Napoleon Bonaparte

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Artikulu hau frantziar militar, agintari eta enperadoreari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Napoleon (argipena)».
Napoleon Bonaparte
Napoleon Bonaparte

Imperial Standard of Napoléon I.svg
Frantziako enperadorea
1804 – 1814
1815eko martxoaren 20a – ekainaren 22a
Aurrekoa Bera, lehen kontsul gisa
Ondorengoa Luis XVIII.a

Arms of the Napoleonic Kingdom of Italy.svg
Italiako erregea
1805 – 1814
Aurrekoa Bera presidente gisa
Ondorengoa Azkena (eresuma deuseztatu zuten)

Jaiotza 1769ko abuztuaren 15a
Ajaccio, Korsika
 Frantzia
Heriotza 1821eko maiatzaren 5a
Longwood, Santa Helena
Erresuma Batua Britainiar Inperioa
Ezkontidea(k) Josefina
Maria Luisa
Seme-alabak Napoleon II.a
Sinadura Napoleon Bonaparte-ren sinadura

Napoleon Bonaparte (Ajaccio, Korsika, 1769ko abuztuaren 15aSanta Helena, 1821eko maiatzaren 5a) Frantziako Armadako militarra izan zen, Frantziako enperadore izatera iritsi zena.

Gaztaroa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Charles Bonaparte, Napoleonen aita, nekazari eta merkatari garrantzitsua izan zen XVIII. mendeko erdialdean. Ama, Maria Laetizia Ramolino, 14 urterekin ezkondu zen eta zortzi seme-alaba ekarri: Joseph (1768), Napoléon (1769), Lucien (1775), Élise (1777), Louis (1778), Pauline (1780), Caroline (1782) eta Jerôme (1784).

Frantzia Korsikaz jabetu zenean, Bonaparte familiak erresitentzia mugimenduetan parte hartu zuen, baina hura ez zen traba izan Napoleonen aita menperatzaile berriengana hurbiltzen hasteko, batez ere korsikarrek Pone Nuovon (1769) jasan zuten porrotaren ondoren, eta gobernadore frantsesaren konfiantza lortu zuen. Hori dela eta, aitak gobernadorearen laguntzaz lortu zuen Napoleonek beka bat jasotzea, Brienneko Eskola Militarrean sar zedin eta ikasketak Parisko Eskola Militarrean buka zitzan; han, matematiketan trebea zela besterik ez da ezaguna. Parisko Eskola Militarrean 58 ikasletatik 42. graduatu zen, bigarren teniente maila lortuta. Hasieran, kuartel askotatik ibili zen (Valence, Lyon, Douai, Auxonne) eta denbora libre guztia irakurtzen eman zuen: Rousseau, Mably, Voltaire edo Neckerren lanak aurrena, eta gero taktika militarrei buruzko liburuak, eta Alexandro Handia, Julio Zesar eta Federiko II.aren biografiak.

Lehen harreman politikoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Napoleonen aita hil ondoren (1789), Bonaparte familia ekonomiaz larri ibili zen. Anai-arrebek arazoak izan zituzten ikasketak bukatzeko. Hala ere, Josef abokatu izan zen; Elisa Parisko Saint-Cyr eskolan sartu zen; Lucien, Brienneko Eskola Militarrean; eta Luis, beste eskola batean. Iraultzaren ondorioz, politikan sartu ziren Josef eta Napoleon. Josefek eserleku bat lortu zuen Korsikako Kontseilu Nagusian eta Napoleon Guardia Nazionalaren teniente koronela izan zen.

Inperioa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Frantziako Lehen Inperioa»

Europako proiektua[aldatu | aldatu iturburu kodea]

«

Batzea izan zen gehien arduratu ninduen ideietako bat; hau da, iraultzek eta politikak disolbatu eta banatu dituzten herri geografikoak berrio ere biltzea; hala, Europan, hogeita hamar milioi frantses baino gehiago, hamabost milioi espainiar, hamabost milioi italiar eta hogeita hamar milioi aleman daudela jakinik guztiekin nazio-gorputz bakar bat osatzea gustatuko litzaidake (...); Hainbesteko loriarako prest ikusten nuen nire burua!

[...] Egoera horretan, leku guztietan kodeen, printzipioen, iritzien , sentimenduen, ideien eta interesen batasuna lortzea zen aukera gehien zituena. Agian horrela, mundu osoan zabaldutako argien laguntzaz, zilegi izango litzateke Europako sendi handiarekin amets egitea [...]

Dena dela, batasun hori (Europakoa)lehenago edo geroago egingo da.

 »
Napoleonen hitzak, 1816ko azaroaren 11

Heriotza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1815ean garaitua izan zenetik, ingelesen gatibu izan zen, eta haiek Santa Helena uhartera atzerriratu zuten, Atlantikoaren hegoaldean: han hil zen, 1821ean. Haren errautsak 1840. urtean Parisko Invalideseko Panteoi Nazionalera eraman zituzten.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Napoleon Bonaparte Aldatu lotura Wikidatan
Wikiesanetan artikulu bat dago honi buruz:
Napoleon Bonaparte