Robinson Crusoe

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search


Robinson Crusoe
Robinson Crusoe 1719 1st edition.jpg
Liburuaren lehendabiziko edizioa.
Datuak
Egilea Daniel Defoe
Argitaratze-data 1719ko apirilaren 25a
Generoa Umeentzako liburua
Jatorrizko izenburua The life and strange adventures of Robinson Crusoe, of York, mariner
Hizkuntza ingelesa
Argitaratzailea W. Taylor
Herrialdea  Erresuma Batua
Ilustratzailea John Pine Itzuli
Euskaraz
Izenburua Robinson Crusoe
Itzultzailea Aintzane Ibarzabal Esnaola
Argitaratzailea Ibaizabal
Argitaratze-data 1997
Bilduma Literatura Unibertsala
Orrialdeak 364
ISBN 978-84-15337-78-2

Robinson Crusoe (ingelesez, jatorrizkoan The life and strange surprising adventures of Robinson Crusoe) ingelesez idatzitako lehenengo eleberritzat hartzen den liburua da, 1719an argitaratua. Fikziozko autobiografia gisa idatzia dago, irla desertu batean 28 urte pasatzen dituen naufrago ingeles batek kontatua. Ziur asko, Alexander Selkirk eskoziar itsasgizonaren istorioan oinarriturik idatzi zuen nobela Defoek.

Robinson Crusoe abentura-nobelen artean ezagunenetakoa da, klasiko bat bihurtu delarik. Defoek berehala idatzi zuen bigarren partea ere, Robinson Crusoeren azken abenturak (ingelesez, jatorrizkoan, The Further Adventures of Robinson Crusoe). Bigarren parteak, eta gerora idatzitako hirugarrenak, dena dela, ez zuten lehenengoaren inspirazioa eta adierazpen indarra erakutsi eta ez zuten hark adinako arrakastarik izan.

Liburua argitaratu zenetik gaur arte 700 argitalpen baino gehiago izan ditu, eta ia munduko hizkuntza guztietan argitaratu da; gainera aldaerak, laburpenak, antzerkiak, filmeak eta abar egin dira liburuan oinarrituta

Haria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.

Robinson Crusoe Yorkeko marinel bat da, itsasontziz Afrikan zehar espedizio bat egiten ari den bitartean, pirata batzuek bahitu eta esklabo bihurtzen dutena. Ihes egitea lortzen du eta Brasilera doan marinel portugaldar batek laguntza ematen dio. Denboraldi bat Brasilen pasa ostean, Afrikara joateko aukera berri bat sortzen zaio, handik esklaboak ekarri ahal izateko, eta hara abiatzen da berriro. Baina abiatu eta gutxira itsasontzia hondoratu egiten da eta bera da bizirik ateratzea lortzen duen bakarra. Uharte batera iristea lortzen du, printzipioz beste inor bertan bizi ez dela dirudiena.

Hondoratutako itsasontzitik armak eta bizirauteko jakiak ateratzea lortzen du, erreskatatua izateko itxaropenarekin. Poliki poliki, uharteko bizimodura egiten da, egunak biblia irakurtzen eta egunkari bat idazten pasatzen dituelarik. Egun batean, Robinsonek indigena batzuk ikusten ditu uhartean, etsai gisa hartu eta gatibu zeukaten pertsona bati ihes egiten laguntzen dio. “Ostiral” izena jartzen dio eta bien artean harreman zintzoa sortzen da. Bien artean gatibu dauden beste preso batzuk askatzera abiatuko dira. Hogei urtetik gora uhartean egon ondoren, ontzi bat iristen da uhartera, eta, orduan ere, istiluak eta gorabeherak izan arren, handik irtetea eta Ingalaterrara itzultzea lortzen du. Horretarako liburuaren azken partean bidaia egiten du Iberiar Penintsulan zehar, eta Pirinioak igarota, Frantzian barrena Calaiseraino iristen da, eta handik itsasoz Ingalaterraraino, orduan ere abenturaz eta arriskuz inguratuta.

Interpretazioa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Irakurketa kritiko gehientsuenek Robinsonen kolonialismoaren aldeko ikuspegia azpimarratzen dute, non heroiak mendebaleko zibilizazioaren baloreak adierazten dituen, haren aldean atzeratua irudikatzen den bertoko gizakiari inposatzen dizkionak. Hezkuntza, erlijioa, bakardadea eta bizitzaren zentzuari buruz gogoetak egiten du Defoek. Nobelaren gai nagusietakoa da baita gizakiak naturan daukan eragina [1]. James Joyce berak Robinson britainiar kolonialismoaren prototipo gisa ikusi zuen eta baita puritanismoaren sinbolo gisa ere [2]. Bestalde, nobela honek badauzka prosaren ikuspegitik hutsuneak: sintaxia ez oso zaindua, etenak, errepikapen batzuetan nahasiak... askotan bere idazketa gertuago dago ahozko kontaketatik, predikariaren zantzuak behin eta berriz azaltzen direla ahaztu gabe, idatzizko estilotik baino. Liburuan indarra kontakizunak berak dauka eta ez prosak; idazketa tresna hutsa da Defoerentzat[3][4].


Inspirazio iturria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nobela, Alexander Selkirk izeneko marinel eskoziar baten benetako gertaeran inspiratua dago, lau urte irla desertu batean pasatu ostean 1709an erreskatatua izan zena. Irla gaur egun Robinson Crusoe deitzen da, nobela honen ohorez.  Ibn Tufail-ren XII. mendeko "filosofo autodidakta" obraren eragina ere badauka.

Zineman[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Robinson Crusoe askotan eraman da zinemara. 1902an Georges Meliés-ek  nobelaren bertsio bat zuzendu zuen. Luis Buñuelek 1952an nobelaren bertsio bat filmatu zuen eta 1973an Peter O'Toolek interpretatutako beste bertsio bat ere bada, naiz eta Daniel Defoeren nobelarekiko erabat fidela izan ez. 1997ko bertsioa Rod Hardyk zuzendu zuen; bertsio honek nobela originalarekiko desberdintasun batzuk zituen eta Pierce Brosnanek interpretatu zuen Robinson Crusoe pertsonaia. 2000an Robert Zemeckisek Cast Away filma filmatu zuen Tom Hanksekin. Filme honetan, exekutibo batek hegazkin istripua izan eta irla desertu batera iristen da. Robinson Crusoek bezala, protagonistak irla desertuan lagun bat aurkitzen du, kasu honetan boleiboleko pilota bat, “Wilson” deitzen duena.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1.   Timothy., Severin, (2002) In search of Robinson Crusoe (1st ed. argitaraldia) Basic Books ISBN 046507698X PMC 49822899 https://www.worldcat.org/oclc/49822899. Noiz kontsultatua: 2018-08-09 .
  2. Joyce, James. “Daniel Defoe,” eskuikribu italiar batetik itzulia eta Joseph Prescott-ek editatua, Buffalo Studies 1 (1964): 24-25 orr.
  3.   «Daniel Defoe - Robinson Crusoe» www.armiarma.eus https://www.armiarma.eus/unibertsala/defoe/. Noiz kontsultatua: 2018-08-09 .
  4.   Daniel Defoe - Robinson Crusoe, Robinson Crusoe - «kritiken hemeroteka » Klasiko bat berriro ere argitan» kritikak.armiarma.eus https://kritikak.armiarma.eus/?p=5531. Noiz kontsultatua: 2018-08-09 .

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Robinson Crusoe Aldatu lotura Wikidatan


Literatura Artikulu hau literaturari buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.