Nikolas Makiavelo

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Santi di Tito - Niccolo Machiavelli's portrait headcrop.jpg

Nikolas Makiavelo[1] —jatorrizko izena: Niccolò di Bernardo dei Machiavelli— (Florentzia, 1469ko maiatzaren 3a - Florentzia, 1527ko ekainaren 21a) Italiako politikaria, filosofoa, musikalaria, olerkaria eta idazlea izan zen, Pizkundeko pentsalari handienetakoa. Batik bat teoria politikoengatik da ezaguna; boterea kudeatzean, errealismoa nabarmendu zuen. Printzea izeneko tratatuan garatzen du teoria hori, gaur egun ere aipatua eta eztabaidatua.

Bizitza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nikolas Makiavelo San Casciano in Val di Pesa herri txikian jaio zen, Florentziatik 15 kilometrora, 1469ko maiatzaren 3an. Bernardo Machiavelli eta Bartolomea di Stefano Nelli ziren haren gurasoak; biak familia aberatsetan jaioak ziren baina Nikolasen aitaren zorrengatik pobrezian bizi ziren.

1494 eta 1512 artean bulego publiko baten arduradun izan zen. 1512. urtean denbora labur batez preso izan zen Florentzian, eta gero erbesteratuta izan zen San Cascianora. 1527. urtean hil zen, Florentzian.

Nikolas Makiaveloren estatua, Uffizi galerian.

Gaztaroa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nikolasen gaztaroari buruz informazio asko ez dugun arren, Florentzia denbora haietan egiten ziren gauzekin informazio nahiko lortu dugu zer nolako gaztaroa izan zuen jakiteko.

Florencia bi kontrako korronteko hiria zen, bata Girolamo Savonarola ordezkatzen zuen eta bestea Lorenzo.

Savonaro Florentziaren aberastasunean botere handia izan zuen arren,ez zen makiavelikorentzat oso garrantzitsua izan, “printzean” zoritzarreko profeta bezala aipatzen du.Beste aldetik,Lorenzoren agintea asko harritu zuen maquiavelo,hainbeste, Lorenzoren ilobari dedikatu ziola.

Bere eskolako idazlerik hoberena bezala hartu zuten.Oso idazle eta militar garrantzitsua izan zen.

Zerbitzu zibila[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Maquiavelo Florentziako zerbitzu militar askean zerbitzatu zuen.Lau urtez izan zen idazkaria bulego publiko batean.Geroago kantziler izendatu zuten. Errepublikaren zereginetako rol garrantzitsua hartu zuen, bere dekretuak, bere erregistroak eta gu gidatzeko bere bulegoak geratuz, bere idazkiak bezala.

Bere lehen misioa 1499an izan zen, Caterina Sforzarentzako, «Forli-ko nire damarentzat ».Printzerako , Maquiavelo-k irakaspen hau atera zuen: «jendearen konfiantza irabaztea indarrarekin fidatzea baino hobe da»

Oso kontzeptu garrantzitsua izan zen Makiavelorentzat , eta seinalatzen da boterea eraman nahi duten haientzako bizi-garrantziko bezala era askotan.

1500 urtean Frantziara bidali zuten Luis XII Pisaren kontrako gudua haientzat onuragarria zela konbentzitzeko.Hau izan zen bere politika “printzean” izendatzen diren bost akats nabarmenenak.

Boterearen eskuz aldaketa

makiaveloren bizitza publikoa markatu zen aita Alejandro VI eta bere semea Cesar Borgia,Valentino dukea ,bi pertsonaiak “printzean” leku handia betetzen zuen. Makiavelok ez du zalantzarik dukeak egindako ekintzak usurpatzaileak onurak edukitzeko eta estatuen jabe gelditu nahi direla;hain zuzen ere, Maquiavelok ez du manu hobeagorik ikusten Cesar Borgiaren jokabidea erakustea.Horregatik kritiko batzuen ikuspuntutik Cesar da “printzearen” heroia.Hala eta guztiz ere, dukea “Printzean” besteen dirutzarekin aberasten eta modu beran erortzen den gizon bat bezala agertzen da.Cesar Borgia humanista hadi bat izan zen ere,Leonardo Da Vincci kontratatu zuen margolan batzuk egiteko.Hainbatetan Maquiavelok Leonardorekin bat egin zuen, berarekin hitzaldi luzeak edukiz.

Alejandro VI-aren heriotzan 1503 urtean, Makiavelo hurrengo aita santuaren hauteskundeak ikustera bidali zuten.hor konturatzen da Cesar Borgiaren maniobraz Giuliano delle Rovere(Julio II. aita santua) hautatzeko ondorengo aita santua izateko,dukea beldur handienetarikoa zion kardenala zen. Maquiavelo hauteskunde hau komentatzen, hau esaten du: mesedeak egiten pertsonaia handiak iraganeko hausteak ahaztuko dutela zineztzen duen pertsona bere burua engainatzen du bere burua. eta horrela Julio II ez zuen atsedena egin Cesar hondamenean ikusi ez zuen arte.

1507.urtean Alemaniara bidali zuten diplomatiko gisa Maximiliano I-arekin honek hartu nahi zituen neurri hedagarriei buruz parlamentatzeko .Maximiliano Maquiaveloren adimen eta elokuentziaz harrituta konbentzitu zen Italia eta are gutxiago Florentzia ez inbaditzeko,enperadorearen asmoa zela.Alemaniarrei buruz hau esan zuen Maquiavelo : “Alemania beti izango du indar militar handia,baina oso ahula izango da politikan”

Maximiliano enperadoreak garai hartako gizon interesgarrienetariko bat izan zen,eta bere izaera esku ezberdinek modelatu zuten;baina Maquiavelok etengabeko falten sekretua agerian usten du,izaera gogortasun eza eta bere planak burutzeko edo eta bere nahiak betetzeko gaitasunak ez zituen gizon bat bezala deskribatzen duenean.

Beste pertsonai batzuk ere aztertu zituen maquiavelok.Adibidez Fernando II-a Aragoikoa,hau erlijioaren babesaren azpian konkista handiak lortu zituen gizona bezala irudikatu zuen.Baina Maquiavelorentzat Fernando ez zen inora helduko printzipioak eragina egingo baliokete.

Maquiaveloren azkenengo urteak zerbitzu publikoan Cambraiko Ligaren inguruko ekintzetan pasatu zituen,hau Europako hiru potentzia garrantzitsuak , Aita Santuarekin batera sortu zuten 1508 urtean Veneziako errepublika suntsitzeko asmoz.

Agnadello gudaren ondoren Venezia egun batean zortziehun urtetan lortu zuena galdu zuen.Guda onen ondorioz Aita santua eta Frantziaren arteko liskar bat sortu zen,Florentzia babesik gabe utzi zuena,aita santuaren menpe.Honek Medicci familiaren buelta inposatu zuen 1512 urteko irailean.Ondoriozko errepublikaren eroria eta honekin batera Maquiaveloren zerbitzu publikoetatik kaleratzea eta bere ofizial gisa ibilbidea bukatuz.

Erbestea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Mediccien itzuleran,Maquiavelok bere lan postua mantentzeko esperantzak zituen ,Florentziako agintari berriekin.Baina kaleratua izan zen 1512eko azaroaren 7an.

Atxilotu eta torturatu zuten bere laguna Giovanni Battaini eta beste hogei pertsona gehiagorekin,Medicci jauntzoen kontrako matxinada batean parte hartzeagatik.

Aita santu berriak Leon X negoziatu zuen Maquiavelo askatzeko eta bere etxe txikira San Casiciano in Val Di Pesara erretiratzeko,Florentziatik hamabost kilometrora.Hemen bizi da bere jabetzako basoetako zuhaitzak moztuz kontratatutako langile batzuekin, eta lan gogor honekin bizirauten du.Nekazaritza eta abeltzaintzan ere lan egiten zuen eta beste langileekin bizi izan zuen,beraiekin jolastuz,janez,hitz eginez...bizirik sentitzeko.Bere hiriko lagunek sorbalda ematen zioten.Bere bizitzaren urterik txarrenak izanik ere Maquiavelok bakea eta ongizaterako lekua dauka gauez.Gauero langile arropak eransten zituen eta zibila zeneko arropak janzten zituen.

Makiaveloren pentsamenduari buruzko ikuskerak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Oro har, hiru ikuskera eskaini izan ohi dira Makiaveloren pentsamenduaren gainean:

Zinikoa, antrikristoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Leo Straussentzat, Makiavelo gaizkiaren maisu bat da, batez ere moral kristauaren deuseztatzea bilatzen duena. Bere obrak, balioen berbalorazioa irudikatuz, irakaskuntza normatibo bat, kristaua, beste batengatik ordezkatzen du, makiavelikoa. Horrela, erlijioa eta etika, instrumentu bat gehiago baino ez lirateke; ordena eta segurtasuna bermatzeko interes oligarkikoei obeditzen dien tresna besterik ez. Boterea mantendu eta handitzeko bidean, inolako agindu moralen aurrean ez belaunikatzea, tiranoekiko aholkua. Nietzschek goraipatu egin zuen Makiavelo, eta bere gustutik gertuen dagoen pentsalari gisa ikusten du.

Abertzalea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Italiaren batasuna bilatzeko borrokaren oihartzun bat da pentsaera makiavelikoa Risorgimentoan sorturiko ikuskera honen arabera. Bere arima baino gehiago maite omen zuen bere dierria (Florentzia, ez Italia), Vettoriri 1527an idatzitako eskutitzean zionez. Arriskuen aurrean ez da era moral eta justuan aritu behar; bere bizia salbatu eta askatasuna bermatuko duen bidea hartu behar da, hau edozein izanik ere. Hala ere ikuspegi hau zalantzagarria da, gorago aipaturikoaren indarrak azpiratzen baitu.

Zientifiko politikoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Pasioetan, sentimenduetan jartzen du oinarria. Arrazoimen hotza, sentimenduen, bulkaden menpeko gisa (Fleisherren ikuskera), nahiz eta helburu batzuk lortzeko ezinbestekoa den sentimenduak menperatzea, hondamendira eraman ez gaitzaten. Argi dago arrazoia animoan egon behar dela errotuta, moraltasunaz haraindiko bertutean. Honela, bulkada oinarrizkoena, sentimendu eta borondatez legoke osatua, baina beharrezko arrazoimenaz hauen erabilera zuzena egiteko.

Lan nagusiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Discorso fatto al magistrato de' Dieci sopra le cose di Pisa (1499)
  • Parole da dirle sopra la provvisione del danaio (1503)
  • Descrizione del modo tenuto dal Duca Valentino nello ammazzare Vitellozzo Vitelli, Oliverotto da Fermo, il Signor Pagolo e il duca di Gravina Orsini (1503)
  • De natura Gallorum (1510)
  • Ritratto delle cose di Francia (1510)
  • Ritratto delle cose della Magna (1512)
  • Il Principe (1513)
  • Discorsi sopra la prima deca di Tito Livio (1513 –1519)
  • Dell'arte della guerra (1519 – 1520)
  • La vita di Castruccio Castracani da Lucca (1520)
  • Istorie fiorentine (1520–1525)
  • Venezia (1546)
  • Discorso o dialogo intorno alla nostra lingua (1730)
  • Decennali
  • La mandragola (1518)
  • Belfagor arcidiavolo (1518 - 1527)
  • Epistolario (1497 – 1527)
  • L'asino (1517)

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikiesanetan artikulu bat dago honi buruz:
Nikolas Makiavelo
Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Nikolas Makiavelo Aldatu lotura Wikidatan

{{bizialdia|1469ko|1527ko|Makiavelo, Nikolas]]