Edukira joan

Rubus ulmifolius

Wikipedia, Entziklopedia askea
Rubus ulmifolius
Sailkapen zientifikoa
ErreinuaPlantae
OrdenaRosales
FamiliaRosaceae
LeinuaRubeae
GeneroaRubus
Espeziea Rubus ulmifolius
Genomaren kokapenadnazoo.org…

Laharra edo sasia (Rubus ulmifolius) arrosaren familiako eta Rubus generoko zuhaixka arantzatsua da, masustak ematen dituena. Hau da Euskal Herrian dagoen masusta-lahar ohikoena, Rubus fruticosus laharrarekin batera. Ulmifolius izenak zumar-hosto esan nahi du, dituen hostoen itxuragatik.

Deskribapena

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hosto inparipinnatuak ditu, gehienak bost foliolo peziolatu eta zorrotzez osatuak, batzuetan hiru baino ez, nahiko aldagarriak, forma eliptiko obobatukoa, koskadun edo zerra formako ertzarekin, kolore berde ilunekoa gainetik eta zuri-tomentuduna azpialdetik.

Loreek pentamerak, petalo obalatuak dituzte ia beti arrosak, batzuetan zuriak, 10-15 mm ingurukoak, eta sepaloak grisak edo tomentudun-zurixkak dira. Mordoka jaiotzen dira, eta infloreszentziak sortzen dira, modu oblongoan edo piramidaletan .

Fruituak (masustak) heltzen diren hainbat estadiotan.

Honen fruitua, masusta, jangarria da, eta elkarri lotuta dauden drupa txiki ugariz oratuta dago (polidrup), kolore gorrikoak eta heltzean purpura beltzaxkara bihurtzen direnak. Zapore atsegina du, pixka bat garratza.

Habitata eta banaketa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Loratzeko eta frutifikatzeko hainbat fase

Oso inbaditzailea den landarea da, hazkunde azkarrekoa, eta adarretatik sustraiak sortuz modu begetatiboan ugaldu daitekeena. Baso, sastraka eta mendi-hegal eremu zabalak kolonizatu edo heskai handiak sor ditzake denbora gutxian.

Loreak

Ohikoa da heskai eta ibaiertzetan eta bere jatorrizko banaketak ia Europa osoa, Afrika iparraldea eta Asiako hegoa hartzen ditu. Amerikan eta Ozeanian ere sartua izan da, belar txar gisa eragin oso negatiboak izanik: adibidez, Txilen eta Uruguain espezie inbaditzailetzat hartzen da. [1] [2] Hala ere, bere fruituen eta azpiproduktuen salmenta ere diru-iturri bat da familia askorentzat, beren fruituen bilketa egiten baitute.

Taxonomia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Rubus ulmifolius Heinrich Wilhelm Schottek deskribatu zuen eta Isis oder encyclopädische Zeitung von Oken 1818(5):821. 1818an argitaratu zen. [3]

Rubus generoaren taxonomia sailkapena oso zaila da eta arazoak eman ditu historian zehar, hibridazio eta apomixi arrazoiengatik. Horrela, laharrek batzuetan ehunka edo milaka espezie dituzte, asko sinonimoak izan daitezkeenak. Beste batzuetan espezie-konplexutzat jo izan dira, horien artean Rubus fruticosus edo/eta Rubus ulmifolius bera[erreferentzia behar].

Etimologia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Rubus: latinezko rūbus,-i hitzetik eratorritako izen generikoa, sasi, oro har.

Arantzak xehetasuna

Ulmifolius: bere hostoetako folioloek eta zumarraren (Ulmus minor) antzekotasunari erreferentzia egiten dion epiteto espezifikoa.

Zitologia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Rubus ulmifolius-en (Fam. Rosaceae) kromosoma kopurua eta taxon infraespezifikoal: n=7. [4]

Taxon azpi-espezifikoak

Ia guztiak espeziearen sinonimo hutsak dira, baina hurrengoak taxonomikoki onartuak dira: [5]

  • Rubus ulmifolius var. bellidiflorus (C.Koch) Focke]
  • Rubus ulmifolius var. chlorocarpus (Bor. in Genev.) Focke
  • Rubus ulmifolius var. dalmatinus (Tratt.) Focke
  • Rubus ulmifolius var. inermis (Willd.) Focke
  • Rubus ulmifolius subsp. rusticanus (Mercier) Focke
  • Rubus ulmifolius-en hostoek 5 foliolo izn ohi dituzte, eta horrek bereizten du Rubus caesius-etik, 3 baitituzte.
    Rubus ulmifolius subsp. sanctus (Schreb.) Sudre

Sinonimia

  • Rubus albidiflorus (Sudre) Boubet
  • Rubus amoenus var. hispanicus (Willk.) Willk.
  • Rubus amoenus var. microphyllus Lange
  • Rubus arduennensis subsp. collicola (Sudre) Sudre
  • Rubus bujedanus Sennen & Elías
  • Rubus castellanus Sennen & Elías
  • Rubus collicola Sudre
  • Rubus cyrenaicae Hruby
  • Rubus discolor Weihe & Nees
  • Rubus edouardi Sennen
  • Rubus flagelaris var. inermis Willd. ex Ser. in DC.
  • Rubus fruticosus L.
  • Rubus garbetinus Sudre
  • Rubus gerundensis Sennen
  • Rubus heteromorphus Ripart ex Genev.
  • Rubus hispanicus Willk.
  • Rubus inermis Pourr.
  • Rubus insignitus Timb.-Lagr. & P.J.Müll.
  • Rubus legionensis Gand.
  • Rubus lemaitrei Ripart ex Genev.
  • Rubus longipetiolatus Sennen
  • Rubus minutiflorus Lange
  • Rubus pilosus var. discolor (Weihe & Nees) Dumort.
  • Rubus pubescens var. discolor (Weihe & Nees) Karsch
  • Rubus rusticanus Mercier in Reut.
  • Rubus segobricencis Pau
  • Rubus simusifolius Sennen
  • Rubus subdolus Sudre
  • Rubus ulmifolius Schott
  • Rubus valentinus Pau
  • Rubus villicaulis subsp. discolor (Weihe & Nees) Čelak.
  • Rubus vulgaris Bubani [5]

Erabilerak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Masusta baia gozoa da, oso ezaguna postreak, marmeladak eta jaleak egiteko gozogintzan oso erabilia eta batzuetan ardoak eta likoreak egiteko. Infusio gisa erabiltzen diren hosto lehorrek astrigenteak, gernu eta aho-antiseptikoak dituzte, eta baita diuretikoak ere. Masusta beltzak gatz mineralak eta A, B eta C bitaminak ditu. Burdin asko duenez, anemiari aurre egiteko erabiltzen da. Berriki egin diren ikerketek frogatu dutenez, flavonoide-eduki handiak (ardo beltzek ere izaten dituzte taninoak) minbizia prebenitzen eta kolesterola murrizten laguntzen du. [6] [7]

Zurtoinen azalak saskigintzarako material gisa eta sokak egiteko erabiltzen dira. (9) Adibidez, gaur egun oraindik erabiltzen diren tradizio anglosaxoiko lastozko erlauntzak edo skep hive-ak josteko material tradizionala da. [8]

Beste erabilera bat, ez oso ezaguna, tabakoaren ordezko gisa da. [9]

Ezaugarriak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus Rubus fruticosus.

Barietateak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  • Rubus ulmifolius var. inermis
  • Rubus ulmifolius var. ulmifolius

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ Matthei, O. (1993) Manual de las malezas que crecen en Chile. Concepción, Chile. 545 pp..
  2. ↑ «Copia archivada». Archivado desde el original el 6 de julio de 2017. Consultado el 16 de septiembre de 2017..
  3. ↑ «Rubus ulmifolius». Tropicos.org. Missouri Botanical Garden. Consultado el 27 de septiembre de 2014..
  4. ↑ Números cromosómicos para la flora española, 556-591. Pastor Díaz, J. & al. (1990) Lagascalia 15(2): 269-282.
  5. 1 2 The Plant List.
  6. ↑ world food science. Consultado el 1 de octubre de 2009..
  7. ↑ las-33-frutas-y-verduras-mas-saludables. diciembre 10:19:05 PDT 2008. Archivado desde el original el 29 de julio de 2013. Consultado el 1 de octubre de 2009..
  8. ↑ Skep making. Archivado desde el original el 15 de mayo de 2013. Consultado el 18 de julio de 2013..
  9. ↑ Font Quer, Pío. Plantas Medicinales-El Dioscórides Renovado, Ed. Labor, SA, Barcelona, 1980, p.315-316.

Bibliografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  • ARNAIZ, C. y J. LOIDI -1981- Estudio fitosociológico de los zarzales del País Vasco (Rubo ulmifolii-Tametum communis). Lazaroa 3: 63-73.
  • BOLÒS, O. -1957- Datos sobre la vegetación de la vertiente septentrional de los Pirineos: observaciones acerca de la zonación altitudinal en el Valle de Arán. Collect. Bot. (Barcelona) 5: 465-513.
  • Bolòs, Oriol de; et al. Flora manual dels Països Catalans, 2a ed. Barcelona: Pòrtic, 1993. ISBN 84-7306-400-3.
  • C. Kalkman: Rosaceae. In: Klaus Kubitzki (Hrsg.): The Families and Genera of Vascular Plants - Volume VI - Flowering Plants - Dicotyledons - Celastrales, Oxalidales, Rosales, Cornales, Ericales, 2004, S. 370, ISBN 978-3-540-06512-8
  • DÍAZ GONZÁLEZ, T.E. y J.A. FERNÁNDEZ PRIETO -1994a- El paisaje vegetal de Asturias: Guía de la Excursión. Itinera Geobot. 8: 5-242.
  • DÍAZ GONZÁLEZ, T.E. y J.A. FERNÁNDEZ PRIETO -1994b- La vegetación de Asturias. Itinera Geobot. 8: 243-528.
  • FERNÁNDEZ PRIETO, J.A. y V.M. VÁZQUEZ -1987- Datos sobre los bosques asturianos orocantábricos occidentales. Lazaroa 7: 363-382.
  • Folch i Guillèn, Ramón. Vegetació dels Països Catalans, (1986, 2a. ed.). Barcelona: Ketres, 1980, 541 pàgines + mapa. ISBN 84-85256-62-X.
  • Gebüsche, Hecken, Krautsäume. Heinrich E. Weber (2003); 256 Seiten, 76 Farbfotos, 81 teilweise zweifarbige Grafiken, 54 Tabellen. Eugen Ulmer, ISBN 3-8001-4163-9
  • LOIDI, J. y C. ARNAIZ -1987- Estudio de los espinares del orden Prunetalia spinosae en la Cordillera Cantábrica (España). Lazaroa 7: 433-441.
  • LOIDI, J., I. BIURRUN y M. HERRERA -1997- La vegetación del centro-septentrional de España. Itinera Geobot. 9: 161-618.
  • LÓPEZ, M.J. y E. PUENTE -1987- Mapa de las series de vegetación de las cuencas alta y media del río Curueño (León). Lazaroa 7: 125-144.
  • Minch, M.: Handbuch der Futterpflanzen für Schildkröten und andere Reptilien. KUS-Verlag 2008 ISBN 978-3-940376-00-8
  • MONASTERIO-HUELIN, E. -1998- Rubus L. In CASTROVIEJO, S. (coord.) Flora Ibérica VI: 16-71. C.S.I.C. Madrid.
  • PUENTE, E. -1988- Flora y Vegetación de la Cuenca Alta del Río Sil (León). Diputación Provincial de León, Institución Fray Bernardino de Sahagún. Móstoles, Madrid.
  • Pour l'amour d'une ronce, Bernard Bertrand, 01/01/2008, Terran (Editions de) - ISBN 978-2-913288-79-9
  • RIVAS-MARTÍNEZ, S., T.E. DÍAZ GONZÁLEZ, J.A. FERNÁNDEZ PRIETO, J. LOIDI y A. PENAS -1984- La vegetación de la alta montaña cantábrica. Los Picos de Europa. Ediciones Leonesas. León.
  • RIVAS-MARTÍNEZ, S., J.C. BÁSCONES, T.E. DÍAZ, F. FERNÁNDEZ-GONZÁLEZ y J. LOIDI -1991- Vegetación del Pirineo Oriental y Navarra. Itinera Geobot. 5: 5-456.
  • RIVAS-MARTÍNEZ, S., F. FERNÁNDEZ GONZÁLEZ, J. LOIDI, M. LOUSÃ & A. PENAS -2001- Syntaxonomical checklist of the vascular plant communities of Spain and Portugal to association level. Itinera Geobot. 14: 5-341.
  • RIVAS-MARTÍNEZ, S., T.E. DÍAZ, F. FERNÁNDEZ-GONZÁLEZ, J. IZCO, J. LOIDI, M. LOUSÃ & A. PENAS -2002a- Vascular plant communities of Spain and Portugal. Addenda to the syntaxonomical checklist of 2001. Part I. Itinera Geobot. 15(1): 5-432.
  • RIVAS-MARTÍNEZ, S., T.E. DÍAZ, F. FERNÁNDEZ-GONZÁLEZ, J. IZCO, J. LOIDI, M. LOUSÃ & A. PENAS -2002b- Vascular plant communities of Spain and Portugal. Addenda to the syntaxonomical checklist of 2001. Part II. Itinera Geobot. 15(2): 433-922.
  • VILLEGAS, N. -2003- Aportació al coneixement de les bardisses humides a Catalunya. Butll. Inst. Cat. Hist. Nat. 71: 59-81.
  • WEBER, H.E. -1998- Outline of the vegetation of scrubs and edges in the temperate and boreal zone of Europe. Itinera Geobot. 11:85-120.

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Rubus_ulmifolius&oldid=10848100"(e)tik eskuratuta