Benito Mussolini

Wikipedia, Entziklopedia askea
Mussolini» orritik birbideratua)
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Benito Mussolini
Benito Mussolini (primo piano).jpg
gobernuburua

1943ko irailak 23 - 1945eko apirilak 28
Kanpo Harremanetarako ministro

1943ko irailak 23 - 1945eko apirilak 28
minister of Foreign Affairs of the Kingdom of Italy

1943ko otsailak 6 - 1943ko uztailak 25
Galeazzo Ciano - Raffaele Guariglia
First marshal of the empire

1938ko martxoak 30 - 1943ko uztailak 25
← baliorik ez - baliorik ez →
minister of Public Works of the Kingdom of Italy

1935eko abuztuak 7 - 1935eko irailak 5
Luigi Razza - Giuseppe Cobolli Gigli
minister of Italian Africa of the Kingdom of Italy

1935eko urtarrilak 18 - 1943ko uztailak 25
Emilio De Bono - Melchiade Gabba
minister of Air Force of the Kingdom of Italy

1933ko azaroak 6 - 1943ko uztailak 25
Italo Balbo - Renato Sandalli
minister of the Navy of the Kingdom of Italy

1933ko azaroak 6 - 1943ko uztailak 25
Giuseppe Sirianni - Raffaele de Courten
minister of War of the Kingdom of Italy

1933ko uztailak 22 - 1943ko uztailak 25
Pietro Gazzera - Antonio Sorice
minister of Foreign Affairs of the Kingdom of Italy

1932ko uztailak 19 - 1936ko ekainak 11
Dino Grandi - Galeazzo Ciano
minister of Public Works of the Kingdom of Italy

1930eko otsailak 3 - 1930eko abenduak 13
Michele Bianchi - Araldo di Crollalanza
minister of Corporations of the Kingdom of Italy

1929ko irailak 12 - 1936ko ekainak 11
Giuseppe Bottai - Ferruccio Lantini
minister of Public Works of the Kingdom of Italy

1929ko apirilak 30 - 1929ko irailak 12
Giovanni Giuriati - Michele Bianchi
minister of Italian Africa of the Kingdom of Italy

1928ko abenduak 18 - 1929ko irailak 12
Luigi Federzoni - Emilio De Bono
minister of Interior of the Kingdom of Italy

1926ko azaroak 5 - 1943ko uztailak 25
Luigi Federzoni - Umberto Ricci
minister of Corporations of the Kingdom of Italy

1926ko uztailak 2 - 1929ko uztailak 20
← baliorik ez - Giuseppe Bottai
minister of Air Force of the Kingdom of Italy

1926ko urtarrilak 4 - 1929ko irailak 12
Benito Mussolini - Italo Balbo
minister of War of the Kingdom of Italy

1926ko urtarrilak 3 - 1929ko irailak 12
Benito Mussolini - Pietro Gazzera
minister of the Navy of the Kingdom of Italy

1926ko urtarrilak 3 - 1929ko irailak 12
Benito Mussolini - Giuseppe Sirianni
minister of Air Force of the Kingdom of Italy

1925eko abuztuak 30 - 1926ko urtarrilak 4
Benito Mussolini - Benito Mussolini
minister of the Navy of the Kingdom of Italy

1925eko maiatzak 8 - 1926ko urtarrilak 3
Paolo Ignazio Maria Thaon di Revel - Benito Mussolini
minister of War of the Kingdom of Italy

1925eko apirilak 4 - 1926ko urtarrilak 3
Antonino Di Giorgio - Benito Mussolini
minister of Foreign Affairs of the Kingdom of Italy

1924ko ekainak 17 - 1929ko irailak 12
Benito Mussolini - Dino Grandi
minister of Italian Africa of the Kingdom of Italy

1924ko ekainak 17 - 1924ko uztailak 1
Luigi Federzoni - Pietro Lanza di Trabia
minister of Air Force of the Kingdom of Italy

1923ko urtarrilak 24 - 1925eko abuztuak 30
← baliorik ez - Benito Mussolini
minister of Interior of the Kingdom of Italy

1922ko urriak 31 - 1924ko ekainak 17
Paolino Taddei - Luigi Federzoni
minister of Foreign Affairs of the Kingdom of Italy

1922ko urriak 31 - 1924ko ekainak 17
Carlo Schanzer - Benito Mussolini
Italiako Erresumako Lehen Ministro

1922ko urriak 31 - 1943ko uztailak 25
Luigi Facta - Pietro Badoglio
Bizitza
Izen osoa Benito Amilcare Andrea Mussolini
Jaiotza Predappio1883ko uztailaren 29a
Herrialdea Italiako Erresuma
Italiako Errepublika Soziala
Heriotza Giulino1945eko apirilaren 28a (61 urte)
Hobiratze lekua Predappio
Cimitero Maggiore di Milano
Heriotza modua heriotza zigorra fusilamendua
Familia
Aita Alessandro Mussolini
Ama Rosa Maltoni
Ezkontidea(k) Ida Dalser  (1914 -  1937ko abenduak 3)
Rachele Mussolini  (1915eko abenduak 16 -  1945eko apirilak 28)
Seme-alabak
Anai-arrebak
Hezkuntza
Heziketa Lausanako Unibertsitatea
(1904 - 1904) : gizarte-zientzia
Hizkuntzak frantsesa
italiera
Jarduerak
Jarduerak kazetaria, maisu/maistra eta politikaria
Lantokia(k) Milan eta Erroma
Jasotako sariak
Nominazioak
Zerbitzu militarra
Adar militarra Italian Royal Air Force
Gradua First marshal of the empire
Gatazka Lehen Mundu Gerra
Bigarren Mundu Gerra
Sinesmenak eta ideologia
Alderdi politikoa Republican Fascist Party
Alderdi Nazional Faxista
Italiako Alderdi Sozialista
Fasci Italiani di Combattimento
IMDb nm0615907
Benito Mussolini Signature.svg

Benito Amilcare Andrea Mussolini (Dovia di Predappio, Forlì-Cesenako probintzia, Emilia-Romagna, 1883ko uztailaren 29a - Giulino di Mezzegra, Comoko probintzia, Lombardia, 1945eko apirilaren 28an) italiar politikari, kazetari, eta Alderdi Nazional Faxistaren burua izan zen. 1922-1943 bitartean Italiako Erresumako lehen ministroa izan zen.

Bizitza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1900. urtean Alderdi Sozialistan sartu zen, eta Avanti, alderdi sozialistaren aldizkari ofizialaren zuzendari izendatu zuten. Lehen Mundu Gerran Frantziaren alde agertu zelako salaketapean, alderditik bota zuten. 1919an, Italiako fascioak sortu zituen, 1921ean eratu ziren Alderdi Nazional Faxistaren oinarri izan zirenak. Gerraosteko italiar suminari probetxu ateraz, 1922ko urrian Erromarako Martxa antolatu zuen, aginpidea lortzeko asmoarekin. Egun batzuk geroago, Viktor Emanuel III.a erregeak gobernua antolatzeko agindua eman zion. Antzinako Erromako buruzagi militarren antzera, duce (latinez: dux, «gidaria») titulua hartu zuen eta legez kanpo utzi zituen alderdi eta sindikatu ez faxista guztiak eta indarrik gabe prentsa askatasuna. 1925. urtean eman zion hasiera erregimen faxistaren diktadurari.

Indarkeriaren justifikazioa

Asko aipatzen da faxisten indarkeri jarduera. Geurea da indarkeria kontrolatzeko eta, kasua heltzen bada, ezabatzeko gaitasuna (...). Bien bitartean, eta beharrezkotzat izango dugun artean, gure arerioen garezurrak jotzen jarraituko dugu, indar handiagoz edo txikiagoz, hau da, egia barruan sartu arte (...). Faxismoaren kanpoko politikarako egitasmoak hitz bakarra dauka: zabalkundea.

1921ean egindako hitzaldiaren zatia.

Indarkeria ez da ez-morala, eta zenbaitetan morala ere izan daiteke. Guk gure indarkeriaren aurka kexatzeko eskubidea ukatzen diegu etsaiei. 1919. eta 1920. urteetako indarkeriarekin alderatuta, edota boltxebikeek Errusian erabilitakoarekin alderatuta -bi milioi pertsona exekutatu zituzten eta beste bi milioi espetxeratu-, gure indarkeria haurren jolasa da. Gainera, indarkeria eraginkorra da. 1922ko udan, indarkeria berrogeita zortzi orduz sistematikoki erabilita, propagandaren bidez berrogeitua zortzi urtean lortuko ez genukeena lortu genuen. Horrela, egoera gangrenatsu bat amaiaraztea lortzen duen indarkeria beharrezko indarkeria da, indarkeria santua eta sakratua.

Nazioak gobernatzeko ezinbestekoa da zorrotz eta irmotasunez jokatzea. Gizonak nekatuta daude askatasunaz, orgia bihurtu baita. Gazteria ausart, geldiezin eta latzarentzat, historia berriaren egunsentian jaikitzen denarentzat, beste hitz batzuk are zirraragarriagoak dira; hain zuzen, hiru hitz hauek: ordena, hierarkia eta diziplina.

1934ko hitzaldia

Faxismoa eta Estatua

Ez talderik ez banakorik Estatutik kanpo. Faxismoa Historia klaseen arteko borrokara mugatzen duen eta Estatuaren batasuna ezagutzen ez duen sozialismoaren kontrakoa da (...). Arrazoi berberengatik, faxismoa sindikalismoaren kontrakoa da(...). Faxismoak estatu sendoa nahi du eta Estatua da kapitalismoaren kontraesan gogorrak konpontzeko gauza den bakarra.

1922an egindako hitzaldiaren zatia.

Italiar gazteen hezkuntza

Apurka-apurka akatsak galtzen doaz eta faxismoa italiar herriaren norabidea zuzentzera dator. Indar berria da, garai berrien adierazlea. Konfiantza harro hori ariman daramagu, gure bihotzaren taupadak neurtzen dituela sentitzen dugu eta badakigu faxismoaren alde lanean ari direla Italiako gazterik osasuntsuenak, ederrenak, sutsuenak (...).

Laster Italiako faxismo kontzeptuak pentsamendu bakarrean batuko dira. Izan ere, honako hau da gure formula erregimen politiko berria sortzeko: "Dena Estatuan, dena Estatuaren asde, ezer ez Estatutik kanpo." Gainera, politikarako bakarrik ezin utzizkoak bizitzara ekarriaz, (...) belaunaldi berria sortuko dugu. Bakoitzak zeregin jakin bat izango du. Batzuetan erakargarri egiten zait (...) klaseak eratzea: hiltzeko prest dagoen gudari klasea, epaile zuzen eta langile klasea, gobernadore indartsu eta zorrotz klasea, esplotatzaile buruargi eta ausart klasea, industri kapitain harroen klasea. Horrela, kategoria handiak sortu, inperio handiak eratzeko ezinbestekoak.

Benito Mussolini: "El fascismo expuesto por Mussolini". Madrid, 1934.

Etiopia eta Albania inbaditu zituen, eta Espainiako Gerra Zibilean Francori laguntza eman zion. 1940an, Bigarren Mundu Gerran, Hitlerren alde jarri zen. Gerran Italiak izan zituen hondamendi militarren ondorioz, Kontseilu Faxista Nagusiak atxilotu egin zuen 1943an. SSetako komando batek askatu ondoren, Italiako iparraldean Saloko Errepublika faxista aldarrikatu zuen, eta zapalkuntza latza bideratu zuen. Aliatuak Italian barrena aurreraka zihoazela eta, alemaniarren babesa galdu zuenean, Suitzara ihes egin nahi izan zuen, baina Italiako erresistentziako talde batek atxilotu eta, Clara Petacci neskalagunarekin batera, fusilatu zuen.

Mussoliniren kanpo-politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Mussolini boterera iritsi baino lehen ere, Italiak Mediterraneoan eta Balkanetan zuen eragina hedatu nahi zuen, eta inperio kolonial bat sortu Afrikan. Gainera, 1919-1920ko Parisko Bake Konferentziak (Italian "garaipen mutilatu" izenez ezaguna) eragindako etsipenak berekin ekarri zuen italiar errebisionismoa.

Mussolinik suspertu egin zituen helburu horiek, eta kanpo-politika oportunista bultzatu zuen, helburutzat zuena Italia potentzia bilakatzea. 1920tik 1930era bitartean, Saint-Germaineko Ituna eta Balkanen gaineko politika berraztertzen saiatu zen, baina apenas sortu zuen emaitzarik, Fiume okupatzea (1924) eta Albaniarekin adiskidetasun-itun bat sinatzea (1926) izan ezik (itun horrek Italiaren estatu satelite bilakatu zuen Albania).

1930eko hamarkadaren erdialdetik aurrera, Mussolinik joera argiro espantsionista hartu zuen, eta Alemaniarekin aliantza bat egin zuen. 1935-1936an, italiar tropek Etiopia inbaditu zuten. Nazioen Elkarteak gaitzetsi egin zuen konkista hura. Erresuma Batua eta Frantzia Mussolinirengandik urruntzen joan ziren, eta italiar agintaria Hitlerrengana hurbiltzen hasi zen. Italiaren eta Alemaniaren arteko harremana estutu egin zen, Espainiako Gerra Zibilean partu hartu zutenean Erroma-Berlin Ardatza sortu zutenean (1936).

Mussoliniren botereak 1925ean[aldatu | aldatu iturburu kodea]

"Botere betearazlearen agintari gorena da: bere ministroak aukeratzen ditu, eta ministro horiek erantzukizuna dute bai erregearen aurrean, bai bere aurrean; hark erabakitzen du zenbat ministerio izango diren, eta bere gain har ditzake hainbat ministerio; errege-familiako kideen tutoretzako kontseiluan parte hartzen du eta koroaren txanbelan funtzioa betetzen du; ganberek ezin dute inolako gairik eztabaidatu, hark aldez aurretik baimenik ematen ez badu; bi ganberetako batek lege-proiekturen bat baztertzen badu, berriro aurkez dezake hiru hilabeteko epea igaro ostean (...). Inork gobernuburuaren bizitzaren, osotasun fisikoaren edota askatasunaren aurka egiten badu, gutxienez hamabost urteko espetxe-zigorra izango du; eta atentatua hilgarria bada, heriotza-zigorra ezarriko zaio. Inork gobernuburua iraintzen badu, bai hitzez, bai ekintzez, sei eta hogeita hamar hilabete bitarteko espetxe-zigorra izango du."

1925eko abenduaren 24ko legea.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Benito Mussolini Aldatu lotura Wikidatan