Nienzebasko monasterioa

Nienzebasko monasterioa
Kokapena
Estatu burujabe	Espainia
Autonomia	Errioxa
Hirugarren mailako herrialde azpibanaketa	Errioxa Beherea
Errioxako eskualdeak	Alfaroko eskualdea
Errioxako udalerri	Alfaro
Historia eta erabilera
Eraikuntza	1140 -
Erlijioa	katolizismoa
Suntsipena	1152

Nienzebasko Santa Mariaren monasterioa (latinez: Necebas) egungo Alfaron- Fitero eta Grávalos artean dagoen Yerga mendiko hegoaldeko magalean hain zuzen ere- zistertar monasterioa izan zen.

Historia

Hiribildua

Hiribildua, Yerga mendiaren hegoaldeko magalean kokatua, Fitero eta Alfaroren arteko mugan, egungo Cora amildegiaren ondoan, eta garai hartan Alhama ibaiaren adarra zen Fuente de los Cantares errekastoaren ondoan. 1134ko irailean Alfontso I.aren testamentua ez betetzearen ondorioz, Iruñeko eta Aragoiko erresumak banatu eta bi erresumen arteko eta Gaztelarekiko muga berria definitzea ekarri zuen. Nienzebas hiribilduaren egoerak, bi erreinu lehiakideen mugakide izateagatik, Iruñearen eta Aragoiren desioaren xede bihurtzen zuen, eta horrek, azken finean, despopulatzea eragingo zuen, izan ere, mugako presio jasanezinak eta Gaztelak hura atxikitzeko zuen interesik ezak, bere biztanleak hiribildua uztera behartuko zituen eztabaidan, beste leku seguruago baten bila.

Monasterioa

Nienzebasko monasterioa 1140. urtean sortu zuten Raymond Saint Gaudenskoa fraide zistertarrak (geroago Raimundo Fiterokoa izango zena) eta beste dozena bat monjek, Alfontso VII.a Gaztelakoak Escaladieuko abadia zistertarreko monjeei ordura arte Pedro Tizonen eta Tota andrearen jabetzakoa zen Nienzebas hiribildu hutsa dohaintzan eman ondoren. Alfontso VII.ak, dohaintza honekin, Iruñeko Erresumarekin zuen muga babestu nahi zuen, eta, gainera, Alhama ibaian, Calahorrako eta Tarazonako elizbarrutietako mugak finkatu nahi zituen, lehenengoa Gaztelaren aldekoa baitzen, eta bigarrena, berriz, Aragoiren aldekoa. Fundazio hau urte batzuk geroago Errodrigo Cascantekoa calahorratar gotzainak Aita Santuaren aurrean Fiteroko eta Corellako monasterioak erreklamatuz egin zuen erreguari esker ezagutzen dugu. Alegazioetan, Errodrigok San Raimundo Nienzebasko lehen abadea izan zela zioen eta Nienzebasko eliza 1141eko ekainaren 2an sagaratu zuela Antso Funeskoak, Calahorrako elizbarrutiko gotzain izan zenak, 1117 eta 1146 artean.

Fundazioa akreditatuta dago 1146an erregeak berak monasterioa bisitatu zuelako Gartzia Ramiritz Iruñeko erregearekin elkartzeko, eta 1147ko irailaren 17ko monasterioaren fundazio-buldak, zeina Eugenio III.a aita santuak eman baitzien Cisterko monasterioan bertan, Raimundo Nienzebaseko abadeari eta haren kide zistertarrei. Buldak honela zioen: «Eugenius, Episcopus seruus seruorum Dei, dilectis filiis Raimundo Abbati de Nezeues eiusque fratribus tam presentibus quam futuris regularem uitam professis in perpetuum».

Monasterioak behin-behineko instalazio gisa funtzionatu zuen hamabi urtez, monasterio beneditar-zistertarren sorreran ohikoa zen moduan. Zistertar monasterioek behin-behineko lehen monasterio bat eraikitzea eskatzen zuten, bertan bizitzeko. Bitartean, behin betiko monasterioa non eraikiko zuten erabakitzen zen, eta, batez ere, haren eliza eta haren gelak eraikitzen zituzten urteetan, San Benediktoren erregelaren arabera funtzionatu ezin baitzuen (horrela gertatu zen Escaladieurekin ere). Beraz, Nienzebas Tudejen hiribilduaren inguruan behin betiko kokalekua prestatzen ari zirela funtzionatu zuen (gaur egun Fiteroko udal-mugartean hutsik dago), Fiteroko monasterioa izango zena.

1152an, Calahorrako gotzaina zen Errodrigo Cascantekoak Santa María la Realgo eliza berria bedeinkatzeko baimena eman ondoren, monjeak behin betiko lekualdatu ziren.

Etxaldea

1152tik aurrera, Nienzebas Fiteroko Santa María la Realgo monasterioko etxalde edo priore-etxe gisa aipatzen da, Oliba, Veruela, San Bartolome eta Alesbes bezala. Etxalde horiek beren nekazaritza eta abeltzaintzako soberakinen merkataritza kontrolatzen eta kudeatzen zuten inguruko herrietan, eta diru-sarrera handiak sortzen zituzten monasterioa mantentzeko.

Arkitektura

Gaur egun monasterioaren aztarnarik ia geratzen ez den arren, segur aski hasierako behin-behineko egoeragatik, dauden dokumentu historikoengatik, eliza edo otoiztegia, jangela bat, logela bat, atezaintza bat eta ostatu bat zituela jakin dezakegu. Guztiak zurezkoak izango ziren, eta oholesi batek itxitako esparru batean zeuden, tailerrak eta baratzeak barne.

Geroago, "etxaldea" izango zenaren gelak harlangaitzezkoak eta harrizko harlanduzkoak izatera igaro ziren, eta historian zehar hainbat eraispen eta berreraikuntza jasan zituzten, jatorrizko estetika desitxuratuz, eta horiek dira gaur egun geratzen diren aztarnak.

Monasterioaren kokalekutik gertu, Alfaroko errege-bide zaharrean, Ágreda eta Soriako lurretarantz, La Venta del Pillo izeneko lekuki aztarnak daude; 1442 inguruan, zistertar jatorriko harrizko harlandu handiak erabili zituzten, baita erromatar garaikoak ere.

Bibliografia

• Olcoz Yanguas, Serafín. (2019ko maiatza-abuztua). Príncipe de Viana (274)  doi:10.35462/pv.274.5..
• Olcoz Yanguas, Serafín. (2008). Fitero Cisterciense. Del Monasterio a la Villa (siglos XII-XV). Tutera: Ayuntamiento de Fitero y TRACASA ISBN 978-84-60-64665-5..
• Leroux-Dhuys, Jean Francois. (1999). Las Abadías Cistercienses. Historia y Arquitectura. Paris.

Kanpo estekak

• Datuak: Q110264020