Menelik II.a

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Menelik II.a
Menelik II - 4.jpg
Etiopiako enperadorea

1889-03-10 - 1913-12-12
Yohannes IV Itzuli - Iyasu V Itzuli
Bizitza
Jaiotza Ankober Itzuli1844ko abuztuaren  17a
Herrialdea  Etiopia
Talde etnikoa Oromo herria
Heriotza Addis Abeba1913ko abenduaren  12a (69 urte)
Hobiratze lekua Addis Abeba
Heriotza modua : istripu zerebrobaskularra
Familia
Aita Haile Melekot
Ezkontidea(k) Emyat Bafana Itzuli
Taytu Betul Itzuli  (1883 -
Seme-alabak
Leinua Solomonic dynasty Itzuli
Hezkuntza
Hizkuntzak Amharera
italiera
ingelesa
frantsesa
Tigrinyera
Afarrera
Oromoera
Jarduerak
Jarduerak politikaria
Lantokia(k) Etiopia
Jasotako sariak
Sinesmenak eta ideologia
Erlijioa Etiopiako eliza ortodoxoa
Alderdi politikoa baliorik ez

Menelik II.a (ge'ezez ምኒልክ), Sahle Maryam bataiatua (Ankober, 1844ko abuztuaren 17a - Addis Abeba, 1913ko abenduaren 12a), Shewako negusa izan zen 18661889 bitartean, eta Etiopiako enperadorea 1889tik 1913an hil zen arte.

Bizitza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Shevako negusaren oinordekoa zen. 12 urte zituela, gatibu hartu eta Magdalako gotorlekura eraman zuten. Hori dela-eta, Teodoro II.a enperadorearen gortean hazi zen. 1865ean, 21 urterekin, ihes egitea lortu zuen; ondoko urtean negus koroatu zuten. Europarren laguntzarekin, bere mendeko lurraldea handituz joan zen handik aurrera.

Tigray eta Amhara eskualdeak bereganatu ondoren, Etiopiako enperadore izendatu zuten 1889an. Berehala neurri berritzaileak hartu zituen: esklabotza galarazi, derrigorrezko hezkuntza ezarri, burdinbidea eraikitzen hasi... Eta ez zuen ahaztu konkistetan Italiako Erresumaren laguntza izan zuela. Italiarrei Itsaso Gorriko kostaldea eman zien eta, hala, Eritrea izan zen Afrikako lehen kolonia italiarra. Gainera, 1889ko maiatzaren 2an enperadoreak eta Pietro Antonelli kondeak, Hunberto I.a erregea ordezkatuz, adiskidetasun eta merkataritza libreko ituna sinatu zuten Wuchale hirian[1].

Itunaren lehen artikuluaren arabera, “Italiako erregearen eta Etiopiako erregearen artean bakea eta adiskidetasuna egongo da, baita bien oinordeko, ondorengo eta mendeko guztien artean ere”. 17. artikuluak, aldiz, honela zioen amhareraz idatzitako testuan: “Etiopiako erregeak Italiako erregearen gobernua erabil dezake beste botere eta gobernuekiko harremanetan”. Baina, italierazko itzulpenean, “dezake” hura “behar du” bihurtu zuten eta horrek praktikan Etiopia italiarren protektoratu izatea zekarren[1].

Menelikek “hutsegitea” salatu zuen, baina Hunberto I.ak, entzungor egiteaz gain, tropak mobilizatu zituen Etiopiako mugan. Eta bake itun hark, azkenean, gerra ekarri zuen. Gatazka 1894an piztu zen eta 1896an amaitu, etiopiarrek Aduako Gudua irabazi zutenean[1].

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. a b c Irazustabarrena, Nagore, Baketik gerrara, itzulpena medio, Argia, 2016ko abenduak 18, CC-BY-SA lizentzia, argia.eus
Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Menelik II.a Aldatu lotura Wikidatan