Napoleon III.a

Wikipedia, Entziklopedia askea
Artikulu hau Napoleon III.ari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Napoleon (argipena)».
Napoleon III.a
Napoleon III by Mayer & Pierson c1860.png
Grandes Armes Impériales (1804-1815)2.svg
Frantziarren enperadore

1852ko abenduaren 2a - 1870eko irailaren 4a
Frantziako gobernuburua

1851ko urriaren 26a - 1870eko urtarrilaren 2a
Léon Faucher - Émile Ollivier
Armoiries république française.svg
Frantziako Errepublikako presidente

1848ko abenduaren 20a - 1852ko abenduaren 2a
Louis-Eugène Cavaignac - Louis Adolphe Thiers
Historical Coat of Arms of French Prince of Andorra.svg
22. Andorrako Printzekide Frantsesa

1848ko abenduaren 20a - 1870eko irailaren 4a
Luis Filipe Frantziakoa - Louis Adolphe Thiers
Grand Master of the Legion of Honour (en) Itzuli


Logo de l'Assemblée nationale française.svg
Frantziako Nazio Biltzarreko kidea

Bizitza
Jaiotzako izen-deiturakCharles Louis Napoléon Bonaparte
JaiotzaParis1808ko apirilaren 20a
Herrialdea Frantzia
HeriotzaChislehurst (en) Itzuli1873ko urtarrilaren 9a (64 urte)
Hobiratze lekuaSarcophagus of Emperor Napoleon III (en) Itzuli
Heriotza moduaberezko heriotza: septizemia
Familia
AitaLuis Bonaparte
AmaHortense de Beauharnais
Ezkontidea(k)Eugenia de Montijo  (1853ko urtarrilaren 29a -  1873ko urtarrilaren 9a)
Bikotekidea(k)
Seme-alabak
Anai-arrebak
LeinuaHouse of Bonaparte (en) Itzuli
Hezkuntza
HeziketaWaffenplatz Thun (en) Itzuli
Hizkuntzakfrantsesa
Irakaslea(k)Guillaume Henri Dufour (en) Itzuli
Jarduerak
Jarduerakpolitikaria eta idazlea
Lantokia(k)Paris
Jasotako sariak
Zerbitzu militarra
GraduaJeneral
Parte hartutako gatazkakFrantzia-Prusia Gerra
Sinesmenak eta ideologia
ErlijioaErromatar Eliza Katolikoa

Find a Grave: 7414 Edit the value on Wikidata
Autograph of Louis-Bonaparte the third.png

Napoleon III.a edo Luis Napoleon Bonaparte[1] (1808ko apirilaren 20a - 1873ko urtarrilaren 9a) 1848tik 1851 arte Frantziako II. Errepublikako presidentea izan zen eta 1852 eta 1870 bitartean, frantesen enperadorea. Napoleon I.a osaba bezala, Errepublikako boterea hartzean, iraultzaileen ideiak eta agintean jarrera autoritarioa bat egiten saiatu zen. Gainera, bi inperioak armadaren porrotak zirela kausa erori ziren.

Frantziako presidentea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1848ko Iraultzako gatazken ostean, abenduaren 10eko hauteskundeen ondorioz, Luis Napoleon Bonaparte II. Errepublikako presidente bihurtu zen Burokrazia, armada eta Frantziako probintzietako biztanleria nekazari eta atzerakoiagoaren babesa lortuta. Aurrerakoiagoen aurrean, Louis Napoleonek gizonezkoen sufragio unibertsala indarrean jarri zuen berriro.

Alabaina, 1851ko abenduaren 2an, estatu-kolpea eman zuen: Asanblada Nazionala desegin eta oposizioko buru nagusiak atxilotu zituen. 1852ko urtarrilean, presidentetza hamar urterako luzatu zitzaion, eta Guardia Nazionaleko kontrol zuzena bere esku geratu zen. 1852ko azaroan, plebiszitu baten ondoren, II. Inperioa ezarri zuen.

Inperio autoritarioa (1851-1860)[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Barne politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Inperio autoritario deritzon Bigarren Inperioaren lehen epe horretan, Napoleon III.ak barne politikan bi helburu nagusi izan zituen: estatuko botereak bereganatzea eta matxinadak itzaltzea. 1852ko konstituzioak Napoleonen esku botere betearazlea eta militarra utzi zituen, baita justizia boterean eskua sartzeko eskumena ere, ordezkariak izendatu ahal izaten baitzituen. Legegintzari zegokionez, Napoleonek Estatu Kontseilua eratu zuen: horrek proposatzen zituen gizonezko sufragio unibertsalaren bidez hautatutako legebiltzarrak aztertu behar zituen legeak.

Orden publikoa poliziaren bidez gorde zen: hirietan, polizia eta herrietan, jendarmeria. Zentsurarik ez egon arren, prentsa zein unibertsitateak zelatan zituen. Elizarekin aliatuta, batik bat Industria Iraultzak ekarritako aberastasunak, baikortasuna, segurtasuna eta ondasun andana eman zizkien frantsesei. Horrela, matxinatzeko gogoa apaldu zen.

Kanpo politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo politikan, epe horretan Krimeako Gerran zein Austria-Piamonteko Gerran ere aritu zen.

Krimeako Gerran Napoleon III.ak Erresuma Batuaren alde egin zuen eta Nikolas I.aren Errusiaren aurka Ekialdeko katolikoei lagundu nahian. Bi urteren buruan garaile aterata, nazioarteko mailan ospe handia lortu zuen Napoleonek.

Italian, Piamonteko Cavourrekin sinatu zuen Plombiers hitzarmena (1858ko uztailaren 21ean) Austriaren aurka. Hurrengo urteko ekainean, Magenta eta Solferino batailetan austriarrak garaitu ostean, Prusiak Austriari laguntza emango zien beldurrez, Napoleonek bakea sinatu zuen, Piamontekin adostu gabe. Piamontek lurralde batzuk lortu arren, tartean Aita Santuen Estatuko zati bat, Cavourrek dimisioa aurkeztu zuen.

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Historialari frankok Frantziako benetako Industria Iraultzaren garapena epe horretan kokatzen dute.

Napoleonek eskua sartu zuen ekonomian. Frantziako nekazarien babesa (populazio aktiboaren % 50 baino gehiago) bereganatu nahian, laguntza eman zien. Halaber, Paris eraberritu zuen, hiriburuko langabeziari aurre egiteko eta negozio-burgesiaren babesa ere bereganatzeko.

1850eko hamarkadan babeskor jokatu zuen Napoleonek ekonomia arloan, eta ekonomia modernizatu ahal izan zuen. 1860ko hamarkadan, merkatuak ireki zituen eta 1866ko krisi ekonomikora arte, Frantziako kanpoko salmentak ugaltzea lortu zuen.

Inperio liberala (1860-1870)[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Barne politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Frantziaren laguntzaz, Piamontek Aita Santuen Estatuetako zati bat eskuratu izanak (1859) kendu zion Napoleoni hainbat katoliko frantziarren babesa. Orduan, Napoleonek politika aurrerakoiagoa hartu zuen, —1859an, amnistia ezarri zuen, esterako— errepublikazaleen babesa bereganatu nahian. Hala ere, atzerakoiekiko lotura moztu ez zuenez, hein txiki batean baino ez zuen lortu.

Liberalizazio politiko (eta ekonomiko) horri esker, legebiltzarrak eskumen gehiago izan zituen eta, 1864an, langileen elkarteak eta grebak onartu zituen.

Kanpo politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Porrot latzak ere izan bazituen ere, batik bat 1866tik aurrera, Napoleonek arrakastak izan zituen: Savoia eta Niza bereganatu zituen Frantziak 1860an, Indotxinan eta Senegalen lehenengo koloniak kokatu zituen, Suezko Kanala eraiki zen (1859-1869), eta Mexikora espedizioa bidali zuen (1861-1866); baina 1866an bertan, Bismarcken estreinako porrot diplomatikoa izan zuen Napoleonek, Luxenburgo Frantziarako bereganatu nahi izan zuenean. AEBetako Gerra Zibilean Hegoaldearen alde egin zuen Napoleonek, eta 1865ean Iparraldea atera zen garaile. Gainera, Frantziak Mexikon ezarritako gobernua –Maximilianorena— ez zuten onartu AEBek. 1867an, Frantziak abandonaturik, Maximiliano atzeman eta hil zuten.

Porrot erabakigarria 1869-1870eko Prusiaren kontrako gerra izan zen. Bismarckek berehala garaitu zituen Frantziako armadak. Horren ondorioz, Alsazia eta Lorena galdu zituen Frantziak, eta legebiltzarrak III. Errepublika aldarrikatu ondoren, II. Inperioa amaitu zen.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]