Municipium
Municipium-a (pluralean municipia) Antzinako Erromako hiriek izan zezaketen estatusetako bat zen. Etimologikoki, udalerriko municipes-en ("betebehardunen") edo hiritarren arteko gizarte-kontratua zen. Herritarrek beren gain hartzen zituzten betebeharrak, modu komunitarioan, pribilegioen eta babesaren truke. Herritar bakoitza municeps bat zen.
Erromatar koloniekin alderatuta, muncipium batek maila baxuagoa zuen baina autonomia handiagoa. Aldi berean, oppida stimpendiaria bat baino maila politiko altuagoa zuen, eta hiri (civitas) izendapena ez zuen herri edo biztanle-aglomerazio baina altuagoa (herri federatua, praefecturae, fora, vici, conciliabula, castella, canabae...)
Erromatar koloniak eta munizipia-k
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Kolonia Erromak fundatutako kokaleku berri bat zen; municipium-a, berriz, Erromak beretutako herri edo hiria.[1] Municipium-ak autonomia zuen eta tradizio kultural eta juridikoei eusten zien; kolonia, aldiz, Erromaren eredura egina zen. Kolonietan ez bezala, municipium-ean ez ziren ezinbestekoak, ez legionario beteranoak kokatzea, ez lurrak banatzea, ez hirigintza orokortzea. Baina koloniak abantaila fiskal nabarmenak zituen, eta baita ohore handiagoa ere; hori zela eta, municipia batzuk saiatu ziren kolonia estatusa lortzen.[2]
Historia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Erromak k.a. IV. mendean sortu zituen lehen municipia, Liga Latinoa desegin ostean. Hasieran udalerri horietako biztanleak erromatar hiritarrak ziren (Erromako hiritartasuna zuten), bozkatzeko eskubiderik gabeak. Italiako probintziak erromatar estatuaren barruan sartu ahala, municipia horietako biztanleak Erroma hirira joaten zirenean, boto-tribuetan erregistratzen ziren eta eskubide politiko guztiak lortzen zituzten. Zenbait hiriri boto-eskubideak eman zitzaien eta aldi berean autonomia pixka bat onartu zitzaien, beren gobernuak eta tokiko magistratuak kontserbatu baitzituzten, botere judizial eta finantzario mugatuak bazituzten ere. Hala ere, municipium-a Erromaren jurisdikziopean geratzen zen kanpo-politikako gaietan, tropak eman behar zizkioten Erromari, eta ez zitzaien txanponik egiten usten. Gerra Sozialaren ondoren (K. a. 90-89 ), latindar eta italiar komunitate guztiak hiritar erromatarren municipia bihurtu ziren.
Municipium-aren sistema, neurri handi batean, latin hiztunen probintzietan nagusitu zen, baina oso gutxitan gertatu zen gauza bera iparraldean edo greziera erabiltzen zuten ekialdeko probintzietan. Udalerri mota honetako diru-sarrera nagusiak hiritar aberatsen dohaintzak izan ziren, esportazio- eta inportazio-zergak eta hiriko lur publikoen diru-sarrerak. Inperioko probintzietan, tokiko aristokraziak kontseilu bat osatzen zuen, tokiko politika eta finantzak gainbegiratzen zituena, magistratuen eskumenen mende jarriz. Udal kontseiluko parte-hartzaileei decurioi esaten zitzaien, eta osatzen zuten talde, erromako senatarien imitazioz, ordo decurionum. Zure hiriko ordo decurionum-ean sartzea ohore handia zen, eta botere iturria. Municipium-aren sistemari esker, mendebaldeko Europa erromatartu egin zen. Erromatar hiritartasuna inperioko biztanle gehienei eman zitzaienean K.o. 212. urtean, Karakala enperadorearen garaian, sistema zaharkitu egin zen.[3]
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ Abbott, Frank Frost, Johnson, Allan Chester. Municipal Administration in the Roman Empire. Princeton University Press, 1926, archive.org (kontsulta data: 2026-1-9).
- ↑ Blázquez, José María. El municipio romano en España. Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes, 2006, cervantesvirtual.com (kontsulta data: 2026-1-9).
- ↑ (Ingelesez) «Municipium | ancient Roman government | Britannica» www.britannica.com (kontsulta data: 2023-02-10).
Ikus, gainera
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Beste erromatar hiri, herri eta herrixka mota administrazioaren ikuspuntutik:
Kanpo estekak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| Autoritate kontrola |
|
|---|
Datuak: Q213468
Multimedia: Municipium / Q213468