Reykjavik

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Reykjavik

Reykjavíkeko bandera

Reykjavíkeko armarria

Izen ofiziala Reykjavíkurborg
Estatua IslandiaIslandia
Konterria Ipar-Hego Reykjavik
Alkatea Ólafur F. Magnússon (Sjálfstæðisflokkurinn)
Herritarra reykjavikar[1]
Koordenatuak

64°08′N 21°56′W / 64.133°N 21.933°W / 64.133; -21.933Koordenatuak: 64°08′N 21°56′W / 64.133°N 21.933°W / 64.133; -21.933

Reykjavik non dagoen adierazten duen Islandia-ko/-go/-eko mapa
Reykjavik
Eremua 274,5 km²
Garaiera 18 m
Ordu eremua GMT
Posta kodea 101 - 155
Biztanleria 117.721 bizt. (2007)
Dentsitatea 428,86 bizt./km²
Sorrera 1786
http://www.rvk.is

Reykjavik[1] Islandiako hiriburu eta hiri handiena da. Gainera Mundu osoko iparraldeen dagoen hiriburua da. Islandiako hego-mendebaldean kokaturik dago Faxaflói badian. 118.000 biztanle baino gehiago ditu eta estatuko ekonomia eta gobernuaren erdigune da hiria. Gaur egun herrialdean bizi den biztanleriaren bi heren baino gehiago Reykjavik eta inguruko gune metropolitarrean bizi da.


Reykjavik hiria sortu zutenean, berehala, uharteko komertzio, populazio eta gobernuko aktibitateen erdigunea bilakatu zen. Gainera gaur egun Islandiako Unibertsitatea eta uharteko aktibitate ia denak bertan gauzatzen dira.

Gaur egun, Reykjavik Eskualdeak 200.000 biztanle ditu hiriburua eta inguruko metropoliaren biztanleria batuz. Modernizatutako herrialde baten hiriburua da, eta beharrezko zerbitzuez guztiz hornituta dago. Bere kokapenagatik, neguan bakarrik 4 orduko argia dago eta udan aldiz, ez da eguzkia ezkutatzen ia. Azkenengo urteetan biztanleria asko hazi da eta inguruneko industriak eta komertzioak ere hazkunde nabaria sumatu dute.

Hiriak energia geotermikoa erabiltzen du, eta Islandia energia mota honen erabiltzaile nagusiena da.


Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Reykjavík hiriko mapa.

Reykjavík Islandia hego-mendebaldean kokatzen da Faxaflói badiaren hertzean. Reykjavík kostaldean kobazulo, irla eta penintsula asko daude. Izotz Aroan (duela 10.000 urte), glaziar handi batek gaur egun herria dagoen tokia ezkutatu zuen. Öskjuhlíð eta Skólavörðuholt sumendiak, gaur egun itzaliak, glaziarra urtu zenean uharteak bihurtu ziren eta bertako erupzioen ondorioz gaur egungo harri zaharrenak sortu ziren. Baina hondamendi naturalak ez ziren bertan gelditu eta lurrikara eta erupzio gehiago egon ziren duela 4500 urte inguruan. Elliðaá ibaia da hirburua zeharkatzen duen ibairik luzeena. Nahiz eta nabigatzea ezinezkoa izan munduko izokin-arrantzarako ibai nagusia da. Reykjavík inguruko mendirik altuena 914 mkoa da, Esja mendia. Hiriburua Seltjarnarnes penintsulan kokatua dago, baina honen kanpoaldeko auzoak penintsulatik hegoaldera eta ekialdera daude. Reykjavík dentsitate baxuko hiria da, izan ere etxebizitzak baxuak eta bata bestetik hurrun kokatutakoak dira. Hiriburua hutsunez beterik dago eta bertako gazteriak hutsune haiei baliozko probetsua ematen saiatu dira urte hauetan, parke, liburutegi eta hainbat eraikuntza bertan eraikitzen lagunduz.

Auzoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nr. Izena Biztanleria
2010
1 Vesturbær 15.703
2 Miðborg 8.618
3 Hlíðar 9.612
4 Laugardalur 15.239
5 Háaleiti og Bústaðir 13.755
6 Breiðholt 20.646
7 Árbær 10.192
8 Grafarvogur 18.130
9 Kjalarnes 834
10 Grafarholt og Úlfarsárdalur 5.416
  Reykjavík 118.145

Klima[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nahiz eta iparraldean kokatu, Reykjavik, ez da uste bezain hotza eta neguko tenperaturak New York eta Toronto hirien antzekoak dira. Hau, itsas-korronteen ondorioz gertatzen da. Izan ere, Islandiako kostaldea ez da hain hotza itsas-korronteek Karibean berotzen den ura bertara eramaten dutelako. Hiria ez da oso haizetsua baina enbatak normalak izaten dira negu aldean. Oso euritsua da, urtean 213 egun euritsu izaten dira gutxi gorabehera.


Datu klimatikoak (Reykjavik)
Hila Urt Ots Mar Api Mai Eka Uzt Abu Ira Urr Aza Abe Urtekoa
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 1.9 2.8 3.2 5.7 9.4 11.7 13.3 13.0 10.1 6.8 3.4 2.2 7
Batez besteko tenperatura (ºC) -0.6 0.4 0.6 3.1 6.5 9.3 10.8 10.5 7.6 4.5 1.4 -0.3 4.5
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) -3.0 -2.1 -2.0 0.4 3.6 6.7 8.3 7.9 5.0 2.2 -1.3 -2.8 1.9
Pilatutako prezipitazioa (mm) 75.6 71.8 81.8 58.3 43.8 50 51.8 61.8 66.5 85.6 72.5 78.7 798.2
Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) 13.3 12.5 14.4 12.2 9.8 10.7 10 11.7 12.4 14.5 12.5 13.9 147.9
Eguzki orduak 24.8 53.7 111.6 141.0 192.2 162.0 170.5 155.0 126.0 83.7 39.0 9.3 1268.8
Iturria (1): World Meteorological Organisation (NBE)[2]
Iturria (2): Hong Kong Observatory [3]

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ingólfur Arnarson 874. urtean gaur egun Reykjavík hiria dagoen eskualdera lehen iritsi zen gizona dela uste da, Landnámabók liburuak dioenez honek masta uretara bota eta hau finkatuta geratu zen lehenengo tokian herria sortu zuen. Bertako baporeen ondorioz Reykjavík izena hartu zuela uste da (islandieraz Bapore Badia). Reykjavík ez da herria bezala kontsideratzen XVIII. menderarte izan ere, baserri batzuk baina ez zeuden eskualde hartan. Danimarkarrak Islandian industria sartzen saiatu ziren mende hartan, uhartea modernizatzeko asmoz. 1752. urtean hain zuzen Danimarkako erregeak Reykjavík zegoen eskualdean hainbat etxe eraikitzen hasi zen kotoia bertan gordetzeko. Bertako beste manufaktura batzuk arrantza, sulfuroaren extrakzioa, nekazaritza eta ontzigintza izan ziren.

Antzinako Reykjavík

1786. urtean Danimarkako koroak bertako komertzioa ezeztatu zuen eta eskualde hartan sei herri sortzeko baimena eman zuten, haietako bat Reykjavík. Hala ere, komertziorako hainbat arazo zeuzkaten daniarrek dena kontrolatzen baizuten. Azkenik, 1880. urtean islandiar komertzioa zabaltzen hasi zen. XIX. mendean nazionalisten mugimenduak biztanleak erakarri zituen eta Islandiaen independentzia nahiak zabaltzen hasi zien. Reykjavík, Islandiako herri bakarrenetakoa eta handiena zenez hiriburu bezala aukeratu zuten, eta ideia hauen erdigune bilakatu zen. Mugimendulariak bazekiten Reykjavík gogor eutsi behar zuela hauen helburua lortzeko eta hiriarentzako oso garrantzitsuak izan ziren urte haiek, bere garapenerako batez ere. 1845. urtean Alþingi berriro irikia izan zen Reykjavík hiriburuan hain zuzen. Nahiz eta legezko batzarra ez izan, Danimarkari uhartean ebatzi behar zituen arazoei buruz berri ematen zuten. Hurrengo urteetan Islandiak independentzia osoa lortu zuen, konstituzio eta guzti, eta Reykjavík legezko hiriburu bilakatu zuten Alþingi batzarra bertan aurkitzen zelako. 1920 eta 1930eko hamarkadetan arrantza industria Reykjavík-en nagusitu egin zen, bakailaoa arrain nagusia izanik. Baina 1929ko krisialdiak eragina izan zuen eta biolentzia gailendu zen uharte osoan.

1940ko maiatzaren 10an gerrako 4 itsasontzi iritsi ziren hiriburura, baina biztanleak izugarrizko lasaitua hartu zuten naziak ez zirela egiaztatuz aliatuak baizik, britaniarrak hain zuzen eta hauek herrialdea okupatzea lortu zuten inolako biolentzia zantzurik gabe. Britaniarrek herrialdea okupatzera behartuak izan ziren, izan ere Islandiako gobernuak neutral bezala izendatu zen, nahiz eta hauek aliatuen alde agertu. Hurrengo urteetan amerikarrek eta britaniarrek hainbat base-militar eraiki zituzten uhartean zehar, eta bertan aurkitzen ziren soldadu kanpotarren kopuruak Reykjavík hiriko biztanle-kopuruarena baino altuagoa zen. Okupazioaren alde ekonomikoak onuragarriak izan ziren hiriarentzako izan ere krisialdia ahazten lagundu eta arrantza eskariak hazi egin ziren. Gainera, Aliatuek Reykjavík hiriburuko aireportua, gaur egun oraindik erabilgarria dena, eta Keflavíkeko Aireportu Internazionala ere eraiki zuten, hiriburutik 50 kmra. 1944ko ekainaren 17an Islandiako Errepublika sortu zen Reykjavík-en eta bozketen bidez lehenengo presidentea aukeratua izan zen, Sveinn Björnsson hain zuzen. Gerra ondorengo urteetan, Reykjavík-en izugarrizko garapena gertatu zen. Nezkazariak hiria biztanletzen hasi ziren, batez ere nekazal-teknologian lortu zuten aurrerakuntzagatik. Reykjavík hirira emigratzen zutenak, batez ere gazteak ziren "Reykjavík hiriko Ametsa" betetzera, eta denborarekin hiriburua umeen hiria bihurtu zen. 1972. urtean Reykjavík-en Munduko Xake Txapelketak leku hartu zuen. Azkenengo bi hamarkadetan Reykjavík asko aldatu da, hiriburu garatuenetako bat izanez, munduko hiri garrantzitsuenetarikoa izatea lortuz eta hainbat pertsonaia famatuen berezko hiria izan Björk abeslariarena adibidez.

Ikuspegi panoramikoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Reykjavík panorama1.JPG

Biztanleria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Reykjavík 2007. urteko abenduan 117.721 biztanle zituen, inguruko metropoliarekin 196.161 osatuz. Inguruan 6 hiri daude:

Eboluzio demografikoa
1801 1860 1901 1910 1920 1930 1940 1950 1960 1970 1980 1990 2000 2006 2011
600 1.450 6.321 11.273 17.450 28.052 38.308 55.980 72.407 81.693 83.766 97.569 110.852 115.420 119.108

Politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Reykjavík Udaleko kontseiluak gobernatzen du. Alkateak Reykjavík hirian erregistratua egon behar du, 18 urte baino gorakoa izateaz aparte. Kontseilua 15 partaidez osatuta dago 4 urtero ordezkatzen direnak. Azkenengo bozketetan 5 alderdi aurkeztu ziren, haietatik 3 koalizioan R-listinn. Gaur egun hiria gobernatzen dutenak 8 partaideekin beste bi alderdiak dira, Sjálfstæðisflokkurinn eskubia zazpirekin eta Framsóknarflokkurinn nekazal alderdia batekin, beste koalizioan.

Leku Interesgarriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Reykjavík bere gauezko bizitzagatik oso ezaguna da. Garagardoa da edari nagusia eta tabernak nahiz eta egunez oso lasaiak izan gauean guztiz aldatzen dira.

Urte berriak ere oso interesgarriak dira hiriburuan, izan ere su-artifizalak ez daude debekaturik eta denek dirutza handiak gastatzen dituzte hauek erosterakoan.

Hiri Senidetuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Argazki gehiago[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Reykjavik Aldatu lotura Wikidatan