 57.9 | 41.2 | 25.4 | 12.6 | 31.4 | 60.6 | 85.4 | 50.6 | 52.0 | 554.6 |
| Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) | 6.1 | 5.1 | 4.8 | 6.3 | 4.9 | 3.5 | 1.4 | 3.1 | 4.1 | 6.3 | 5.2 | 5.6 | 56.4 |
| Eguzki orduak | 150 | 155.5 | 215.1 | 244.8 | 292.5 | 326.2 | 366.4 | 327.4 | 254.3 | 204.5 | 155.5 | 143.3 | 2835.5 |
| Iturria: World Meteorological Organization (NBE),[4] Meteo France[5] | |||||||||||||
Demografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Biztanleria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:[6]
| Biztanleria-piramidea 2022 Guztira: 417.510 gizon, 459.688 emakume | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Iturria: INSEEren datuetatik eratorritako grafikoa. Biztanleria txikia duten herrietako biztanleria borobildu da bertan eskainitako zenbakietan oinarrituta[7]. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Hazkunde begetatiboa | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
Familiak eta etxeguneak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2023 erroldaren arabera, Marseille udalerrian 867.146 biztanle zeuden eta 420.264 elkarbizitza unitate[oh 1], hau da, 2,06 lagun elkarbizitza unitate bakoitzeko (Metropolitar Frantzian 2,13). Talderik handiena kide bakarreko elkarbizitza-unitateak ziren (% 44,9), Metropolitar Frantziako batez bestekoaren gainetik (% 39,2).[9]
Udalerrian 224.296 familia zeuden, eta horien artean seme-alabak etxean zituzten bikoteak ziren ugarienak (86.208). Guraso bakarreko 56.342 familietatik 47.114etan ama zen guraso bakarra. 101.279 familiek ez zuten 25 urtetik beherako seme-alabarik etxean. 55.650k seme-alaba bakarra zuten etxean, 42.364k bi, eta 25.003k hiru edo gehiago. Seme-alabadun 86.208 bikoteetatik 9.597tan (% 11,1) seme-alabaren bat bikotekide baten aurreko harreman batekoa zen.[9]
15 urte edo gehiago zituzten 731.939 biztanle zeuden. Horien artean 15-24 urtekoen % 15,7 bizi zen bakarrik eta 80 urte edo gehiagokoen % 46,6. Bikotean bizitzea ohikoagoa zen talde guztietan, 40-54 urteko taldean jotzen zuen gailurra (% 62,2). 80 urte edo gehiagoko 53.158 biztanleetatik 48.001 baino ez ziren elkarbizitza-unitateetan bizi; gainerako 5.157 kolektibitateren batean.[9]
15 urte edo gehiagoko biztanleen % 35,9 ezkonduta zegoen, eta beste % 14,1 bikotean bizi zen ezkondu gabe (% 10,0 izatezko bikotean eta % 4,1 PACS bidez lotuta). % 35,4 ezkongabeak ziren, % 6,4 alargunak eta % 8,2 dibortziatuak.[9]
Elkarbizitza-unitatearen erreferentziazko pertsonaren lanbide-kategoriari dagokionez, nagusiak hauek ziren: erretiratuak (% 26,5), enplegatuak (% 17,1), erdi-mailako lanbideak (% 15,4), goi-mailako langileak (% 14,2). Talde nagusia (erretiratuak, % 26,5) Rodanoren Ahoak departamenduko batez bestekoaren (% 29,2) azpitik dago. 150 elkarbizitza-unitatetan nekazari bat zen erreferentziazko pertsona.[9]
Taula osoa: elkarbizitza-unitateak eta familiak, 2023 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Etxebizitza
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2023 erroldaren arabera, udalerrian 470.983 etxebizitza zeuden. Horietatik 418.682 egoitza nagusi ziren, 16.520 bigarren egoitza edo noizbehinkakoak eta 35.780 hutsik zeuden. Apartamentuak ziren nagusi (397.071), etxeak baino gehiago (70.076). Egoitza nagusietatik 179.725 beren jabearen bizilekuak ziren, 229.227 alokairuan zeuden, 65.970 errenta moderatuko etxebizitza gisa alokatuta eta 9.731 doan lagata.[10]
Etxebizitza multzoa
Etxe mota
Jabetza egoera
Eraikuntza garaiari dagokionez, 1946-1970 artean eraikitako egoitza nagusiak ziren ugarienak (140.398).[10]
Eraikuntza garaia
Egoitza nagusien artean gehienek 3 gela zituzten (149.715). Elektrizitatea zen berogailu mota nagusia (220.518 etxebizitzatan). 175.525 egoitza nagusik beren aparkalekua zuten: 208.161 etxebizitzatan auto bakarra zegoen eta 72.016tan bi edo gehiago.[10]
Gela kopurua
Berogailu mota
Aparkalekua eta ibilgailuak
Taula osoa: etxebizitzak, 2023 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Ekonomia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Enplegua
2023 urtean 15-64 urteko 558.781 biztanleetatik 380.672 aktibo ziren (% 68,1), horietako 329.448 lanean (% 59,0) eta 51.224 langabezian (aktiboen % 13,5).
Jarduera-tasa: talde bakoitzeko biztanleen artean zenbat diren aktibo (lanean edo langabezian).
Langabezia-tasa hezkuntza-mailaren arabera
Marratxo bertikala: udalerriko langabezia-tasa orokorra (% 13,5). Zabalerak eskala finko batean daude (0-% 50), udalerri artean konparagarriak izan daitezen.
178.109 ez-aktibotik 70.420 ikasle edo ordaindu gabeko praktiketan ari ziren (% 39,5), 21.803 erretiraturik zeuden (% 12,2) eta 85.885 bestelako ez-aktibo ziren (% 48,2).
Ez-aktiboak
Lanbide-kategoria[oh 2]
Udalerrian 369.136 enplegu zeuden 2023 urtean. Udalerriko biztanle landunak 329.448 ziren; beraz, udalerria langile-erakarlea da.[oh 3]
Diru sarrerak
2023 urtean, diru-sarreren mediana 22.860 eurokoa zen, eta biztanleen % 28 pobrezian bizi zen (bizimoduaren medianaren % 60tik behera).
Departamenduarekiko konparaketa xehea |
|---|
|
Pobrezia-tasa adinaren arabera (departamendua) Pobrezia-tasa etxebizitza-erregimenaren arabera (departamendua) Eskuragarri dagoen errentaren osaera (departamendua) INSEEk «eskuragarri dagoen errenta» horrela eraikitzen du: jarduera-errenta + pentsioak + ondarea + gizarte-prestazioak (batuz % 100 baino gehiago ematen dute) ken zuzeneko zergak (batez ere errentaren gaineko zerga). Jarduera-errenta zatitzen bada: soldatak % 63,4, ez-soldatapekoen errenta % 5,6, langabezia-sariak % 2,7. |
Errentak eta okupazioa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2007an batez besteko errenta 12,3€/h zen. Goi karguen kasuan 22,1€/h zen (23,6€/h gizonen artean eta 19,2€/h emakumeen kasuan), erdi-mailakoak 13,4€/h (14,1€/ h gizonentzat 12,6 emakumeentzat), enpleatuentzat 9,3€/h (9,5€/h gizonen kasuan eta 9,5€/h emakumeen kasuan) eta langileentzat 9,4€/h (9,7€/h gizonek eta 8€/h emakumeek).
Ekonomia jarduerak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2007an zeuden 56.557 komertzioetatik, 276 erauzte enpresak ziren, 809 janari enpresak ziren, 1 coque eta refinazio enpresa zen, 166 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 27 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresak ziren, 1.701 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 5.270 eraikuntza enpresak ziren, 13.304 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2.097 garraio enpresak ziren, 3.932 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1.649 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 2.197 finantziazio enpresak ziren, 3.111 higiezinen enpresak ziren, 9.296 zerbitzu enpresak ziren, 9.845 administrazio publikoko enpresak ziren eta 2.876 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.[11]
2009an zeuden norbanakoentzako 11.380 zerbitzu publikoetatik, 1 poliziaren kaserna zen, 18 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoak, 23 lan bilaketa bulegoak, 2 jendarmeriak, 73 posta bulegoak, 442 banku bulegoak, 68 funerariak, 752 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 46 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekuak, 51 ibilgailuen alokairu bulegoak, 140 autoeskolak, 1.566 igeltseroak, 939 margolariak, 496 zurginak, 740 iturginak, 614 argiketariak, 202 eraikuntza enpresak, 962 ile apaindegiak, 62 albaitariak, 161 aldi baterako lan enpresak, 2.524 jatetxeak, 972 higiezinen agentziak, 203 tintoreriak eta 323 apaindegiak.[12]
2009an zeuden 5.117 establezimendu komertzialetatik, 9 hipermerkatuak, 86 supermerkatuak, 42 brikolaje denda handika, 68 120 m2 baino gehiagoko dendak, 548 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 706 okindegiak, 369 harategiak, 21 kongelatu-dendak, 66 arraindegiak, 351 liburu dendak, 1.340 arropa dendak, 140 etxerako tresna dendak, 193 zapata-dendak, 149 elektrotresna dendak, 143 altzari dendak, 184 kirol-dendak, 23 lur eta paretak apaintzeko dendak, 138 drogeria, 163 lurrin-dendak, 152 bitxi-dendak eta 226 lore-dendak ziren.[13]
2000. urtean Marseille udalerrian 76 nekazaritza-ustiategi zeuden, 90 hektarea erabiltzen.[14]
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2009an 27 tratamendu laburretarako ospitale, 23 iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale, 3 tratamendu luzeetarako ospitale, 29 psikiatriko, minbiziaren aurkako zentru 1 bat, 10 urgentzia zentro, 5 amatasun-klinika, 41 osasun-zentro, 394 botika eta 175 anbulantzia zegoen.
2009an 230 haur-eskola eta 294 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Marseille udalerrian 96 Bigarren Hezkuntzako ikastetxe, 49 hezkuntza orokorreko lizeo eta 47 lizeo teknologiko.Bigarren Hezkuntzako ikastetxeetan 41.376 ikasle zeuden, Hezkuntza orokorreko lizeoetan ez zegoen 28.792 eta lizeo teknologikoetan 12.652.
Marseille udalerrian 43 goi-mailako hezkuntza ez-unibertsitarioko zentroak zeuden, horietatik8 formakuntza teknikoko zentroak, 17 osasun-formakuntzakoak, 6 komertziokoak eta 12 bestelako formakuntza zentroak.52 Unibertsitate zentroak zeuden, horietatik 20 Unibertsitate mailako formakuntza eta ikerketa unitateak ziren, 13 unibertsitate-insitutoak, 5 ingenieritza eskolak, 3 goi mailako heziketa zentru pribatuak eta 11 bestelako goi-mailako ikasketa zentroak ziren.
Ondasun nabarmenak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Elkarteak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Olympique de Marseille, futbol taldea.
Marseillar ezagunak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Eric Cantona (1966-), futbolaria.
- Zinedine Zidane (1972-), futbolaria.
Herri eta hiri senidetuak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Marseilla ondorengo herri eta hiriekin senidetuta dago:
Oharrak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ INSEEren ménage kontzeptua (elkarbizitza-unitatea / etxegunea) etxebizitza berean bizi diren pertsonak dira, ahaidetuta egon edo ez. Famille kontzeptua (familia), aldiz, elkarbizitza-unitate BATEN BARRUAN dagoen bikote bat (seme-alabekin edo gabe) edo guraso bakar bat da. Kide bakarreko etxegune batek ez du familiarik: hortik dator udalerri bakoitzean elkarbizitza-unitate kopurua familia kopurua baino handiagoa izatea beti.
- ↑ Frantziako lanbide-sailkapen ofiziala (PCS) darabil: goi-mailako langileak zuzendariak eta goi-mailako lanbide intelektualak dira (ingeniariak, irakasle unibertsitarioak, medikuak...); erdi-mailakoak irakasleak, teknikariak eta erdi-mailako kudeatzaileak; enplegatuak bulego- eta zerbitzu-langileak (administrazio-langileak, saltzaileak...); eskulangileak eskulanezko lanbideak, kalifikatuak zein ez.
- ↑ Atal hau lantokiaren arabera neurtzen da, ez bizilekuaren arabera: udalerriko enplegu kopuruak eta bertako biztanle langileen kopuruak ez datoz bat.
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ Frantziako Errepublikako eskualde-, departamendu- eta hiriburu-izenak (Euskaltzaindiaren 36. araua).
- ↑ (Gaztelaniaz) Álava, Diario de Noticias de. «Guztien eta inoren hiria» www.noticiasdealava.eus (kontsulta data: 2022-03-14).
- ↑ «Marseilla | Ramon Llull» www.rutasramonllull.com (kontsulta data: 2022-03-14).
- ↑ Weather Information for Marseille. .
- ↑ Meteo France - Marseille. .
- ↑ Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
- ↑ «Population selon le sexe et l'âge quinquennal de 1968 à 2022 (1990 à 2022 pour les DOM) | Insee» www.insee.fr (kontsulta data: 2026-07-27).
- ↑ (Frantsesez) «Naissances de 2008 à 2025» Insee (kontsulta data: 2016ko abuztuaren 10a).
- 1 2 3 4 5 (Frantsesez) «Couples-Familles-Ménages en 2023» Recensement de la population (INSEE).
- 1 2 3 (Frantsesez) «Logement en 2023» Recensement de la population (INSEE).
- ↑ Créations et stock d'établissements par commune en 2009
- ↑ Nombre d'équipements des services aux particuliers
- ↑ Nombre d'équipements et de services dans le domaine du commerce en 2009
- ↑ Exploitations agricoles
- ↑ © 2005-2009 www.yerevan.am. Yerevan Municipality - Sister Cities. .
- ↑ (Ingelesez) Yerevan Municipality Official Website. (kontsulta data: 2018-08-24).
- ↑ (Ingelesez) Kobe Trade Information Office. (kontsulta data: 2018-08-20).
Ikus, gainera
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Kanpo estekak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- (Frantsesez) Hiriko webgune ofiziala
- Bidegain, Iurre, (2016-01-05). «Marseilla eta Euskal Herriaren arteko zubi berria» Kazeta.eus (Noiz kontsultatua: 2022-03-14).

