Orlando furioso

Orlando furioso
	Irudi gehiago
Jatorria
Egilea(k)	Ludovico Ariosto
Argitaratze-data	1516
Izenburua	Orlando furioso
Jatorrizko herrialdea	Italia
Ezaugarriak
Genero artistikoa	Zalduntza liburua
Hizkuntza	italiera
Egile-eskubideak	jabari publiko eta jabari publiko
Deskribapena
Oinarritua	Errolanen kantua; Orlando Innamorato (en)
Fikzioa
	ikusi Errolan, Ruggiero (en) , Angelica (en) , Agramante (en) , Doralice (en) , Bradamante (en) , Rodomonte (en) , Karlomagno, Ferragut (en) , Astolfo (en) , Medoro (en) eta Gradasso (en) ;

Orlando furioso Pizkundeko poema epikoa da, Ludovico Ariosto (1474-1533) olerkariak 1516an plazaratuta; behin betiko edizioa, ordea, 1532an atera zen; Ariostok hiru aldiz berridatzi zuen: 1516, 1521 eta 1532an. Nafarroari buruzko aipamen batzuk ditu, esaterako Lizarrako setioari buruzkoa.^[1] Italiako Errenazimentuko poema epikorik onena da. Bi ideal desberdinen poeman garatzen da: bata, klasikoa, humanismoarena, eta bestea, erdi arokoa, zaldun-arima duena. Orlando, berez, Errolan da, Karlomagnoren hiloba.

Orlando Furioso Matteo Maria Boiardo idazleak bukatu gabe utzi zuen Orlando Innamorato (Orlando Maiteminduta) erromantzearen jarraipena da. Boiardoren lana 1495ean agertu zen, poeta hil eta gero. Mendebaldeko kulturaren bilakaera gehien markatu duen klasikoetako bat da poema hau.^[2]

Bere girotze historikoan eta pertsonaietan, Roldanen heriotza kontatzen duen XI. mendeko Errolanen kantua-rekin partekatzen ditu ezaugarri batzuk. Berez, historia zalduntza liburu bat ere bada, Erdi Aroaren amaieran hasi eta XVI. mendean eta XVII. mendera arte ezaguna izaten jarraitu zuen tradizioan kokatzen dena.

Istorioaren atzean Karlomagnoren paladin kristauen eta Europa inbaditu duen eta inperio kristaua eraisten saiatzen den armada sarrazenoaren arteko gerra dago. Olerkia gerraz eta maitasunaz eta zalditeriaren ideal erromantikoaz aritzen da. Errealismoa eta fantasia, umorea eta tragedia nahasten ditu.^[3]

Erreferentziak

↑ https://aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus/eu/orlando-furioso/ar-111659/
↑ https://www.elkar.eus/eu/liburu_fitxa/orlando-furioso/ariosto-ludovico/9788467050486
↑ Orlando Furioso, Penguin Classics, Barbara Reynolds, itzultzailea, 1977

Kanpo estekak

(Italieraz)(Ingelesez):Jatorrizko bertsioa eta ingelesezko bertsioa.
(Gaztelaniaz):Jerónimo Jiménez de Urreak gaztelanaizko bertsioa, 1549an aterata.

Datuak: Q48922
Multimedia: Orlando Furioso / Q48922

[1] ttps://aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus/eu/orlando-furioso/ar-111659/

[2] ttps://www.elkar.eus/eu/liburu_fitxa/orlando-furioso/ariosto-ludovico/9788467050486

[3] Orlando Furioso, Penguin Classics, Barbara Reynolds, itzultzailea, 1977

[1]

[2]

[3]