Pragako Udaberria

Wikipedia, Entziklopedia askea
Pragako Udaberria
history of Czechoslovakia (en) Itzuli
Adunare Piaţa Palatului August 1968.jpg
Gertakaria
Data 1968
Kokapena Txekoslovakia

Pragako Udaberria (txekieraz: Pražské jaro, eslovakieraz: Pražská jar), Gerra Hotzaren garaian Txekoslovakian erreforma eta liberalizazio politikoa lortzeko saiakera pazifista izan zen. Alexander Dubceken gidaritzapean, 1968ko urtarrilak 5ean hasi, eta urte bereko abuztuak 20ean amaitu zen, herrialdea SESBek eta bere aliatuek inbaditu zutenean Varsoviako Itunean adostutakoari esker.

Testuinguru historikoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Pragako Udaberria Gerra Hotzaren barruan kokatzen da, 1945 eta 1991 urteen artean iraun zuena. Bigarren Mundu Gerra amaitu ondoren, Mendebaldeko blokea (Estatubatuarrek burutua, kapitalista) eta Ekialdeko blokea (SESB-ek burutua, komunista) gerran sartu ziren. Gerra Hotza liskar politiko, ekonomiko, sozial, ideologiko, militar eta informatibo bat izan zen.

Ondorioz mundua bi blokeetan banatua geratu zen: komunista eta kapitalista.

1949. urtean AEB-k OTAN izeneko aliantza bat eta 1955.urtean SESB-ek Varsoviako Ituna deituriko akordioa sortu zuten. Bi potentziak armamentua prestatzen hasi ziren, kontrako blokea erabateko suntsipenarekin mehatxatu ahal izateko. Liskarrak tokiko gatazken bitartez konpondu ziren, potentzien arteko gerra zuzena sahiestuz. Hala ere, gerra hotzak Pragako Udaberrian eragiten duten zenbait ondorio utzi zituen: gerra honen bitartez munduko herrialdeen barne-antolaketa ezarrita geratu zen.

Zergatiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Alexander Dubcekek Txekoslovakiaren autonomia areagotu eta erreforma ekonomiko eta sozial batzuk egin nahi zituen. Gainera, askatasunak ere eman nahi zizkien herritarrei, esaterako adierazpen askatasuna, prentsa askatasuna eta mugikortasun askatasuna. Dubceckek “giza aurpegiko Sozialismoa” deritzona lortu nahi zuen, hau da, demokratizazio eta askatasun politiko maila jakin batzuk ezartzea, baina benetako boterea Alderdi Komunistak mantentzen duelarik.

Erreforma-prozesu hori bizkortu egin zen Alderdi Komunistak (garai hartan alderdi bakar gisa jarduten zuenak, aniztasun politikoa debekatuta zegoelako) ekintza-programa berri bat onartu zuenean, alderdiko buruzagi ohiek, intelektualek, idazleek eta zentsuratutako kazetariek asko arbuiatu zutena. Gainera, ordura arte agertu ez zen komunismo bortitzaren erakustaldi bat egon zen.

« Jabetza kolektibo horretan oinarriturik, sistema pluralista bat sortu, non alderdi politikoak herritarren era ezberdinetako interesen ordezkariak izango diren. Alderdi Komunistak jarraituko du zuzendaritzan, baina lehiakortasun demokratiko baten barruan. »

[1]. Testu osoa irakurtzeko Wikisourcen duzu eskuragarri


Garapena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

UEU logoa.png Wikitekan bada UEUren liburu batetik ateratako testu zatia: Ekintza Egitasmoa (1968)
Liburu osoa: Gaur egungo munduaren historia, 1945-2009

Pragako Udaberriko benetako aldaketak martxan jarri zirenean, kanpo-politikari dagokionez, aldaketak ez ziren handiak izan: Txekoslovakiar gobernu berriak SESBekin eta Varsoviako Itunarekin harremanak mantendu zituen. Israelgo estatua onartu zenean etorri zen berrikuntza. Israelgo estatua onartzean sortu zen askatasun giroak Txekoslovakiako hiritarrak esnatu zituen: elkarteak, egunkariak eta abar sortu ziren, eta euforia hedatu zen herrialdean.

Dubcekek, orduan,  alderdiaren estatutu berriak argitaratu zituen, Komunistentzako iraingarriak ziren hainbat termino aipatzen zituztenak, hala nola "humanitarioa" eta "demokratikoa".

Sobietar Batasunaren erantzuna[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Dresden, Ekialdeko Alemanian, martxoaren 23an egindako bilera batean, "Varsoviako bosten" buruzagiek (Sobietar Batasuna, Hungaria, Polonia, Bulgaria eta Ekialdeko Alemania) Txekoslovakiako ordezkaritza bati planteatutako erreformei buruz galdetu zioten, "Demokratizazioari" buruzko edozein erreferentziek sobietar ereduaren kritika egitea zekarrela iradokiz. Hor gatazka handia zegoen, SEBSak demokrazia onartzen ez zuen bitartean, Dubcekek helburutzat baitzuen.

Uzatailean Sobietar Batasunak Txekoslovakiarekin elkarrizketa bat edukitzea onartu zuen, non Dubcekek bere proposamenak defendatu zituen. Hala ere, Sobietar Batasuneko buruzagi gehienek erreformistaren aurkako jarrera hartu zuten.

Txekoslovakiako sobietar inbasioaren aurkako manifestazioa Helsinkin, 1968ko abuztuan.

Elkarrizketa hauen ondorioz ez zirenez inongo adostasunera iritsi, sobietarrak alternatiba militar bat kontsideratzen hasi ziren. 1968ko abuztuaren 20ko gauean, Varsoviako Ituneko lau herrialdetako ekialdeko blokeko armadek, hau da, Sobietar Batasunak, Bulgariak, Poloniak eta Hungariak, Txekoslovakiako Errepublika Sozialista inbaditu zuten.

Ondorioak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Inbasioaren ondoren erreforma ekonomikoak bertan behera geratu ziren eta zentsura-baldintzak berrezarri ziren. Gainera, inbasioak 700 zauritu eta 70 hildako inguru utzi zituen eta horrek emigrazioaren sekulako bultzada ekarri zuen, bapatean 150.000 herritar inguruk Txekoslovakia utzi baitzuten. Hala ere, emigrazio olatu hori segituan gelditu zen.

Horretaz gain, komunisten alderdiko militanteen %20 baino gehiago kanporatuak izan ziren eta Txekoslovakiar populazioaren artean SESBarenganako beldurra, mesfidantza eta errespetu galera areagotu zen.

Txekoslovakiar utopia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Pragako Udaberria mugimendu utopikotzat hartzen da. Azken finean, mugimendu pazifiko bat zen heinean, Dubcek eta bere jarraitzaileak ez ziren inongo momentuan oposizioari erantzuteko gai izan, SESBak erreprimitu eta inbadituko zituztela hasieratik argi zekiten arren, ez zutelako arma bidezko borrokan sartzeko gaitasunik ezta nahirik ere (haien ideologiak onartzen ez zuelako).

Historian utzitako aztarna[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hasieran mugimendu baketsua izan zen arren, hildako pertsona batzuekin amaitu zen, gehienak presidente berriaren alde zeuden ikasle gazteak izanik. Mugimendu honek munduan aldaketa kulturalak eragin zituen, jendea (batez ere ikasleak eta langileak) egitura diktatorialen aurka altxatzen hasi zelako.

Politikari dagokionez Sobietar Komunismoa eta Txinatar Komunismoaren arteko desberdintasunak geroz eta nabariagoak izan ziren eta Gerra Hotzari dagokionez, Pragako udaberriak mugarri bat ezarri zuen garai hartan SESBek ezartzen zuen eredu Sozialistak funtzionatu ez zuenean, oso prekarioa baitzen. Horrek ikustarazten zuen sistema politiko eta ekonomiko hori ez zela ona herriarentzat.

[2][3][4][5][6][7][8][9][10]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Martínez Rueda, Fernando; Aizpuru Murua, Mikel. (2011). Gaur egungo munduaren historia, 1945-2009. Udako Euskal Unibertsitatea ISBN 9788484383345..
  2. Aizpuru Murua, Mikel eta Martinez Rueda, Fernando (2011). Gaur egungo munduaren historia, 1945-2009. Bilbo: UEU.
  3. Bezunartea, Mª Josefa et al. (1968). Checoslovaquia Invadida. Zalla: Gran Enciclopedia Vasca.
  4. Frost, Matthew. “Czech Republic: A Chronology Of Events Leading To The 1968 Invasion”. Radio Free Europe/Radio Liberty [On-line], eskuragarri hemen: https://www.rferl.org/a/1089303.html [Kontsulta eguna: 2021/03/23].
  5. “La Primavera de Praga”. Artehistoria [On-line], eskuragarri hemen: https://www.artehistoria.com/es/contexto/la-primavera-de-praga [Kontsulta eguna: 2021/03/16].
  6. Manethová, Eva (2010). “El día en el que se murió la Primavera de Praga”. Radio Prague International [On-line], eskuragarri hemen: https://espanol.radio.cz/el-dia-en-el-que-se-murio-la-primavera-de-praga-8570946 [Kontsulta eguna: 2021/03/20].
  7. Martínez Hoyos, Francisco (2019). “¿Por qué fracasó la Primavera de Praga?”. La Vanguardia [On-line], eskuragarri hemen: https://www.lavanguardia.com/historiayvida/historia-contemporanea/20190705/47311286239/por-que-fracaso-la-primavera-de-praga.html [Kontsulta eguna: 2021/03/23].
  8. Santxo, Joseba et al. (2015). “Gerra hotza”, Joseba Santxo et al. Mundu Garaikidearen Historia. Bilbo: Zubia Santillana. (272-289).
  9. “Pragako Udaberria”. euskadi.eus [On-line], eskuragarri hemen: https://www.euskadi.eus/web01-a2lurhiz/es/contenidos/termino/_c04979/eu_p_2960/p2960.html [Kontsulta eguna: 2021/03/16].
  10. “La Primavera de Praga”. Artehistoria [On-line], eskuragarri hemen: https://www.artehistoria.com/es/contexto/la-primavera-de-praga [Kontsulta eguna: 2021/03/16].

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]