Mohammad Reza Pahlavi

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Mohammad Reza Pahlavi
Mohammad Reza Pahlavi.png
Persiako xah

1941eko irailak 16 - 1979ko otsailak 11
Reza Shah Pahlavi
Bizitza
Jaiotza Teheran1919ko urriaren 26a
Herrialdea  Iran
Heriotza Kairo1980ko uztailaren 27a (60 urte)
Hobiratze lekua Al-Rifa'i Mosque
Heriotza modua berezko heriotza linfoma
Familia
Aita Reza Shah Pahlavi
Ama Tadj ol-Molouk of Iran
Ezkontidea(k) Fawzia Fuad of Egypt
Soraya Esfandiary-Bakhtiari
Farah Pahlavi
Seme-alabak
Anai-arrebak
Leinua Phalavi dinastia
Jarduerak
Jasotako sariak
Nominazioak
Sinesmenak eta ideologia
Erlijioa Xiismoa
IMDb nm0656624
Mohammadreza pahlavi signature.svg

Mohammad Reza Pahlavi (persieraz: محمدرضا پهلوی‎Mohammad Rezā Pahlavi; Teheran, 1919ko urriaren 26a - Kairo, Egipto, 1980ko uztailaren 27a), Mohammad Reza Shah (persieraz: محمدرضا شاه‎Mohammad Rezā Šāh) ere deitua, Irango shah edo enperadorea izan zen, 1941etik 1979ra.

Bizitza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Reza Shah Pahlaviren seme zaharrena zen. Suitzan hezi zuten, eta 1935ean itzuli zen Irana. 1941ean egin zuten enperadore, Sobietar Batasunak eta Britainia Handiak Iran okupatu eta haren aita, nazien laguntzailea zela-eta, aginpidetik kendu ondoren. 1946an erretiratu ziren sobietarrak eta britainiarrak Irandik, eta Amerikako Estatu Batuek enperadorea bere alde jartzea lortu zuten. Petrolioaren ustiakuntzak garrantzi handia hartu zuen berehala.

1950. urtetik aurrera, gatazka latzak izan ziren shah-ren eta Mohammad Mosaddeq ministro nazionalistaren artean; 1951n Mosaddeqek, Irango Parlamentuan, petrolioaren nazionalizazioa lortu zuen, baina gorabehera askoren ondoren, Mohammad Rezak Mosaddeq kargutik kendu eta baliorik gabe utzi zuen neurri hura, Estatu Batuen interesen alde betiere. Estatu Batuek emaniko laguntzez baliatu zen Irango modernizazioari ekiteko, eta ezkerreko politika-mugimendu oro ezabatzeko. 1970. urtetik aurrera, harreman estuagoak izan zituen Sobietar Batasunarekin eta Ekialdeko Europako herriekin eta, ondoren, Txinarekin. Neutraltasuna aldarrikatu zuen kanpo arazoetan, eta lehen bezain irmo iraun zuen Irango ezkertiarren zapalkuntzan.

1978an, herri xehearen egoera zailaz baliatu ziren buruzagi xiiak, mendebaldeko gizarte-moldeak barneregi zituen Irango aginpideaz jabetzeko, eta 1979ko urtarrilean Ruhollah Khomeini, Parisko erbestean zegoen aiatola xiiak, Irango buruzagitza hartu zuen. Mohammad Rezak Egiptora jo zuen, eta Kairon hil zen, 1980an.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Mohammad Reza Pahlavi Aldatu lotura Wikidatan