Oxitozina

Oxitozina
	Irudi gehiago
Formula kimikoa	C43H66N12O12S2
SMILES kanonikoa	2D eredua
SMILES isomerikoa	CC[C@H](C)[C@H]1C(=O)N[C@H](C(=O)N[C@H](C(=O)N[C@@H](CSSC[C@@H](C(=O)N[C@H](C(=O)N1)CC2=CC=C(C=C2)O)N)C(=O)N3CCC[C@H]3C(=O)N[C@@H](CC(C)C)C(=O)NCC(=O)N)CC(=O)N)CCC(=O)N
MolView	3D eredua
Konposizioa	Nitrogeno eta karbono
Mota	biogenic cyclopeptide (en)
Masa molekularra	1.006,436 Da
Erabilera
Konposatu aktiboa	Pitocin (en) eta Oxytocin (en)
Elkarrekintza	oxytocin receptor (en) , Arginine vasopressin receptor 1A (en) , Arginine vasopressin receptor 1B (en) eta Arginine vasopressin receptor 2 (en)
Haurdunaldia	Australian pregnancy category A (en)
Rola	oxytocics (en) , WHO farmako esentzial eta hormona
Identifikatzaileak
InChlKey	XNOPRXBHLZRZKH-DSZYJQQASA-N
CAS zenbakia	50-56-6
ChemSpider	388434
PubChem	439302
Reaxys	3586108
Gmelin	7872
ChEMBL	CHEMBL395429
EC zenbakia	200-048-4
ECHA	100.000.045
MeSH	D010121
RxNorm	7824
Human Metabolome Database	HMDB0002865
NDF-RT	N0000146381 eta N0000006473
KEGG	C00746

Oxitozina hormona peptidikoa da, hipotalamoan ekoizten eta neurohipofisiatik askatzen dena, basopresinarekin batera. Bederatzi aminoazidoz osatutako peptido txikia da, hau da, nonapeptido bat da.^[1] Etimologiari dagokionez, oxitozina izena grezieratik dator: oxys (azkarra) eta tokos (erditzea), hau da, "erditze azkarra".

Hipotalamoko nukleo supraoptiko eta parabentrikularreko neurona handietan sintetizatu, eta axoien bidez neurohipofisiraino garraiatzen da; bertan, besikula sekretoreetan metatu eta exozitosi bidez askatzen da odolera.^[1]

Oxitozinak organismoan eginkizun asko betetzen ditu, bereziki ugalketarekin eta jokabide sozialarekin lotuta.

Historia

Oxitozina XX. mendearen hasieran identifikatu zen, umetokiko uzkurketak eragiten zituen substantzia gisa.

1909an, Henry Hallet Dalek lehen aldiz deskribatu zuen hormonaren efektu hori, hipofisiaren atzeko lobulutik eratorritako substantzia baten ondorioz.^[2]

1953an, Vicent du Vigneaudek oxitozinaren egitura kimikoa zehaztu eta laborategian sintetizatzea lortu zuen. Oxitozina sekuentziatu eta sintetizatzeaz gain, egitura hori lortu zuen lehen hormona polipeptidikoa izan zen.^[3] Mugarri honi esker, Kimikako Nobel Saria jaso zuen 1955ean.^[4] Honek bidea ireki zuen oxitozina sintetikoa (Pitocin izen komertzialarekin ezaguna) medikuntzan erabiltzeko, erditzeak eragiteko edo hemorragia postpartoak kontrolatzeko.

Biokimika

Egitura eta Ezaugarri Kimikoak

Oxitozina bederatzi aminoazidoz osatutako nonapeptidoa da, eta disulfuro zubi batek egitura egonkorra ematen dio. Bere egitura basopresinaren oso antzekoa da: bederatzi aminoazidoetatik zazpi berdinak dituzte. Desberdintasunak 3. eta 8. posizioetan gertatzen dira: oxitozinak isoleuzina eta leuzina ditu posizio horietan, eta basopresinak, aldiz, fenilalanina eta arginina. ^[1]

Bi hormonak familia ebolutibo berekoak izan arren, funtzioak desberdinak dira.

Sintesia eta Askapena

Hipotalamoko neuronetan preprohormona moduan sintetizatzen da (preprooxitozina). Molekula aitzindariak prozesamendu proteolitikoa jasaten du, oxitozina aktiboa eta neurofisina I sortuz. Behin sintetizatuta, besikula sekretoreetan paketatu eta axoien bidez neurohipofisiraino garraiatzen da, bertan metatzeko.^[1]

Neurofisina I molekulak garraiatzaile gisa jokatzen du, oxitozina egonkortuz axoietan zeharreko garraioan. Oxitozina estimulu espezifikoen aurrean askatzen da: umetokiaren distentzioa, titimuturraren estimulazioa, eta abar. Oxitozina neurohormona denez, prozesu hau jarduera neuronalaren menpe dago; horri esker, erantzun azkar eta koordinatuak sortzen dira.^[1]

Ekintza-Mekanismoa

Oxitozinaren efektuak hartzaile espezifikoen bidez gauzatzen dira; hartzaile horiek G proteina bidezko hartzaileen familiakoak dira. (GPCR familiakoak). Umetokiko muskulu leunean, esne-guruinetan eta garuneko hainbat eremutan agertzen dira. Haien aktibazioak zelula barneko kaltzio-kontzentrazioa handitzen du, muskulu-uzkurketa eraginez.^[1]

Oxitozina-hartzailea (OXTR) Gq/11 proteinari lotuta dago. Aktibatzean, fosfolipasa C (PLC) aktibatzen du; entzima honek mintzeko fosfolipido bat (PIP2) bi mezularitan banatzen du : IP3 (inositol trifosfatoa) eta DAG (diazilglizerol). Ondoren, kaltzio ioiak askatuko dira. Horretarako, IP3-a erretikulu sarkoplasmatikora (edo endoplasmatikora) doa, eta bertako kanalak irekitzen ditu. Ondorioz, kaltzioa zitoplasmara jariatzen da. Kaltzioa kalmodulinari lotzen zaio konplexu bat eratuz. Konplexu horrek miosinaren kate arina aktibatzen du, muskulu leunaren uzkurketa eraginez umetokian edo esne guruinetan.^[1]

Erregulazioa

Oxitozinaren askapena estimulu sentsorialek erregulatzen dute, batez ere umetokiaren distentsioak edo titiburuaren estimulazioak. Bi prozesu hauek atzeraelikadura positibo (feedback positiboaren) adibide klasikoak dira, non hormonaren askapenak bere efektuak indartu eta mantentzen ditu.^[5]

Funtzio Fisiologikoak

Erditzea

Oxitozina funtsezko eginkizuna du erditze-prozesuan. Umetokiko uzkurketak eragingo ditu miometrioko muskulu leunean. Prostaglandinen jariaketa sustatzen du, uzkurketen intentsitatea eta koordinazioa handituz eta erditzea erraztuz.^[6]

Erditzean Fergusonen erreflexua gertatzen da: atzeraelikadura positiboko mekanismo neuronendokrinoa. Prozesu honetan, haurraren buruak umetoki-lepoa eta baginaren goialdea zapaltzen du, hipotalamora seinale bat bidaliz oxitozina gehiago askatzeko. Horrela, uzkurketa indartsuagoak lortzen dira. Zikloa ez da amaituko umea kanporatu arte.^[7]

Edoskitzea

Erditu ondoren, oxitozinak esnearen kanporaketa eragingo du: esnearen ejekzio-erreflexua. Horretarako, bularreko albeoloetako zelula mioepitelialen uzkurketa bultzatzen du. Horrela, esnea guruinetatik titibururaino garraiatzen da.

Prozesu hau ere atzeraelikadura positiboko mekanismo baten bidez erregulatzen da: haurrak titiburua xurgatzean, seinale sentsorialak bidaltzen ditu hipotalamora oxitozina gehiago askatzeko. Horrek zelula mioepitelialen uzkurketa eta jarioa indartzen du, xurgapenak irauten duen bitartean.^[8]

Jokabide Soziala eta Ugalketa

Oxitozinak nerbio-sistema zentralean eragina du, eta neurotransmisore moduan jarduten du sistema honetan. Bikote-loturen sorreran, konfiantzan eta portaera afektiboetan parte hartzen du amigdalaren jarduera inhibituz; horregatik, maiz “maitasunaren hormona” gisa izendatzen da. Bai gizonengan zein emakumeengan, orgasmoarekin batera jariatzen da, uzkurketa genitalak eraginez.

Animalietan eta gizakiengan, ama-senaren eta zaintza-portaeren garapenean parte hartzen du, ama eta umearen arteko lotura sendotuz erditzearen ondorengo lehen orduetan.^[9]

Erabilera Klinikoa

Munduko Osasun Erakundeak (OME) oxitozina funtsezko sendagaien zerrendan sartuta du, haurdunaldian eta erditzean amaren segurtasuna bermatzeko tresna baita.^[6]

Erditzearen Indukzioa eta Bizkortzea

Oxitozina sintetikoa (Pitocin) erditzea berez hasten ez denean edo moteldu denean zain barneko bidetik ematen da. Uzkurketen maiztasuna eta indarra handitzen ditu, umetoki-lepoa zabaltzen lagunduz. OMEk ohartarazten du arretaz erabili behar dela, oxitozina gehiegi emateak umetokiaren hiperestimulazioa eragin dezakeelako, fetuaren hipoxia (haurra oxigeno gutxiago izatea) eraginez.^[6]

Erditu Ondoko Odoljarioaren Prebentzioa (PPH)

Haurra jaio ondoren, oxitozinak umetokia gogor uzkurtzea eragiten du. Uzkurketa horrek karena askatzean geratzen diren odol-hodi irekiak estutzen ditu odoljarioa eteteko. OMEk gomendatzen du oxitozina prebentzio gisa ematea erditze guztien hirugarren fasean (karena kanporatzean), odol-galera murrizten baitu.^[6]

Funtzio Neurobiologikoak eta Portaera Soziala

Azken hamarkadetan, oxitozinaren eragina aztertu da portaera sozialean eta nahasmendu psikologikoetan. Bereziki, konfiantzan, enpatian eta gizarte-harremanetan duen papera ikertu da, baita autismoaren espektroko nahasmenduetan (AEN) izan dezakeen aplikazio terapeutikoa ere.^[10]

Gaur egun, neurozientzia sozialean gehien aztertzen den molekula da.

Sistema Linbikoa eta Gizarte Portaera

Garuneko amigdalean eragiten du (beldurraren eta mehatxuaren prozesamendu zentroan), bere erreaktibitatea murriztuz. Honek antsietate soziala murrizten du, konfiantza eta hurbiltasuna sustatzen ditu eta besteen emozioak (aurpegi-adierazpenak) hobeto interpretatzen laguntzen du.^[10]

Aplikazio Terapeutikoak Nahasmendu Psikologikoetan

Antsietate soziala murrizten lagundu dezake, beldur-erantzuna moderatuz eta interakzio publikoetan konfiantza handituz. Trauma osteko estresaren nahasmenduari dagokionez, oroitzapen traumatikoak eragindako antsietatea baretu dezake, amigdalaren hiperaktibitatea inhibituz. Eskizofrenian, zenbait ikerketaren arabera, oxitozina lagungarria izan daiteke sintoma sozialak (isolamendua edo emozioak ezagutzeko zailtasuna) arintzeko, pazienteen gaitasun enpatikoa hobetuz.^[10]

Autismoa eta Oxitozina

Autismoaren espektroko nahasmenduetan (AEN), hainbat ikerketak iraduki dute pertsona batzuek oxitozina maila baxuagoak izan ditzaketela odolean, edo haien hartzaileek modu desberdinean funtzionatzen dutela faktore genetikoengatik. Hori dela eta, oxitozina sintetikoa administratzea ikertzen ari da, interakzio soziala eta begirada-kontaktua hobetzeko tresna terapeutiko gisa.^[10]

Erreferentziak

1 2 3 4 5 6 7 Gimpl, Gerald; Fahrenholz, Falk. (2001-04-01). «The Oxytocin Receptor System: Structure, Function, and Regulation» Physiological Reviews 81 (2): 629–683. doi:10.1152/physrev.2001.81.2.629. ISSN 0031-9333. (kontsulta data: 2026-03-30).
↑ Dale, H. H.. (1906-05-31). «On some physiological actions of ergot» The Journal of Physiology 34 (3): 163–206. doi:10.1113/jphysiol.1906.sp001148. ISSN 0022-3751. (kontsulta data: 2026-03-30).
↑ Vigneaud, Vincent du; Ressler, Charlotte; Swan, College John M.; Roberts, Carleton W.; Katsoyannis, Panayotis G.; Gordon, Samuel. (1953-10). «THE SYNTHESIS OF AN OCTAPEPTIDE AMIDE WITH THE HORMONAL ACTIVITY OF OXYTOCIN» Journal of the American Chemical Society 75 (19): 4879–4880. doi:10.1021/ja01115a553. ISSN 0002-7863. (kontsulta data: 2026-03-30).
↑ du Vigneaud, Vincent. (1956-06). «Trail of Sulfur Research: from Insulin to Oxytocin» Science 123 (3205): 967–974. doi:10.1126/science.123.3205.967. ISSN 0036-8075. (kontsulta data: 2026-03-30).
↑ Hall, J. E. eta Hall, M. E. (2020). Guyton and Hall Textbook of Medical Physiology (14. ed.). Elsevier. ISBN 978-0-323-59712-8.
1 2 3 4 Vogel, Joshua P; Williams, Myfanwy; Gallos, Ioannis; Althabe, Fernando; Oladapo, Olufemi T. (2019-04). «WHO recommendations on uterotonics for postpartum haemorrhage prevention: what works, and which one?» BMJ Global Health 4 (2): e001466. doi:10.1136/bmjgh-2019-001466. ISSN 2059-7908. (kontsulta data: 2026-03-30).
↑ Prevost, Marie; Zelkowitz, Phyllis; Tulandi, Togas; Hayton, Barbara; Feeley, Nancy; Carter, C. Sue; Joseph, Lawrence; Pournajafi-Nazarloo, Hossein et al.. (2014). «Oxytocin in Pregnancy and the Postpartum: Relations to Labor and Its Management» Frontiers in Public Health 2 doi:10.3389/fpubh.2014.00001. ISSN 2296-2565. (kontsulta data: 2026-03-30).
↑ Carter, C. Sue. (2014-01-03). «Oxytocin Pathways and the Evolution of Human Behavior» Annual Review of Psychology 65 (1): 17–39. doi:10.1146/annurev-psych-010213-115110. ISSN 0066-4308. (kontsulta data: 2026-03-30).
↑ Kendrick, Keith M.. (2004-12). «The neurobiology of social bonds» Journal of Neuroendocrinology 16 (12): 1007–1008. doi:10.1111/j.1365-2826.2004.01262.x. ISSN 0953-8194. PMID 15667456. (kontsulta data: 2026-03-30).
1 2 3 4 Meyer-Lindenberg, Andreas; Domes, Gregor; Kirsch, Peter; Heinrichs, Markus. (2011-08-19). «Oxytocin and vasopressin in the human brain: social neuropeptides for translational medicine» Nature Reviews Neuroscience 12 (9): 524–538. doi:10.1038/nrn3044. ISSN 1471-003X. (kontsulta data: 2026-03-30).

Kanpo estekak

Datuak: Q169960
Multimedia: Oxytocin / Q169960

[:0-1] 1 2 3 4 5 6 7 Gimpl, Gerald; Fahrenholz, Falk. (2001-04-01). «The Oxytocin Receptor System: Structure, Function, and Regulation» Physiological Reviews 81 (2): 629–683. doi:10.1152/physrev.2001.81.2.629. ISSN 0031-9333. (kontsulta data: 2026-03-30).

[2] Dale, H. H.. (1906-05-31). «On some physiological actions of ergot» The Journal of Physiology 34 (3): 163–206. doi:10.1113/jphysiol.1906.sp001148. ISSN 0022-3751. (kontsulta data: 2026-03-30).

[3] Vigneaud, Vincent du; Ressler, Charlotte; Swan, College John M.; Roberts, Carleton W.; Katsoyannis, Panayotis G.; Gordon, Samuel. (1953-10). «THE SYNTHESIS OF AN OCTAPEPTIDE AMIDE WITH THE HORMONAL ACTIVITY OF OXYTOCIN» Journal of the American Chemical Society 75 (19): 4879–4880. doi:10.1021/ja01115a553. ISSN 0002-7863. (kontsulta data: 2026-03-30).

[4] u Vigneaud, Vincent. (1956-06). «Trail of Sulfur Research: from Insulin to Oxytocin» Science 123 (3205): 967–974. doi:10.1126/science.123.3205.967. ISSN 0036-8075. (kontsulta data: 2026-03-30).

[guyton2020-5] Hall, J. E. eta Hall, M. E. (2020). Guyton and Hall Textbook of Medical Physiology (14. ed.). Elsevier. ISBN 978-0-323-59712-8.

[:1-6] 1 2 3 4 Vogel, Joshua P; Williams, Myfanwy; Gallos, Ioannis; Althabe, Fernando; Oladapo, Olufemi T. (2019-04). «WHO recommendations on uterotonics for postpartum haemorrhage prevention: what works, and which one?» BMJ Global Health 4 (2): e001466. doi:10.1136/bmjgh-2019-001466. ISSN 2059-7908. (kontsulta data: 2026-03-30).

[7] Prevost, Marie; Zelkowitz, Phyllis; Tulandi, Togas; Hayton, Barbara; Feeley, Nancy; Carter, C. Sue; Joseph, Lawrence; Pournajafi-Nazarloo, Hossein et al.. (2014). «Oxytocin in Pregnancy and the Postpartum: Relations to Labor and Its Management» Frontiers in Public Health 2 doi:10.3389/fpubh.2014.00001. ISSN 2296-2565. (kontsulta data: 2026-03-30).

[8] Carter, C. Sue. (2014-01-03). «Oxytocin Pathways and the Evolution of Human Behavior» Annual Review of Psychology 65 (1): 17–39. doi:10.1146/annurev-psych-010213-115110. ISSN 0066-4308. (kontsulta data: 2026-03-30).

[9] Kendrick, Keith M.. (2004-12). «The neurobiology of social bonds» Journal of Neuroendocrinology 16 (12): 1007–1008. doi:10.1111/j.1365-2826.2004.01262.x. ISSN 0953-8194. PMID 15667456. (kontsulta data: 2026-03-30).

[:2-10] 1 2 3 4 Meyer-Lindenberg, Andreas; Domes, Gregor; Kirsch, Peter; Heinrichs, Markus. (2011-08-19). «Oxytocin and vasopressin in the human brain: social neuropeptides for translational medicine» Nature Reviews Neuroscience 12 (9): 524–538. doi:10.1038/nrn3044. ISSN 1471-003X. (kontsulta data: 2026-03-30).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]