Montañes

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Kantabriera
Montañés, Cántabru
Lurralde eremua: Espainia 
Eskualdea: Kantabriako gune batzuk eta Asturiasko Peñamellera Alta, Peñamellera Baja eta Ribadedeva udalerriak
Hiztunak:  
Rankina: ez 100 mintzatuenen artean
Hizkuntza familia: Indoeuroparra
 Erromanikoa
  Iberiar-erromanikoa
   Astur-leonesa
    Kantabriera
Hizkuntza kodeak
ISO 639-1: -
ISO 639-2:
ISO 639-3:

 

Montañesa edo kantabriera (montañés, cántabru) Kantabriako mendialdeko inguru desberdinetan mintzatzen den trantsiziozko hizkuntza edo aldaera bat da.[1] Bereziki, Kantabriako mendebaldean eta Pas nahiz Sobako haranetan hitz egiten dute.

Kantabriera astur-leonesaren aldaera bat da, asturieratik oso gertu dagoena eta gaztelaniaren eragin handia duena. Horregatik, astur-leonesa eta gaztelaniaren arteko trantsiziozko hizkuntzatzat jotzen da, extremadurera bezala.

Euskal Herriko mendebaldeko muturrean ere, Enkarterriko mendebaldean, Lanestosa eta Karrantza aldean, erabili izan zuten, eta bertako toponimian eta hizkeran hainbat aztarna gelditu dira.[2] Burgosko Sotoscuevan ere bere eragina nabaria da.[3]

Kantabriako dialektoen mapa. Berdez montañesaren gunea azaltzen da.

Aldaerak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kantabrierak bi aldaera nagusi ditu: mendebaldekoa eta ekialdekoa. Bi aldaeren arteko muga Saja ibaia eta Pas haranaren artean dago.[4] Pasiegoa (pasiegu), horrela, ekialdeko aldaeraren parte da, baina hoberen zaindutako montañesaren aldaera denez, ezagunena da.

Euskararen eragina[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hurbiltasunak euskal maileguak eman zizkion kantabrierari.[5] Antzinako hitz asko zalantzazkoak dira, euskaran ere latinezko maileguak direlako (adibidez: latinez cyma, euskaraz kima, montañesez quimba edo quima). Modernoetan, berriz, nabaria da ekialdeko itsasbazterreko marinelen eta Trasmierako harginen eragina: chacurro (eusk. txakur), arpicol (eusk. arpiko edo zizel), eta abar.

Alderaketa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Asturieraz

« Un españíu fizo tremar el fayéu. El ñarbatu esnaló lloñe. L'esguil espaeció nel ñeru. Hebo otru españíu, y darréu otru. L'home, entós, mientres cayía coles manes abiertes, los güeyos nel infinitu y el so cuerpu remanando per tolos llaos abonda sangre, glayó una pallabra, una pallabra namás, que resonó y güei sigue resonando na biesca y en toa Asturies: «¡Llibertá!».  »
L'últimu home, Miguel Solís

Kantabrierazko itzulpena

« Un españíu jizo temblar el jayal. El miruellu voló largu. L'esquilu jospó nel ñial. Hebo otru españíu, y darréu otru. L'hombri, entós, mientris cayía conas manos abiertas, los güeḥos nel sinfinitu y el su cuerpu esvarciando por tolos laos sangri n'abondu, glarió una parabra, una parabra namás, que retingló y hui sigui retinglando ena viesca y en toa Asturias: «¡Libertá!».  »

Gaztelaniazko itzulpena

« Un estallido hizo temblar el hayedo. El mirlo voló lejos. La ardilla desapareció en el nido. Hubo otro estallido, y luego otro. El hombre, entonces, mientras caía con las manos abiertas, los ojos en el infinito y su cuerpo vertiendo por todas partes mucha sangre, gritó una palabra, sólo una palabra, que resonó y hoy sigue resonando en el bosque y en toda Asturias: «¡Libertad!».  »

Euskarazko itzulpena

« Eztanda batek pagadia dardarazi zuen. Zozoak urrunera hegan egin zuen. Katagorriak habira ihes egin zuen. Beste eztanda bat gertatu zen, eta gero beste bat. Gizonak, orduan, eskuak irekita zituela erortzen zela, eta begiak infinitura begira eta bere gorputzari leku guztietatik odola zeriola, hitz bat oihukatu zuen, burrunbatu zuen hitz bakarra, eta gaur basoan eta Asturias osoan burrunban jarraitzen duen hitza: «Askatasuna!».  »

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1.   Menéndez Pidal, Ramón, «Dialectos leoneses», Revista de filoloxía asturiana (Oviedoko Unibertsitatea) (6-7-8), ISSN 1578-9853, http://www.unioviedo.net/reunido/index.php/RFA/article/viewFile/9210/9073 .
  2.   Etxeberria Mirones, Txomin, El habla montañesa o cántabra en la toponimia de las Encartaciones, Bilbo: Beta, ISBN 84-88890-93-1 .
  3.   González Goñi, Silvia, «Apuntes sobre el habla de la Merindad de Sotoscueva. Fonética y morfosintaxis», Alcuentros .
  4.   Rodríguez Castellano, L. (1954), «Estado actual de la /h/ aspirada en la provincia de Santander», Archivum VI: 435-457 .
  5.   García-Lomas, Adriano (1966), El Lenguaje Popular de la Cantabria Montañesa. Fonética, Recopilación de Voces, Juegos, Industrias Populares, Refranes y Modismos (2. argitaraldia), Santander: Aldus Artes Gráficas .

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]