Peñalen

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Peñalen
Funes, Euskal Herria

El rio Aragon visto desde lo alto del barranco de Penalen.jpg

Aragoi ibaia Peñalengo amildegitik ikusia
Kokapena
Herrialdea  Euskal Herria
Probintzia  Nafarroa Garaia
Udalerria Funes
Koordenatuak 42° 17′ 48″ N, 1° 47′ 34″ W / 42.29666667°N,1.79277778°W / 42.29666667; -1.79277778Koordenatuak: 42° 17′ 48″ N, 1° 47′ 34″ W / 42.29666667°N,1.79277778°W / 42.29666667; -1.79277778
Peñalen hemen kokatua: Euskal Herria
Peñalen
Peñalen
Peñalen hemen kokatua: Nafarroa Garaia
Peñalen
Peñalen
Demografia
Biztanleria 0

Peñalen Funesko auzoa eta antzinako herria da, herriburua iparraldean eta Milagro hegoaldean dituena.

Ezaugarri nagusia 100 metroko altuera duen bere amildegia da, Aragoi eta Arga ibaien lotunean dagoena.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1076ko ekainaren 4an, bertan Antso IV.a ehizaldian zegoela, Ermesinda bere arrebaren laguntzari esker Raimundo bere anaiak erregea amildegitik bota zuen. Hilketaren ondorioz, Alfontso VI.a Gaztelakoak Errioxa okupatu zuen eta Antso Aragoiko kondea Iruñeko errege bihurtu zen[1]. Ekintza honen ondorioz, Antsok "Peñalengoa" eta Raimundok "fratrizida" ezizenak hartu zituzten.

Bertan zegoen herrixka (agirien arabera behintzat 1084tik aurrera) Huescatik gertu dagoen Montearagongo monasteriorena izan zen. XII. mendean Gartzia V.ak hiribildua eratu eta Calahorrako forua eman zion. Egun ez dago antzinako hiribilduko aztarnarik baina Altadill historialariaren ustetan amildegipean kokatuta zegoen[2]. Arga ibaiaren erriberan zegoen herriak ibai-portu ospetsua zuen, Zaragoza eta Tortosatik merkataritza zetorkiona.

XIV. mendean Peñalen Alesbesek ordezkatua izan zen[3], ziur asko ibaiaren ur-goraldi baten ondorioz herria hondaratua izan zelako edo Izurri Beltzak hustu zuelako. Ordezkapena adierazteko, Vianako Printzeak bere kronikan toponimo biak erabili zituen. Gero Alesbes eta Martzilla Azkoienen gotortu ziren, gaztelarren konkista saihesteko, edonola ere, Gaztelako Erresumak 1378an Funes menderatu zuen.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1.   Minguez, José María (2000) Alfonso VI Hondarribia: Nerea ISBN 978-84-89569-47-8 .
  2. Julio Altadill, Geografía Histórica de Navarra. Los despoblados
  3.   Perales, José A. (2005-12-24) «El barranco de Peñalén» Diario de Navarra .

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Euskal Wikiatlasa