Marujita Díaz

Marujita Díaz
Bizitza
Jaiotzako izen-deiturak	María del Dulce Nombre Díaz Ruiz
Jaiotza	Triana, 1932ko apirilaren 27a
Herrialdea	Espainia
Heriotza	Madril, 2015eko ekainaren 23a (83 urte)
Hobiratze lekua	San Fernando hilerria; La Almudenako hilerria
Heriotza modua	berezko heriotza: ondesteko minbizia
Familia
Ezkontidea(k)	Espartaco Santoni (en) (1958 - 1962); Antonio Gades (1964 - 1965)
Bikotekidea(k)	ikusi Dinio García (en) ;
Hezkuntza
Hizkuntzak	gaztelania
Jarduerak
Jarduerak	aktorea, vedettea, zinema aktorea, cuplé singer (en) , telebista aurkezlea eta komediantea
Enplegatzailea(k)	Televisión Española
Izengoitia(k)	Marujita Díaz
Musika instrumentua	ahotsa

María del Dulce Nombre Díaz Ruiz, ezaguna Marujita Díaz izenez (Sevilla, 1932ko apirilaren27a – Madril, 2015eko ekainaren 27a), aktore, vedette eta abeslaria izan zen, 1950 eta 1960 urteetan espainiar zineman ospea izan zuena. Revista Española aldizkariko erreginatzat hartu zuten. Antzerkia, musika aldizkaria, zinea eta telebista egin zituen, pasodoblea, koplak, kuplea, zarzuela, tangoa eta charlestona bezalako generoak jorratu zituen.^[1]^[2]^[3]^[4]

Bizitza

Familia

Sevillako Triana auzoan jaio zen; bi ahizpetako gazteena izan zen. Aita Emilio Diaz Navas (1891-1951) izan zen. Hasiera batean arotza zen, eta, gero, Nuevo Apolo Antzokiko tramoiista izan zen. Ama Rafaela Ruiz Melgarejo izan zen (1900-1974). Ahizpa zaharragoa zuen, Emilia Díaz Ruiz (1929-2014). Hitz egiten jakin baino lehen ere kantatzen hasi omen zen.

Lan ibilbidea

Sei urterekin egin zuen debuta haur-antzerkian, haurrentzako lan batean, eta, geroago, gazteentzako beste batean, Los Marinos Sevillanos izenekoan; haiekin hainbat galatan jardun zuen Andaluzia osoan. Gero, Sevillako Las Murgas talde ospetsura joan zen. Egunean zazpi ogerleko irabazten zituen.^[1]

Zineman, hemeretzi urte zituela egin zuen debuta Tony Leblanc-en La cigarra (1948) filmean.

1960ko hamarkadan arrakasta lortu zuen zinemagintzan, sasoi hartako komediaren bultzadari esker, eta, hortaz, antzeko lanak egiten zituen filmetan.

Ospea: 1950-1970

Zine folklorikoan hasi zen lanean, El sueño de Andalucía edo La cigarra filmetan, esaterako.

1950. urtean, CIFESA ekoiztetxeak kontratu zinematografiko esklusiboa eskaini zion bi urterako, eta eskaintza horri esker jarraitu ahal izan zuen antzerkia egiten. 1958. urtean, Espainia ordezkatu zuen Amerikako Espainiar Zinemaren Lehen Astean, Caracas, Lima, Quito eta Guayaquil zeharkatuz. Bederatzi hilabeterako kontratua lortu zuen Kubako telebistarako. Denbora hori bukatuta, Venezuelako, Panamako eta Puerto Ricoko telebistarako egin zituen emanaldiak. Hilton kateko gaueko klubetan ere parte hartu zuen, munduko hotel ezagun eta garestienetan.^[2]

Espainian gosearen urteetan, zinema sasoi hartako Espainiako distrakzio urrietako eta merkeenetako bat zen sasoian, Marujita Díaz «folkloriko»etako bat bihurtu zen. Etiketa horretan sailkatzen ziren Andaluziako sustrai-abestiekin arrakasta lortzen zuten artistak, beren arazoetatik ihes egin nahi zuten ikusleei ametsak, ilusioak eta alaitasuna eramaten baitzizkieten pantailaren bidez.

Berrogeita hamarreko hamarkadan, Marujita Díazei Koplaren Erregina titulua jarri zioten. Genero hori berrasmatu eta modernizatu egin zuen, eta onargarriagoa egin zuen publiko mota guztientzat.

José Antonio Nieves Condek omenaldia egin zion Surcos (1951) Espainiako zinemaren film garrantzitsuenetakoan, italiar neorrealismoan oinarritutako espainiar zinemaren maisulanean. El pescador de coplas edo Puebla de las mujeres filmetan protagonismoa lortu zuen, eta aktore lanbidean jarraitu zuen, antzerki ibilbidea inoiz utzi barik, artista gisa trebatu baitzen bertan. Pelusa, La casta Susana, Y después del cuplé edo La cumparsita bezalako filmekin lortu zituen bere arrakasta handienak.

Hirurogeiko hamarkadan Marujita Díazek bere denboraren zati bat Espainiako musika errebista delakoan jardun zuen. Musika errebista delakoa, zarzuela, tangoa, telebista eta zinema txandakatu zituen 1990eko hamarkadara arte.

1961. urtean Espektakuluaren Sindikatu Nazionalak emakumezko aktore onenaren saria eman zion, sasoia hartan Espainian aktoreen lana saritzeko zegoen sari nagusia, Pelusa filmarengatik. Urte horretan bertan, Viña del Mar Nazioarteko Jaialdian Espainia ordezkatzeko aukeratu zuten film hori. 1961ean, Pueblo egunkariak Popular aukeratu zuen. Hiru urte berandugo, irakurleek berriro eman zioten sari hori. Laurogeiko hamarkadaren hasieran Iberoamerikan berragertu zen hogeita bost kidek osatutako konpainia propio baten kargura.^[1]

Hainbat aldiz saritua, 2001. urtean «Costa del Sol-Estepona» Espainiako Zinemaren XIV. Astearen inaugurazio-galan saritua izan zen. Zineman, antzerkian eta musikaletan urrezko sasoia izan ostean, Marujita Díazek 1990eko hamarkadan ere eutsi zion bere ospeari telebistan, eta 2000. urtean bihotzeko aldizkarien eta telebistako platoen ohiko lehen protagonista izan zen, batzuetan albiste polemikoengatik.

Antzerki musikala

Antzerki musikalean ibilbide luzea egin zuen, aldizkari klasikoenetik hasi eta madrildar kutsuko zarzuelara arte: A todo color; Las 4 copas; La princesa Alegría; La fierecilla domada; Bésame Catalina; Caridad de noche; Chorizos y polacos; Madrid, Madrid; Agua, azucarillos y aguardiente; La verbena de la Paloma; Revista, revista, siempre revista; Si Eva fuera española; Cantando los cuarenta; La Gran Vía; De Madrid al cielo; El oso y el madrileño....

Bere abesti ezagunenen artean «Soldadito español» eta «Banderita» daude, eta horietan bere kontra askotan erabili izan den patriotismoa harro erakutsi zuen. Aipatzekoak dira, gainera, mende hasierako kupleen bertsioak («Si vas a París, papá», «Señores, viene alegría»), kopla batzuk («Mi jaca»), errebista gaiak («Luna de España», «La Lola», «La novia de España») edo zarzuelaren piezak («Soldado de Nápoles», «Tango de la Menda»). Halaber, ez dugu ahaztu behar bere tango alderdia, «A media luz», «Adiós, Pampa mía», «Mi Buenos Aires querido» edo «El choclo» abestien bertsioekin. «Madre, cómprame un negro», «Qué te pasa con mamá», «Mama, cómprame unas botas», «Parque de María Luisa», «La tarántula», «Pégame, mon petit», «Eraman nazazu Pekinera», «Soy madrileña», «Al Uruguay», «Carmen de España» bezalako abesti ezagunak ere nabarmentzen dira.

Telebista eta irratia

Telebistan, 1976. urtean, Música y estrellas (Musika eta izarrak) izeneko saioa aurkeztu zuen, eta irratian, ostera, Encarna Sánchezekin jardun zuen, COPE kateko Directa Encarna espazioan, 1988 eta 1996 b urteen artean. 1990eko hamarkadatik aurrera prentsan eta telebistan bere presentzia areagotu zuen, batez ere arrazoi sentimentalengatik, telebistako Dinio Garcia pertsonaiarekin izan zuen harremana oso ezaguna izan zen. Bere izaera desinhibituak eta bere ausardia solasaldi eta elkarrizketetan behin eta berriz errepikatzen zen pertsonaia bihurtu zuten, bere jarduera artistikoa utzi eta denbora luzez 'kandeleroan' mantendu zutelarik. 2009. urtetik 2015. urtera Telecinco kanaleko Sálvame saioan parte hartu zuen noizean behin.^[1]^[2]

Heriotza

Madrilen hil zen, 2015. urteko ekainaren 23an, hainbat egunez hiriko Luz Ospitalean osasun arazoengatik ingresatuta egon ostean, biriketako arazoengatik izan zitekeena, hasiera batean, 2010. urtean diagnostikatu zioten koloneko minbizi baten ondorioz izan zitekeela susmatzen bazen ere. Madrilgo La Almudena hilerrian erraustu zuten eta bere errautsak, erdia Sevillan eta beste erdia La Almudenako hilerrian zabaldu zituzten, gurasoak eta ahizpa lurperatuta dauden familiaren panteoian.^[1]

2017ko urriaren 17an bete zen artistaren azken borondatea: Madrilgo Molina Cuevas bitxi-dendan salgai jartzea bere jantzi artistiko zabala, bitxiak eta osagarriak. Bildutako dirua Mensajeros de la paz taldearentzat izan zen. Hil zen urtean bere altzariak eta objektu pertsonalak salgai jarri ziren helburu solidarioetarako, berak esakatu zuen bezala.^[1]^[2]^[3]

Bizitza pribatua

Bi aldiz egon zen ezkonduta, lehenik Espartaco Santoni aktorearekin 1958. urtean, Producciones Cinematograficos MD ekoiztetxea sortu zuenarekin batera. Ezkontzak hiru urte iraun zuen. Geroago, 1964. urteko martxoaren 18an, Antonio Gades dantzariarekin ezkondu zen Madrilgo San Antonio de la Florida ermitan, Luis Escobar eta Lucia Bosé aita-amabitxiak izan zirela. Ezkontza horrek hogei hilabete iraun zuen. 1982. urtean ezkontza deuseztatua izan zen. 1999. urtean, Kubara egindako bidaia batean, gazte bat ezagutu zuen, eta harekin maitasun-istorio bat izan zuen. Dinio Garcia Leiva kubatarra zen. Bikotea Espainiara etorri zen bizitzera eta hiru urte beranduago, 2002. urtean banandu egin ziren. 2013ko maiatzean, Salvame Deluxe saioan bertan, platoan adiskidetu ziren.

Bat-bateko hainbat abortu izan zituen, bata Espartako Santonirekin ezkonduta ikuskizun batean lanean zegoela. Marujita Díazek harreman sentimental asko izan zituen arren, ez zuen inoiz seme-alabarik izan.

Filmografia

Zinea

Urtea	Lana	Herria	Zuzendaria	Oharrak
1948	La cigarra	España	Florián Rey
1949	Aventuras de Esparadrapo	España	Ángel de Echenique	Bikoizketa-aktorea
1949	La tienda de antigüedades	España	José María Elorrieta
1950	La revoltosa	España	José Díaz Morales	Abeslaria
1950	El rey de Sierra Morena	España	Adolfo Aznar
1951	El sueño de Andalucía / Andalousie	Francia España	Luis Lucia, Robert Vernay
	Una cubana en España	España Argentina Cuba	Luis Bayón Herrera	Rosita
	Surcos	España	José Antonio Nieves Conde	Ikuskizunaren Sindikatu Nazionalaren lau sari
1952	¡Ay, tu madre...! o Aventuras y desventuras de Eduardini	España	Fernando Robles Polo
1953	Puebla de las mujeres	España	Antonio del Amo	Juanita la Rosa
1954	El pescador de coplas	España	Antonio del Amo	María del Mar
1955	El ceniciento	España	Juan Lladó	Rosa
1955	Good Bye, Sevilla (Adiós, Sevilla)	España	Ignacio F. Iquino
1957	Polvorilla	España	Florián Rey
	El genio alegre	España	Gonzalo Delgrás
	Ángeles sin cielo / Il ragazzo dal cuore di fango / Gioventù disperata	España Italia	Sergio Corbucci, Carlos Arévalo Calvet	Carmen
1959	Y después del cuplé	España	Ernesto Arancibia	Lupe Candelas
1960	La corista	España	José María Elorrieta	Marieta
	Tres angelitos negros	México	Fernando Cortés
	Pelusa	España	Javier Setó	Pelusa / Espektakuluaren Sindikatuaren Sari Nazionala, emakumezko aktore onenari
1961	Canción de arrabal / La cumparsita	España Argentina	Enrique Carreras	Gloria Rivero / Ekoizlea: Marujita Díaz (M.D. Films)
1962	Abuelita Charlestón	España	Javier Setó	Rosaura, Rosalía / Ekoizlea: Marujita Díaz (M.D. Films)
1963	Han robado una estrella	España	Javier Setó	Ekoizlea: Marujita Díaz (M.D. Films)
	El globo azul / Lulú	España	Javier Setó	Lulú
	La casta Susana / La chaste Suzanne	España Francia	Luis César Amadori	Susana
	El valle de las espadas	España	Javier Setó	Ekoizlea: Marujita Díaz (M.D. Films)
1964	El escándalo	España	Javier Setó	Ekoizlea: Marujita Díaz (M.D. Films)
1964	Visitando a las estrellas	España	Julián de la Flor
1965	La pérgola de las flores	España Argentina Chile	Román Viñoly Barreto	Carmelita / Primer premio a la mejor película argentina
1966	La mujer de tu prójimo / El noveno mandamiento	España Argentina	Enrique Carreras	Ekoizlea: Marujita Díaz (M.D. Films)
1968	Flash 22	España	Félix Martialay	Film laburra
1971	Las amantes del diablo / I diabolici convegni	España Italia	José María Elorrieta
1971	Carmen Boom / Grazie zio, ci provo anch'io	España Italia	Nick Nostro	Carmen
1974	La boda o la vida	España	Rafael Romero Marchent	Bere burua
1975	Canciones de nuestra vida	España	Eduardo Manzanos Brochero
1976	El avispero	España	Ramón Barco
1978	Deseo carnal	España	Manuel Iglesias	Ana
1980	La reina de la Isla de las Perlas	España	Víctor Barrera
1998	Tesoro	España	Miguel Ángel Vivas	Film laburra
2007	El secreto de la abuela	España	Belén Anguas

Antzerkia

2011: La copla española, v. 27
2009: Lo mejor de Marujita Díaz, v. 2
2009: Lo mejor de Marujita Díaz, v. 1
1999: La revista musical española, v. 9
1996: Marujita Díaz en el cine. Hispavox, D.L.
1996: Siempre cantando: sus nuevas canciones. KMC Records, D.L.
1996: Siempre cantando. KMC Records, D.L.
1992: Marujita Díaz. Serdisco, D.L.
1978: Éxitos de Marujita Díaz. Hispavox, D.L.
1976: Música y estrellas. Discos CBS, D.L.
1976: La picaresca de Marujita Díaz. Discovox, D.L.
1975: Marujita Díaz. Zafiro, D.L.
1975: Cantes y canciones. Marfer, D.L.
1974: Cielo andaluz, confesión. Diresa, D.L.
1973: Éxitos de Marujita Díaz, v. 2. Hispavox, D.L.
1973: Tangos. D.L.
1971: Carmen Boom / Somos. Marfer
1970: Marujita Díaz. LP
1967: Tangos. Vergara, D.L.
1966 Marujita Díaz. EP, El Pichi + 3
1966: Marujita Díaz en «De Madrid al cielo». Barcelona Vergara, D.L.
1963: La casta Susana. Hispavox, D.L.
1963: La bella Lulú. Hispavox, D.L.
1961: Pelusa, Marujita Díaz en las canciones originales de la película. Hispavox, D.L.
1961: Canciones de la película «La cumparsita» (7", sencillo)
1961: Canciones de la película «Abuelita Charlestón». Montilla, EPFM-215
1960: La corista, vol. 1. Hispavox, D.L
1960: La corista, vol. 2. Hispavox, D.L
1959: Y después del cuplé (7", EP). Hispavox, HH 17-93
1959: Y después del cuplé (7"). Hispavox, HH 17-94
1959: Noches de cabaret. Hispavox, D.L.
1959 La princesa Alegría. Ediciones Bistagne
1958: Las corsarias (banderita). Orquesta del Teatro Albéniz dirigida por Daniel Montorio. Montilla EPFM-9
1957: Éxitos de la película «Polvorilla». Hispavox, HH 1711
1957: Éxitos de la película «El genio alegre». Hispavox
1956: Creaciones de Marujita Díaz (LP). Hispavox
1956: Noche en España
La pequeña tonquinesa
1951: Soleá la gitanilla, Soy madrileña. También llamado Las 4 coplas.
1950: Calerito: pasodoble torero. San Sebastián Fábrica de Discos Columbia.
1950: A todo color. Las copistas: pasacalles, Don Homobono: schottish. San Sebastián Fábrica de Discos Columbia.
1950: Eres un sol. ¡Que viene el toro!, Manolito Torremocha. San Sebastián Fábrica de Discos Columbia.
1949: Lo veo todo doble: guaracha; El lenguaje del abanico: tango bolero. Barcelona Compañía del Gramófono Odeón.
1948: ¡Yo soy casado, señorita!.

Telebista

Aktore gisa

Cómo nos reímos: «Las cómicas» (2014)
50 años de (2010)
Memòries de la tele (2008)
Morancos 007 (2007)
Kety no para (1997) episodio 8: «Doña Inés del alma mía»
Truhanes (telesaila)|Truhanes (1993)
Canciones de nuestra vida (1975)
Sábado 64 (1965).

Saioak

Música y estrellas (1976), aurkezlea
El legado de los cuplés (2019), documental de Canal Sur
Antonio Molina, el mito (1996), laguntzailea
Tiempo al tiempo (2001-2002), tertuliana
T con T (2014), gonbidatua
Cine de barrio (2001-2003-2013), laguntzailea e gonbidatua
Sálvame (2009-2015), laguntzailea eta noizbehinkako gonbidatua
Sálvame deluxe (2009-2014), noizbehinkako gonbidatua
DEC, gonbidatua
Territorio comanche (Telemadrid), laguntzailea
Tómbola (1998-2000), gonbidatua
Qué tiempo tan feliz (2010-2011), gonbidatua
Vuélveme loca (2011), gonbidatua
Los mejores años de nuestra vida (2009), laguntzailea
Hormigas blancas (2007), gonbidatua
Sábado dolce vita (2006-2007), gonbidatua
Salsa rosa (2005-2006), gonbidatua
Bienaventurados (2006), gonbidatua
En antena (2006), gonbidatua
El programa de Ana Rosa (2005), gonbidatua
La tierra de las 1000 músicas (2005), dokumentala
Crónicas marcianas (2004), gonbidatua
Todos con la copla (2003), laguntzailea
Especial Diario de Patricia, programa 500 (2003), gonbidatua
A corazón abierto (2003), gonbidatua
Día a día (2002), gonbidatua
Abierto al anochecer (2002), gonbidatua
Grandes de la copla (2001), laguntzailea
Amigos en la noche (2001), laguntzailea
Moros y cristianos (2001), laguntzailea
Verano, verano (1999), laguntzailea
Noche de fiesta (1999), laguntzailea
Espejo secreto (1998), gonbidatua
Esos locos bajitos (1998), gonbidatua
La llamada de la suerte (1998), gonbidatua
Furor (1998), gonbidatua
Hoy es posible (1997), gonbidatua
En exclusiva (1997), gonbidatua
A reír que son dos días (1997), gonbidatua
Suena la copla (1996), gonbidatua
Coplas de verano (1996), laguntzailea
Cita con la vida (1996), gonbidatua
Refrescante 95 (1995), laguntzailea
Esto es espectáculo (1995), laguntzailea
Ay Lola, Lolita, Lola (1995), gonbidatua
Quédate con la copla (1992)
Querida Concha (1992), gonbidatua
¡Hola Raffaella! (1992), gonbidatua
Un día es un día (1990), gonbidatua
Las coplas (1990), laguntzailea
Pero ¿esto qué es? (1989), gonbidatua
Entre amigos (1986), gonbidatua
La noche del cine español (1986), gonbidatua
Bla bla bla (1983), laguntzailea
Cosas (1980), gonbidatua
300 millones (1979), laguntzailea
Aplauso (1979), laguntzailea
Especial Nochevieja de 1978 (1978), laguntzailea
Cantares (1978), laguntzailea
Programa de fin de año (1975), laguntzailea
¡Señoras y señores! (1974), laguntzailea
Gran premio (1967), laguntzailea
Noche del sábado (1965-1966), laguntzailea
Aquí el segundo programa (1966), laguntzailea
Noche de estrellas (1965), laguntzailea
Gran parada (1964), laguntzailea.

Irratia

Directamente Encarna (COPE), laguntzailea (1989-1996)

Diskografia

Espektakuluaren Sindikatu Nazionalaren Emakumezko Aktore Onenaren Saria (1961).^[1]
Prentsaren Galen Saria, uneko artistarik ospetsuena eta txalogarriena izateagatik (1963).
Pertsonaia Popularraren Saria, Diario Pueblo egunkariak emana (1961 eta 1964).^[2]
Madrilgo Ahotsak emandako saria (1974).
Huelvako Zinema Iberoamerikarraren 17. Jaialdiaren omenaldia (1991).
Costa del Sol Zinemaldiko Ohorezko Saria (2001).
Zilarrezko Galeper Saria, Umore Akademiak emandakoa (2003).
RTVEren Zilarrezko Mikrofono Saria, Murtziako Eskualdeko Irrati eta Telebista Elkarteak emandakoa (2007).
Calle en su honor en Torremolinos (Malaga).
Ferrari ren omenaldia, Espainiako Ferrari neska (2012).^[3]

Aintzatespenak

Bere izena duen kale bat du Torremolinosen.

Erreferentziak

Kanpo estekak

Marujita Díaz Internet Movie Databaseren webgunean (Ingelesez)
Marujita Díaz La 2 (TVE) La noche del cine español saioan.

Datuak: Q3081492
Multimedia: Category:Marujita Díaz / Q3081492

[:0-1] 1 2 3 4 5 6 7 Muere Marujita Díaz, tronío de España. .

[:1-2] 1 2 3 4 5 Fallece Marujita Díaz, gloria del cine español y trianera. 23 de junio de 2015.^{[Betiko hautsitako esteka]}

[:2-3] 1 2 3 Marujita Díaz, la voz del «Soldadito español». .

[4] Muere Marujita Díaz, una de las voces más populares del cuplé. .

[1]

[2]

[3]

[4]