Peregonovkako gudua

Wikipedia, Entziklopedia askea

Peregonovkako gudua 1919ko irailaren 26an gertatutako konfrontazio militar bat izan zen Armada Beltzaren eta Zuriaren artean, lehenak garaile atera ziren.

Aurrekariak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1919ko ekainaren erdialdean Guliaipole gerran sartzera behartuta egon zen. Boltxebikeen eta Anarkisten arteko gatazka aprobetxatuz Andrei Shkuroren kosakoek herrixka hartu zuten. Etxeak arpilatuak eta erreak, judutar emakumeak bortxatuak eta gizon asko fusilatuak izan ziren. Arpilatutako harrapakina trenen bidez eraman zuten Don eta Kubanera. Hurbileko herrietan populazioa gertakari berdinak jasan zuten.

Armada Beltza ehun kilometro mendebaldera erretiratu behar izan zen, milaka errefuxiatuekin batera. Dnieper ibaia Kichkas zubiatik gurutzatzen dute, Aleksandrovsktik hurbil, Dolinskara iristeko eta geroago Elisavetgradora, Nikifor Grigoriev atamanaren aginpeko hirira. Ekainaren 25ean honekin aliatzen dira baina Anton Denikinen alboan borrokatzera bipilki uko egin zuen eta Uztailaren 27an fusilatu zuten, pogromengatik izan zela justifikatu zuten. Armada Beltza aurrera jarraitzen du Dobrovelichkovkara iritsi arte, Jersonetik hurbil eta armada gorriarekin bakea sinatzen dute.

Honen laguntzarengatik kontraofentsiba asko prestatzen dituzte eta zuriak ekialderantz kanporatzen dituzte baina Denikin erreakzionatzen du eta mendebalderantz bidaltzen ditu beltzak berriro. Abuztuaren erdira zuriak Kurskera iristen dira Makhno mendebalderantz erretiratzen ari den bitartean.

Abuztuaren amaieran armada beltza Umanera iritsi zen eta hilabete bat pasa eta gero zortzi mila zauritu jaso zuten. Arazo honi aurre egiteko Petliuraren Ukrainar nazionalistekin bakea sinatu zuten eta zaurituak nazionalisten ospitaletan sendatzen utzi zieten. Bake honen arrazoia nazionalistak zuriekin ere gerran zeudela zen. Bi asteko bakea sinatu zuten eta denbora honetan beltzak Tekucheko herrixkan bizi zuten eta bi bandoen presoak askatu ziren.

Anarkistek nazionalistei mesfidantzarekin begiratzen zieten. Petliuraren armada iparraldean eta mendebaldean kokatuta zeuden eta Denikinenak hegoaldean eta ekialdean baina irailaren 25ean konturatzen dira zuriak setiatu dietela.

Gudua[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lau hilabeteko 600 kilometroko ihesia jasan eta gero Makhnoren armada zikina eta hoztuta zegoen baina agintariek ekialdera joatea eta gau hartan zuriak Krutenkoieko herrixkan erasotzea erabaki zuten. Zuriak erasoa ekialdetik etorriko zela sinetsi zuten ihesia oraindik amaitua ez zegoela pentsatzen zutelako; horregatik sorpresa erraldoia izan zen eta alde egitera behartu zituzten. Hurrengo egunean Peregonovkako herrian gudu erabakigarria gertatuko zen.

Erasoa 03: 00etan hasi zen. Anarkistek Makhno ezin zuten aurkitu baina honek flanko batetik zalditeriarekin karga bat egitea erabakita zuen. 09:00etan Anarkistek oraindik ez zuten lortu Zurien posizioak hartzea baina orduan Estatu Nagusiak emakumeei erasoan parte egitea agindu zieten eta honekin eta Makhnoren erasoa atzeko partetik tropa zuriak ihes egiten hasi ziren. Ehunka zuri ito ziren Sinuka ibaia gurutzatzen.

Ondorioak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ia 4.000 zuri ihes egin zuten Peregonovkako iparraldean kokatuta zeuden basoetara baina han baserritarrek gehienak hil zituzten[1]

Garaipenaren ostean, beltzak hiru zutabetan antolatu ziren eta Dnieperrera aurrera egin zuten, herriaren kontra zeuden guztiekin akabatzen. Ofentsiba honetan beste 7.000 zuri hilko zituzten (2.500 Txetxeniar sartuta) Aleksandrovsken. Hamar egunetan haien hiriburua, Mariupol, Pologui, Melitopol eta Berdiansk hiriak hartu edo askatu zituzten eta harrapakin handia egin zuten. Urriaren 20an Ekaterinoslav hartu zuten eta zuriak Taganrogera alde egin zuten. Garaipen hauek Anarkisten goreneko unea izan zen, haien azpian hiru milioi pertsona bizitzera iritsi ziren.

Guduaren eremua Volodin Atamana eta bere 6.000 partaideen kontrolaren menpe egongo zen 1920ra arte. [2]

Bibliografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Arshínov, Piotr (2008). Makhnovisten mugimenduaren historia (1918-1921) [1] . Buenos Aires: Túpac Ediciciones eta La Malastesta. Volin-en eta Diego Abad de Santillán-en itzulpen errusiar-espainiarra. Chantal López eta Omar Cortesen aurkezpena. Volin-en hitzaurrea. Ugo Fideli-ren Majnó-ren biografia.
  • Belash, Victor Fiódorovich eta Aleksandr Víktorovich (1993). Dorogi Nestora Makhno: Istoricheskoe povestvovanie [2] [Néstor Majnóko errepideak: narrazio historikoa]. Kiev: RVTS "Proza". Errusieraz ISBN 978-5-7707-3814-8 .
  • Skirda, Alexandre (2004). Nestor Makhno, anarkiaren kosako: Sobietar askatasunaren aldeko borroka Ukrainan 1917-1921 . Oakland: AKA Prentsa. Ingelesez ISBN 978-1-902593-68-5 .
  • Telitsyn, VL (1998). Нестор Махно. Историческая хроника [ Néstor Majnó. Kronika historikoa ]. Smolensko: РУСИЧ [RUSICH]. Errusieraz
  • Tymoshchuk, Olexandr Valentínovich (1996). Анархо-коммунистические формирования Н. Махно: сентябрь 1917-август 1921 [ Formazio anarcomunista N. Majnó: 1917ko iraila-1921 abuztua ]. Simferopol: Tavria. Errusieraz ISBN 9785778007673 .
  • Velychenko, Stephen (2011). Estatuaren eraikuntza Ukrainako iraultzailea: gobernuen eta burokraten arteko azterketa konparatua, 1917-1922 . Toronto; bufalo; Londres: Torontoko Unibertsitatea . Ingelesez ISBN 978-1-4426-4132-7 .

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Zaitseva, I. S.; Belash, N. N.; Bondarev, N. V.. (2002). Russian Journal of General Chemistry 72 (8): 1173–1180. doi:10.1023/a:1020803107416. ISSN 1070-3632. (Noiz kontsultatua: 2019-03-27).
  2. Skirda, 2004: 223