Mixe hizkuntzak

Mixe hizkuntzak
Datu orokorrak
Hizkuntza sailkapena
giza hizkuntza hizkuntza autoktono Ameriketako jatorrizko hizkuntzak mesoamerikar hizkuntza Mixe–Zoque (en)
Hizkuntza kodeak
Glottolog	mixe1286
Wikipedia	mxp

Mixe hizkuntzak (edo mixearrak) Mexikoko hegoaldean dagoen mixe-zoque familiak dituen bi adarretako bat dira. Adar honetako hizkuntzak nagusiki Oaxacan hitz egiten dira, non mixe izena duten, eta baita Veracruzen ere, non popoluca deitzen zaien. Popoluca terminoa nahiko nahasia da, zokear adarreko hizkuntza bat dagoelako, popoluca ere deitzen dena. Antzinan Chiapasen tapachultecoa hitz egin zen, mixe adarreko beste hizkuntza independente bat.

Barne sailkapena

Mixe-hizkuntzek 13 mende inguruko dibertsifikazio denbora omen dute. Proto-mixe-zoque dibertsifikatu zeneko 36 mendeen aurrean. Mixe-adarreko hizkuntzei dagokienez, honako barietate hauek agertzen dira:

• Oaxacako Mixe-ren aldaerak
  • Coatlán-eko mixea (mco)
  • Istmoko mixea (mir)
  • Totontepec-eko mixea (mto)
  • Tlahuitoltepec-eko mixea (mxp)
  • Juquila-ko mixea (mxq)
  • Mazatlán-eko mixea (mzl)
  • Ipar eta erdiko mixea (neq)
  • Quetzaltepec-eko mixea (pxm)
• Veracruzeko Popoluca-ko saihesbideak
  • Oluta-ko popoluka (plo)
  • Sayula-ko popopuka (pos)
• Chiapasko aldaerak
  • Tapachulteco

Konparazio lexikala

Taula honek zenbakiak erakusten ditu zenbait mixe-barietatetan :

GLOSA	Sayulako popoluca	Olutako Popoluca	Totontepec-eko mixea	Tlahuiltotepec-eko mixea	proto-mixearra
1	tuʔk	tuʔk	toʔk	tuʔuk	*tuʔ.k
2	mečk	mesko	mehʦk	mahʦk	*mehʦ.k
3	tūgup	tuviʔk	tōhk	tûkûk	*tuku.k
4	mak.tašp	mak.tasko	mak.tāšk	mak.tɔšk	*mak.tas.k
5	mogošp	mokoško	mugošk	makošk	*mokoš.k
6	tuhtup	tuhtuhko	tohtik	tutuhk	*tuhtu.k
7	guš.tuhtup	huš.tuhkuhtuh-	vuš.tohtik	wuš.tuhk	*wuš.tuhtu.k
8	tuku.tuhtup	tuku.tuhko	todohtik	tuktuhk	*tuku.tuhtu.k
9	taš.tuhtup	tās.tutuhko	taš.tohtik	tɔš.tohk	*tas.tuhtu.k
10	makp	maku	mahk	mɔhk	*mah.k

Bibliografia

• Dieterman, Julia Irene, 1995, Participant reference in Isthmus Mixe Narrative Discourse, MA. Thesis in linguistics presented to the Capacity of the Graduate school of University of Texas at Arlington.
• Hoogshagen, Searle & Hilda Halloran Hoogshagen, 1993, Diccionario Mixe de Coatlán, "Mariano Silva y Aceves" hiztegi indigenen saila. 32. SIL, Mexico, D.F.
• Schoenhals, Alvin & Louise Schoenhals, 1965, Totontepec-en Mixe hiztegia, "Mariano Silva eta Aceves" Hiztegi Lotsagarrien Saila Num. 14. SIL, Mexico, D.F.
• Wichmann, Søren, 1995, The Relationship Among the Mixe-Zoquean Languages of Mexico. University of Utah Press. Salt Lake Cityn. ISBN 0-87480-487-6.

Kanpo estekak

• Online resources for Mixe of Chuxnabán (Midlands) by Carmen Jany
• Mixe de Tlahuitoltepec batxilergo elebiduna

• Datuak: Q36225